Ünite 12: Üriner ve Genital Sistem Histolojisi

Böbrek Anatomisinde Tür Farklılıkları

Böbrekler makroskopik olarak türler arasında farklılık gösterir. Büyük geviş getirenlerde çok lopçuklu yapı ve kaliksler bulunurken; at, etçil ve küçük geviş getirenlerde tek lopçuklu yapı ve idrarın toplandığı renal pelvis bulunur.

Ureter ve Pelviste Müköz Bez Varlığı

Atların renal pelvisinde ve ureterinin propriya-submukoza katmanında çok miktarda müköz salgı bezi bulunur. Bu histolojik özellik, at idrarının karakteristik olarak daha koyu kıvamlı ve köpüklü olmasını açıklar.

Kısrak Ovaryumunun Atipik Yapısı

Diğer evcil memelilerin aksine, kısraklarda folikülleri barındıran korteks bölgesi organın merkezinde (içte), damarlı medulla ise dışta yer alır. Ovulasyon sadece 'fossa ovulasyonis' adı verilen özel bir çöküntü alanından gerçekleşebilir.

İntersitisyel Hücre Yoğunluğu

Dişi kedi, köpek ve kemirgenlerin (özellikle tavşanların) ovaryumlarında, atretik tersiyer foliküllerin teka interna hücrelerinden köken alan ve östrojen salgılayan belirgin intersitisyel hücre toplulukları bulunur.

Anahtar Kavramlar

PodositBowman kapsülünün viseral yaprağını oluşturan, glomerulus kılcal damarlarını ayaksı uzantılarıyla sararak filtrasyon bariyerini şekillendiren özel epitel hücreleridir.

MezangiyumGlomerulus içindeki kılcal damar yumaklarının arasını dolduran, kasılma özelliğiyle kan akışını düzenleyen ve fagositoz yapabilen hücreler ile matriksten oluşan destek dokudur.

Makula DensaDüz distal tubulün kendi nefronunun damar kutbuna değdiği bölgede sıkışarak uzun prizmatik şekil alan ve sodyum konsantrasyonunu algılayan modifiye hücre grubudur.

Jukstaglomerular HücreAfferent arteriyolün duvarında yer alan, kan basıncı düştüğünde renin hormonu salgılayan modifiye düz kas hücreleridir.

İnterkalat HücreToplayıcı kanallarda ve kıvrımlı distal tubulde bulunan, hidrojen veya bikarbonat iyonları salgılayarak vücudun asit-baz dengesini koruyan koyu boyanan hücrelerdir.

Area KribrozaBöbreğin renal papillasının ucunda bulunan, birleşen papillar kanalların idrarı renal pelvise veya kalikse boşalttığı çok delikli süzgeç benzeri alandır.

Sertoli HücresiSeminifer tubullerde bazal membrandan lümene uzanan, spermatogenik hücreleri besleyen, koruyan ve kan-testis bariyerini oluşturan büyük somatik destek hücreleridir.

Leydig HücresiTestiste seminifer tubullerin arasındaki intersitisyel bağ dokuda yer alan, LH etkisiyle erkek cinsiyet hormonu olan testosteronu salgılayan poligonal şekilli hücrelerdir.

Kan-Testis BariyeriSertoli hücrelerinin bazolateral membranlarındaki sıkı bağlantılarla oluşturulan, gelişmekte olan haploid sperm hücrelerini kan dolaşımındaki bağışıklık hücrelerinden koruyan engeldir.

Efferent KanalcıkRete testisten çıkan, kinosilyumlu yüksek prizmatik ve silyumsuz kübik hücrelerin oluşturduğu dalgalı epitele sahip, spermatozoonları epididimise taşıyan kanallardır.

Epididimal KanalSpermatozoonların olgunlaştığı, hareket (motilite) ve dölleme yeteneği kazandığı, stereosilyumlu yalancı çok katlı prizmatik epitel ile döşeli uzun kıvrımlı kanaldır.

Dekapitasyon FaktörüSpermatozoon epididimal kanaldan geçerken baş kısmına eklenen, dölleme yeteneğini dişi genital kanalına ulaşana kadar geçici olarak engelleyen yüzey ilişkili faktördür.

Zona PellusidaGelişmekte olan ovosit ile onu çevreleyen granuloza hücreleri arasında yer alan, glikoprotein yapıda, asidofilik ve yarı saydam koruyucu tabakadır.

Kumulus OvoforusTersiyer folikülde ovosit, zona pellusida ve korona radiyata hücrelerinin antrum boşluğuna doğru oluşturduğu tepecik benzeri hücre topluluğudur.

Korpus LuteumOvulasyondan sonra yırtılan folikül hücrelerinin progesteron salgılayan luteal hücrelere dönüşmesiyle şekillenen geçici endokrin bez yapısıdır.

Atretik FolikülGelişim aşamalarının herhangi birinde olgunlaşmasını tamamlayamadan bozularak dejenere olan ve zamanla yok olan ovaryum folikülleridir.

Stratum VaskulareUterusun myometriyum katmanında, iç sirküler ve dış longitudinal düz kas tabakaları arasında yer alan, büyük kan damarlarını barındıran bağ dokusu tabakasıdır.

Vaginal SmearVagina duvarından alınan hücrelerin incelenmesiyle, epiteldeki keratinleşme derecesine bakılarak dişi hayvanın genital siklus evresinin belirlenmesini sağlayan tanı yöntemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Uterusun Epitel Hücre Değişkenliği

Uterusun endometriyum epitel tipi türe göre değişir. At, kedi ve köpekte tek katlı prizmatik epitel görülürken; geviş getirenlerde ve domuzlarda yalancı çok katlı prizmatik epitel tabakası mevcuttur.

Eklenik Genital Bezlerin Türsel Dağılımı

Erkek eklenik bezlerinden veziküler bez etçillerde (köpek ve kedi) bulunmaz. Bulbouretral bez ise köpek hariç tüm evcil hayvanlarda mevcuttur. Prostat bezi ise tüm evcil memeli erkeklerde ortak olarak bulunur.

Ampulla Genişlemesi ve Eksikliği

Duktus deferensin glanduler genişlemesi olan ampulla; aygır, geviş getirenler ve köpekte bulunurken, kedi ve domuzda bulunmaz; bu hayvanlarda sadece glanduler duktus deferens yapısı bulunur.

Prostat Spesifik Antijen (PSA) Fonksiyonu

Prostat bezi tarafından üretilen PSA, ejakülasyon sonrasında pıhtılaşmış olan semenin sıvılaştırılmasını sağlayarak spermatozoonların serbest kalmasına ve dişi kanalında ilerlemesine yardımcı olur.

Uterinal Siklusun Üç Evresi

Uterus endometriyumu ovaryum hormonlarına bağlı olarak üç evre geçirir: bezlerin uzadığı proliferasyon evresi, glikojen salgısının yapıldığı sekresyon evresi ve döllenme olmadığında bezlerin küçüldüğü involüsyon evresi.

Vaginada Östrus Dönemi Keratinizasyonu

Etçillerde östrus (kızgınlık) döneminde vaginanın çok katlı yassı epiteli keratinleşme gösterir. Bu değişim, vaginal smear yöntemiyle hücre döküntülerine bakılarak çiftleşme zamanının belirlenmesinde kullanılır.

Kan-Testis Bariyerinin Önemi

Seminifer tubullerdeki haploid spermatidler vücut tarafından yabancı antijen olarak algılanabilir. Sertoli hücrelerinin oluşturduğu bariyer, bu hücreleri kan dolaşımındaki antikorlardan ve fagositer hücrelerden izole eder.

Androjen Bağlayıcı Protein (ABP) Rolü

Sertoli hücreleri tarafından FSH etkisiyle salgılanan ABP, seminifer tubul lümenindeki testosteron hormonunu bağlayarak burada yüksek konsantrasyonda kalmasını sağlar ve spermatogenezisi sürdürür.

Korpus Albikansın Kökeni

Gebelik gerçekleşmediğinde korpus luteum geriler ve hücreleri dejenere olur. Bu bölgede biriken bağ dokusu elemanları 'korpus albikans' adı verilen beyaz renkli nedbe (skar) dokusunu oluşturur.

Sınavda Dikkat Et

Böbrek kesitlerinde proksimal ve distal tubulleri ayırt etmek için lümen genişliğine ve fırçamsı kenara bakın; proksimal tubulün lümeni fırçamsı kenardan dolayı dar ve koyu boyanırken, distal tubulün lümeni geniş ve soluk boyanır.
Henle kulpu ile kılcal damarları karıştırmamak için hücre çekirdeklerine dikkat edin; Henle kulpunda çekirdekler yuvarlaktır ve lümene doğru çıkıntı yapar, ayrıca lümende kan hücresi bulunmaz.
Kısrak ovaryumunun histolojik yapısı diğer türlerin tam tersidir; korteks içte, medulla dıştadır. Bu istisnai durum sınavlarda sıklıkla soru olarak karşımıza çıkar.
Atların idrar yollarında (renal pelvis ve ureter) müköz bezlerin bulunması ayırt edici bir tür özelliğidir ve at idrarının fizyolojik köpüklü yapısını açıklar.
Duktus deferensi epididimal kanaldan ayıran en büyük ipucu, duktus deferensi çevreleyen çok kalın ve üç katmanlı düz kas tabakasıdır.
Erkek eklenik bezlerinin türlere göre varlığına dikkat edin; köpeklerde veziküler bez ve bulbouretral bez bulunmaz, sadece prostat bezi mevcuttur.