Ünite 7: Viral Hastalıkların İzlenmesi, Kontrolü ve Eradikasyonu

Louis Pasteur ve Virüs Kelimesi

Latince 'zehir' anlamına gelen 'virus' kelimesi bilim tarihinde ilk kez Fransız bilim insanı Louis Pasteur tarafından kuduz çalışmaları sırasında kullanılmıştır.

Martinus Beijerinck ve 1898 Keşfi

Hollandalı mikrobiyolog Martinus Beijerinck, 1898 yılında tütün bitkisindeki hastalık etkenini filtre edilebilir özelliğinden dolayı 'bulaşan canlı sıvı' olarak adlandırmıştır.

Şap Virüsünün Filtre Edilmesi

Friedrich Loeffler ve Paul Frosch, şap hastalığı etkeninin bakteriyolojik filtrelerden geçebildiğini göstererek ilk hayvansal virüsü keşfetmişlerdir.

Şap Hastalığı Karantina Süresi

Tarım ve Orman Bakanlığı yönetmeliklerine göre, şap hastalığı tespit edilen bölgelerde son iyileşme veya ölümden sonra 30 gün boyunca kordon (karantina) uygulanır.

Anahtar Kavramlar

EpidemiyolojiBelirli bir popülasyondaki hastalıkların çıkışını, görülme sıklığını, dağılımını, sönüşünü ve bu süreçleri etkileyen risk faktörlerini inceleyen bilim dalıdır.

Kontagiyöz HastalıkEnfeksiyöz karakterdeki bir etkenin, konakçıdan konakçıya doğrudan temas veya dolaylı yollarla bulaşabilme yeteneği gösterdiği hastalıklardır.

Lokal EnfeksiyonHastalığa neden olan virüsün konakçı vücuduna ilk girdiği bölgede sınırlı kalarak çoğalması ve orada enfeksiyon tablosu oluşturmasıdır.

Sistemik EnfeksiyonViral etkenlerin kan veya lenf dolaşımı yoluyla tüm vücuda yayılması ve kendilerine özgü klinik belirtilerle seyretmesi durumudur.

Latent EnfeksiyonVirüsün konakçı vücudunda bulunmasına rağmen herhangi bir klinik belirti veya semptom göstermeden gizli kalması durumudur.

Persiste EnfeksiyonEnfeksiyon geçirildikten sonra virüsün vücuttan temizlenmesinin beklenenden uzun sürmesi veya yaşam boyu vücutta kalmaya devam etmesidir.

İnsidensBelirli bir zaman dilimi içerisinde sağlıklı popülasyonda yeni ortaya çıkan hastalık vakalarının toplam popülasyona oranıdır.

PrevalansBelirli bir zaman diliminde veya anlık olarak, eski ve yeni vaka ayrımı yapılmaksızın saptanan toplam hasta sayısının popülasyona oranıdır.

MorbiditeBelirli bir popülasyonda, tanımlanan süre içerisinde hastalık belirtisi gösteren hayvan sayısının risk altındaki toplam hayvan sayısına oranıdır.

MortaliteBelirli bir popülasyonda, incelenen hastalıktan dolayı ölen hayvan sayısının risk altındaki toplam hayvan sayısına oranıdır.

LetaliteBelirli bir hastalığa yakalanan hayvanlar arasında, o hastalık sebebiyle ölenlerin toplam hasta hayvan sayısına oranıdır.

Sporadik HastalıkBir popülasyonda veya bölgede, birbirleriyle bağlantısı olmayan tek tek vakalar halinde seyreden düzensiz hastalıklardır.

Endemik HastalıkBelirli bir coğrafi bölgede veya hayvan popülasyonunda sürekli olarak belirli bir düzeyde varlığını sürdüren hastalıklardır.

Epidemik HastalıkBir hastalığın görülme sıklığının (insidensinin) beklenen normal değerlerin üzerine çıkarak ani bir artış ve pik yapması durumudur.

Pandemik HastalıkÜlkeler veya kıtalar arasında çok geniş coğrafi alanlara yayılarak büyük kitleleri etkileyen epidemik hastalıklardır.

VektörPatojen mikroorganizmaları enfekte bir konakçıdan alarak duyarlı bir başka konakçıya taşıyan sivrisinek veya kene gibi canlı organizmalardır.

ZoonozDoğal koşullarda omurgalı hayvanlardan insanlara ve insanlardan omurgalı hayvanlara bulaşabilen enfeksiyon hastalıklarıdır.

Otojen Aşı (Otovaksin)Belirli bir işletme veya kümesteki hasta hayvandan izole edilen spesifik mikroorganizma suşu kullanılarak sadece o işletmedeki hayvanlar için hazırlanan özel aşıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Mavidil Hastalığı Kordon Süresi

Sokucu sineklerle bulaşan mavidil hastalığında, resmi olarak uygulanan karantina ve kordon süresi son vakadan itibaren 40 gün olarak belirlenmiştir.

Kuduz Hastalığında Karantina

Kuduz şüphesi veya vakalarında karantina süresi et yiyenler, tek tırnaklılar ve sığırlarda 6 ay; koyun, keçi ve kanatlılarda ise 3 ay olarak uygulanır.

LSD (Sığırların Nodüler Ekzantemi) Süresi

Sığırlarda ciddi ekonomik kayıplara yol açan Lumpy Skin Disease (LSD) hastalığında yasal karantina ve kordon süresi 28 gün olarak yürütülmektedir.

Rüzgarla Bulaşan Şap Virüsü

2001 yılında Birleşik Krallık'ta yapılan epidemiyolojik çalışmalarda, şap virüsünün rüzgar akımlarıyla çok uzak mesafelerdeki işletmelere taşınabildiği kanıtlanmıştır.

Biyokontrolde Kullanılan İki Virüs

Yabani tavşan popülasyonlarını kontrol etmek amacıyla Myxoma Virüsü (MYXV) ve Tavşan Hemorajik Hastalığı Virüsü (RHDV) biyolojik kontrol ajanı olarak sahada kullanılmıştır.

1993 Hantavirüs Salgını

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) kayıtlarına göre, 1993 yılında ortaya çıkan Hantavirüs salgını acil önlem gerektiren 'Emerging Disease' kapsamında listelenmiştir.

TÜRKVET ve VETBİS Sistemleri

Türkiye'deki tüm hayvan hareketleri, kimliklendirme verileri ve hastalık bildirimleri Tarım ve Orman Bakanlığı'nın TÜRKVET ve VETBİS veri tabanlarında kayıt altında tutulmaktadır.

Prion Hastalıkları ve İhbar

Sığırların Süngerimsi Beyin Hastalığı (BSE) ve koyunlardaki Scrapie, nükleik asit içermeyen prionlar tarafından oluşturulan ve ihbarı mecburi olan hastalıklardır.

ADNS Bildirim Sistemi

Avrupa Birliği ve üye ülkeler arasında salgın hayvan hastalıklarının anlık takibi ve koordinasyonu için web tabanlı Animal Disease Notification System (ADNS) kullanılmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

İhbarı mecburi hastalıklarda otovaksin üretilemeyeceğini unutmayın; bu yasal bir sınırlamadır.
Kuduzda karantina süresinin türe göre değiştiğine dikkat edin; et yiyenlerde 6 ay, kanatlılarda ise 3 aydır.
Şap virüsünün rüzgarla taşınabilme özelliği, epidemiyoloji sorularında rüzgar/meteoroloji etkisi olarak karşınıza çıkabilir.
İnsidens (yeni vakalar) ve prevalans (tüm vakalar) tanımlarını karıştırmayın; sınavda tanım sorusu olarak sıkça sorulur.
Biyokontrol amacıyla kullanılan virüslerin Myxoma ve RHDV olduğunu mutlaka ezberleyin, doğrudan isim olarak sorulabilir.