← Ünite 4
Sürü Sağlığı Yönetimi ve Ekonomisi

Ünite 4: Çiftlik Hayvanlarında Enfeksiyöz Hastalıkların Kontrolü

Tüberkülozun Süt Verimine Etkisi
Tüberküloz hastalığına yakalanan sığırlarda, kronik seyir nedeniyle süt veriminde yıllık ortalama 158 kg azalma şekillenir ve bu durum işletmelerde çok büyük doğrudan ekonomik kayba yol açar.
Sığır Vebasının Türkiye'deki Son Durumu
Paramyxoviridae familyasından morbilivirüslerin neden olduğu sığır vebası hastalığına dair Türkiye'deki en son resmi bildirim 1991 yılında yapılmıştır; o tarihten beri ülkemizde görülmemiştir.
Tüberkülin Testi Değerlendirme Süresi
Sığırlarda tüberküloz tespiti için boyun derisine uygulanan PPD tüberkülin enjeksiyonunun sonuçları, enjeksiyondan tam 72 saat sonra kompast ile yapılan ikinci deri kalınlığı ölçümüyle yorumlanır.
Antibiyotik Direnci Ölüm İstatistikleri
Günümüzde dünyada her yıl yaklaşık 700.000 kişi antibiyotik direncine bağlı enfeksiyonlardan hayatını kaybetmektedir. Gerekli önlemler alınmazsa bu sayının 2050 yılına kadar yılda 10 milyona ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Enfeksiyöz HastalıkÇeşitli mikroorganizmaların (bakteri, virüs, parazit, mantar) değişik yollarla vücuda girmesinden sonra klinik belirtilerle ortaya çıkan hastalık grubudur.
Salgın HastalıkAynı anda birden çok hayvanı etkileyen, yüksek bulaşma hızına sahip, tedavisi zor veya imkansız olan ve genellikle ihbarı mecburi statüde değerlendirilen hastalıklardır.
ZoonozOmurgalı hayvanlardan insanlara ve insanlardan hayvanlara doğal yollarla bulaşabilen, halk sağlığını doğrudan tehdit eden ortak hastalıklardır.
AntropozoonozDoğal yaşam döngüsü içinde esas olarak hayvanlardan insanlara bulaşan zoonotik hastalık grubunu tanımlar; şarbon bu gruba klasik bir örnektir.
Zooantroponozİnsanlardan hayvanlara bulaşma gösteren, enfeksiyon kaynağının insan olduğu zoonotik hastalık alt grubudur.
AmfiksenözHem insanlardan hayvanlara hem de hayvanlardan insanlara karşılıklı ve aktif olarak bulaşabilen zoonoz hastalık türüdür.
Direkt ZoonozEnfekte bir omurgalı konakçıdan duyarlı bir konağa doğrudan temas, sprey veya mekanik bir araç vasıtasıyla bulaşan zoonoz türüdür.
Siklo-zoonozYaşam döngüsünü tamamlayabilmek ve enfeksiyonu sürdürebilmek için birden fazla omurgalı konakçıya ihtiyaç duyan zoonozlardır.
Meta-zoonozDuyarlı omurgalı konakçılara bulaşabilmek için omurgasız bir ara konakçıya (vektöre) ihtiyaç duyan ve yaşam döngüsünü bu şekilde tamamlayan hastalıklardır.
Sapro-zoonozYaşam döngüsünde omurgalı bir konağın yanı sıra toprak, bitki veya organik madde gibi cansız çevresel ortamlara ihtiyaç duyan hastalıklardır.
EpidemiyolojiHastalıkların popülasyonlarda ne sıklıkla, nerede ve nasıl ortaya çıktığını, hangi risk faktörleriyle yayıldığını araştıran bilim dalıdır.
Önleme (Profilaksi)Etkilenmemiş bir popülasyonda klinik hastalıkların veya enfeksiyonun ortaya çıkmasının karantina, aşılama gibi birincil yöntemlerle engellenmesidir.
EradikasyonBelirli bir sürü, bölge veya ülkeden spesifik bir patojenin test-kesim, tedavi veya imha yöntemleriyle tamamen elimine edilmesidir.
BiyogüvenlikEnfeksiyöz ajanların sürüye girişini ve sürü içinde yayılmasını engellemek amacıyla uygulanan yönetimsel, fiziksel ve hijyenik önlemler bütünüdür.
Tüberkülin TestiSığırlarda tüberküloz hastalığının teşhisi amacıyla boyun bölgesine intradermal yolla sığır ve kanatlı PPD enjekte edilerek 72 saat sonra deri kalınlığının ölçülmesi esasına dayanan alerjik testtir.
PrionNükleik asit içermeyen, protein yapısındaki enfeksiyöz partiküllerdir; sığırlarda BSE, koyunlarda ise Scrapie (Tırıs) hastalığına neden olurlar.
VektörMavi dil ve sığır çiçeği gibi hastalıklarda etkeni bir hayvandan diğerine taşıyan Culicoides sinekleri, sivrisinekler veya keneler gibi aracı omurgasız canlılardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Gelecekteki Et Talebi ve Antibiyotik Riski

Dünya genelinde et üretiminin 2050 yılına kadar 200 milyon tondan 470 milyon tona çıkacağı öngörülmektedir. Bu artış, yetiştiricilerin koruyucu amaçla daha fazla antibiyotik kullanmasına ve direnç oranlarının katlanmasına yol açabilir.

Mastitis Etkenlerinde Penisilin Direnci

Yapılan araştırmalara göre, etçi ve sütçü sığırlarda şekillenen mastitis vakalarından izole edilen etkenlerin yaklaşık %20'sinin penisilin G ve ampisilin gibi beta-laktam grubu antibiyotiklere dirençli olduğu belirlenmiştir.

E. coli ve Salmonella Direnç Oranları

Hayvancılık işletmelerinde izole edilen E. coli suşlarının %30-70'inin, Salmonella etkenlerinin ise %45'inin streptomisine; her iki etkende de tetrasiklinlere karşı direnç oranının %77.1 gibi çok yüksek bir seviyeye ulaştığı bildirilmiştir.

3285 Sayılı Kanun

Ülkemizde hayvan sağlığını korumak, salgınlarla mücadele etmek ve ihbarı mecburi hastalıkları belirleyerek yasal yaptırımları uygulamak amacıyla yürürlükte olan temel kanun 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu'dur.

BSE Hastalığının İnkübasyon Süresi

Sığırlarda prionların neden olduğu Bovin Spongioform Ensefalopati (BSE) hastalığı, 2 yıl ile 8 yıl arasında değişen son derece uzun bir kuluçka (inkübasyon) süresine sahiptir.

Sütçü İneklerde Üreme Parametreleri

Günümüzde sütçü inek işletmelerinde ortalama gönüllü bekleme süresi 120-140 gün, iki buzağılama arasındaki süre 400-420 gün ve ortalama gebe kalma oranı %45-50 civarında seyretmektedir.

Kuduz Hastalığında Teşhis Kriteri

Kuduz şüphesiyle ölen hayvanların beyin dokularının histopatolojik incelemesinde mikroskop altında hücre içi 'Negri cisimcikleri'nin görülmesi hastalık için patognomonik (kesin tanı koydurucu) bir bulgudur.

PPR'da Yaş Hassasiyeti

Küçük Ruminant Vebası (PPR) hastalığında, duyarlı sürülerde bulaşma oranı (morbidite) %100'e yaklaşırken, ölüm oranı (mortalite) özellikle 8 aydan küçük kuzu ve oğlaklarda çok daha yüksek seyretmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Tüberkülin testinin 72 saat sonra değerlendirildiğini unutmayın; sınavlarda süre soruları sıklıkla karşımıza çıkar.
  • Şap hastalığının genç hayvanlarda miyokardite bağlı ani ölümlere neden olduğunu, erginlerde ise süt kaybı yaptığını ayırt edin.
  • Mavi Dil hastalığının sadece sokucu sineklerle (vektörlerle) bulaştığını, doğrudan temasla bulaşmadığını mutlaka aklınızda tutun.
  • BSE ve Scrapie hastalıklarının etkeninin virüs veya bakteri değil, 'prion' olduğunu ve canlı hayvanda teşhis edilemediğini unutmayın.
  • Şarbon (Anthrax) etkeninin Bacillus anthracis olduğunu ve sporlu yapısı sayesinde doğada çok uzun süre canlı kalabildiğini unutmayın.
  • Antibiyotiklerin büyüme ve verim artırıcı amaçla kullanımının Türkiye dahil birçok ülkede yasaklandığını sınavda doğru seçenek olarak işaretleyin.
  • Eradikasyon sürecinde pozitif çıkan hayvanların sürüden derhal uzaklaştırılması gerektiğini ve tüm sürü negatif çıkana kadar testlerin periyodik tekrarlandığını bilin.