Tüzel Kişi (Hükmi Şahıs)Gerçek kişiler dışında kalan, belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere örgütlenmiş kişi veya mal topluluklarına hukuk düzeni tarafından hak sahibi olma ve borç altına girme ehliyetinin tanınmasıyla ortaya çıkan hukuki varlıklardır. İnsan dışındaki bu varlıklar kendi adlarına mülk edinebilir ve davada taraf olabilirler.
İzin SistemiTüzel kişiliğin kazanılmasında yetkili idari makama geniş bir takdir yetkisinin tanındığı sistemdir. Bu sistemde bir topluluk kanunun aradığı tüm kuruluş şartlarını eksiksiz yerine getirse dahi, idari otorite izin vermediği müddetçe tüzel kişilik kazanamaz.
Serbest Kuruluş SistemiTüzel kişiliğin kazanılması için herhangi bir resmi makamdan izin alınmasına, bildirimde bulunulmasına veya sicile tescile gerek olmayan sistemdir. Kurucuların irade beyanlarını bir araya getirip kanuni unsurları sağlamalarıyla kişilik anında ve kendiliğinden doğar.
Normatif SistemTüzel kişiliğin kazanılması için gerekli şartların kanunla (normla) açıkça belirlendiği ve şartlar gerçekleştiğinde idarenin takdir yetkisi olmaksızın kişiliğin kazanıldığı sistemdir. Türk hukukunda ağırlıklı olarak uygulanan bu sistemde bildirim, Resmi Gazete ilanı veya tescil gibi yollar kullanılır.
Kişi TopluluğuBirden fazla gerçek veya tüzel kişinin ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bir araya gelmesiyle oluşan tüzel kişi türüdür. Bu yapılarda üyelik veya ortaklık esastır; dernekler, ticaret şirketleri, kooperatifler ve belediyeler kişi topluluklarına örnektir.
Mal TopluluğuKişilerin belirli ve sürekli bir amacı gerçekleştirmek üzere mal varlıklarının bir kısmını özgülemeleriyle (tahsis etmeleriyle) oluşan tüzel kişiliktir. Kişi ögesinin ve üyeliğin bulunmadığı bu yapılara vakıflar, üniversiteler ve TRT örnek verilebilir.
Kamu İdaresiKamu hukuku kurallarına tabi olan ve kişi topluluğu niteliği taşıyan kamu tüzel kişileridir. Devlet (merkezi idare) ile yerel yönetimleri oluşturan il özel idaresi, belediye ve köyler kamu idareleri kapsamındadır.
Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek KuruluşlarıBelli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki dürüstlüğü ve disiplini sağlamak amacıyla kanunla kurulan kamusal tüzel kişilerdir. Barolar, Türk Tabipleri Birliği ve Noterler Birliği bu gruba girer.
DernekEn az sekiz veya daha fazla denmeyip en az 7 gerçek veya tüzel kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli birleştirmeleriyle kurulan Medeni Hukuk kişi topluluğudur. İdeal amaçlarla kurulurlar ve ortaklarına kâr dağıtamazlar.
VakıfGerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip Medeni Hukuk mal topluluğudur. Tek bir kişi tarafından kurulabilir ve Türk Medeni Kanunu'na göre kurulan yeni vakıflarda üyelik yapısı bulunmaz.
Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT)Sermayesinin yarısından fazlası devlete ait olan, iktisadi alanda faaliyet gösteren ve kanunla kurulan karma nitelikli tüzel kişilerdir. İktisadi Devlet Teşekkülleri (İDT) ve Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK) olmak üzere ikiye ayrılırlar ve özel hukukta tacir sayılırlar.
Ultra Vires İlkesiBir tüzel kişinin hak ve fiil ehliyetinin, kuruluş sözleşmesinde veya tüzüğünde belirtilen işletme konusu ve amaçla sınırlandırılmasını ifade eden ilkedir. Türk ticaret hukukunda 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu ile 2012 yılında ilga edilmiştir.
Zorunlu OrganKanun koyucu tarafından bir tüzel kişinin yapısında bulunması şart koşulan, yokluğu hâlinde tüzel kişinin fiil ehliyetini kazanamadığı veya infisah ettiği organlardır. Örneğin derneklerde Genel Kurul, Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulu bulunması zorunludur.
Fert OrganTek bir gerçek kişiden oluşan ve tüzel kişinin yönetim veya temsil yetkisini tek başına kullanan organ türüdür. Limited şirketlerde yönetici olarak atanan tek bir müdür fert organa somut bir örnektir.
İnfisah (Kendiliğinden Sona Erme)Tüzel kişiliğin; amacın gerçekleşmesi, imkânsızlaşması, sürenin dolması veya zorunlu organların kurulamaması gibi kanuni sebeplerin varlığı halinde mahkeme veya organ kararına gerek kalmaksızın kendiliğinden ortadan kalkmasıdır.
Özgüleme (Tahsis)Sona eren ve tasfiye süreci tamamlanan bir tüzel kişinin borçları ödendikten sonra geriye kalan safi mal varlığının kanuna, tüzüğe veya yetkili organ kararına göre ilgili kurum veya kuruluşa devredilmesi işlemidir.
