← Ünite 13
Mikro İktisat

Ünite 13: Faktör Piyasası

Üretim Faktörlerinin Sınıflandırılması
Üretim faktörleri emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimci olarak dört ana başlıkta toplanır. Girişimci dışındaki faktörlerin piyasada oluşan bir fiyatı (ücret, faiz, rant) mevcuttur.
Faktör Piyasasında Rol Değişimi
Mal piyasasında arz eden olan firmalar, faktör piyasasında talep eden konumuna geçerler. Hanehalkı ise mal piyasasında talep eden iken faktör piyasasında arz eden olur.
Türevsel Talep Örneği
Bir terzinin gömlek üretmek için kumaş talep etmesi türevsel taleptir. Eğer gömleğe talep olmazsa, kumaşa olan talep de ortadan kalkar.
Teknolojik Gelişme ve Verimlilik
Bilgisayar ve internetin yaygınlaşması, akademisyenlerin veri tabanlarına erişimini kolaylaştırarak verimliliklerini artırmış ve akademik faktör talebini değiştirmiştir.

Anahtar Kavramlar

Türevsel TalepFirmaların mal ve hizmet üretmek amacıyla üretim faktörlerine yönelik talebidir. Örneğin, gömlek talebi arttığında terzinin kumaş ve iplik talep etmesi türevsel taleptir.
Marjinal Faktör Maliyeti (MFC)Bir girdinin üretimde kullanılan miktarını bir birim artırdığımızda firmanın toplam maliyetlerinde meydana gelen değişimdir. Tam rekabette bu değer ücrete (w) eşittir.
Marjinal Ürün Geliri (MRP)Bir faktörün üretimde kullanılan miktarını bir birim artırdığımızda firmanın toplam gelirinde meydana gelen değişimdir. Firma kârını maksimize etmek için MRP = MFC eşitliğini sağlar.
MonopsonEmek piyasasında tek bir alıcının (firmanın) bulunduğu piyasa yapısıdır. İşçilerin başka bir yerde çalışma imkânı olmadığı için firma ücretleri kendi lehine belirleyebilir.
İki Yanlı MonopolBir girdinin piyasada tek alıcısının ve tek satıcısının olduğu durumdur. Örneğin, tek bir işçi sendikasına karşı tek bir işveren sendikasının bulunması.
Ekonomik RantBir üretim faktörünün sağladığı gelirin, o faktörün arz edilmesi için gereken minimum ödemenin üzerinde kalan kısmıdır. Faktör arzı esnek değilse rant miktarı artar.
Toprak RantıDoğal kaynakların (toprağın) kullanımı karşılığında ödenen bedeldir. Toprağın arzı sabit olduğu için talep arttıkça rant da artar.
Monopolcü SömürüMonopol gücüne sahip firmanın, marjinal ürün gelirinin piyasa fiyatından düşük olması nedeniyle işçilere emeğinin tam karşılığını ödememesi durumudur.
İkame EtkisiÜcretler arttığında, işçinin dinlenme yerine çalışmayı tercih etmesi ve emek arzını artırmasıdır. Emek arz eğrisinin pozitif olduğu bölgede bu etki baskındır.
Gelir EtkisiÜcretler belirli bir seviyeyi aştığında, bireyin daha fazla dinlenmek istemesi ve emek arzını azaltmasıdır. Negatif eğimli emek arz eğrisinde bu etki ikame etkisinden büyüktür.
Marjinal Ürün Değeri (VMPL)Tam rekabet piyasasında emeğin marjinal fiziki ürününün ürün fiyatı ile çarpımıdır. Firmanın emek talebini belirleyen temel unsurdur.
GirişimcilikÜretim faktörlerinden biri olup kişiyle bütünleşik bir özelliktir. Diğer faktörlerin aksine piyasası veya piyasada oluşan bir fiyatı yoktur.
Faktör PiyasasıEmek, sermaye ve doğal kaynakların alınıp satıldığı piyasalardır. Bu piyasalarda firmalar talep eden, hanehalkı ise arz eden taraftır.
Marjinal Fiziki Ürün (MPP)Diğer girdiler sabitken, bir girdinin bir birim artırılması sonucu toplam üretimde meydana gelen artıştır. Verimliliğin temel ölçütüdür.
Uzun Dönem Faktör TalebiTüm girdilerin değiştirilebildiği dönemde firmanın faktör talebidir. İkame ve çıktı etkileri nedeniyle kısa dönemden daha yatık bir talep eğrisine sahiptir.

Diğer Önemli Bilgiler

Kısa ve Uzun Dönem Ayrımı

Sadece bir girdinin değiştirilebildiği dönem kısa dönem, tüm girdilerin değiştirilebildiği dönem ise uzun dönem olarak tanımlanır.

Emek Arzında 24 Saat Sınırı

Bir günün 24 saat olması, emek arzı için mutlak bir sınırlılıktır. İşçi, zamanını çalışma ve dinlenme arasında paylaştırmak zorundadır.

Tersine Dönen Emek Arz Eğrisi

Ücretler belirli bir seviyeye kadar arttığında işçi daha fazla çalışır, ancak belirli bir noktadan sonra dinlenmeyi tercih ederek emek arzını azaltır.

Monopsoncu Sömürü

Monopsoncu firma, işçilerin başka bir iş imkânı olmamasından yararlanarak, marjinal ürün gelirinden daha düşük bir ücret öder.

İki Yanlı Monopol Örneği

Bir ülkede silah üretiminin tek bir firma tarafından yapılıp, sadece devlet tarafından satın alınması iki yanlı monopol piyasasına örnektir.

Doğal Kaynakların Özelliği

Doğal kaynaklar üretilmiş bir faktör değildir, orijinaldir ve doğada kendiliğinden bulunur. Bu nedenle arzı sabittir.

Şehirleşme ve Rant İlişkisi

Şehirleşmenin arttığı bölgelerde arsa ve ev kiralarının artması, toprağın arzının sabit olması ve talebin artması sonucu oluşan iktisadi ranttan kaynaklanır.

Sınavda Dikkat Et

  • Faktör piyasalarında rollerin mal piyasasına göre ters olduğunu unutmayın; firmalar talep eden, hanehalkı arz edendir.
  • MRP = MFC eşitliği kâr maksimizasyonunun temelidir, sınavda bu eşitliğin mantığını kavramış olmanız gerekir.
  • Emek arz eğrisinin neden tersine döndüğünü (gelir ve ikame etkisi) mutlaka çalışın, bu konu sıkça sorulur.
  • Monopson ve iki yanlı monopol tanımlarını karıştırmayın; monopson tek alıcı, iki yanlı monopol tek alıcı ve tek satıcıdır.
  • Doğal kaynakların 'orijinal' (üretilmemiş) olduğunu ve bu yüzden arzının sabit olduğunu hatırlayın.
  • Ekonomik rantın, faktörün elde ettiği gelirin minimum arz bedelinden fazla olan kısım olduğunu not edin.