Ünite 8: Sağlık Kurumlarında Maliyet Analizi — Önemli Kavramlar

Bir ürün ya da hizmeti üretmek için katlanılan parasal karşılıktır; başka bir ifadeyle, belirli bir amaca ulaşmak için yapılan fedakarlıkların para cinsinden toplamıdır. Sağlık kurumlarında sunulan hizmetlerin gerçekleştirilmesi için kullanılan tüm girdilerin parasal değerini kapsar.

Mal ve hizmet satın almak için yapılan ödeme ya da ödeme taahhüdüdür. Nakit ödeme yapılması, kredi kartı kullanılması veya senet imzalanması gibi işlemler harcama kapsamına girer ve varlıkların el değiştirmesini ifade eder.

Satın alınan mal ve hizmetlerin hizmet sunumu sırasında kullanılan, yani faydası tükenmiş olan kısmıdır. Örneğin, depodan çekilerek hastaya uygulanan tıbbi sarf malzemeleri artık birer gidere dönüşmüştür.

Alternatif programların maliyetlerini sayısal olarak belirleyip, etkililik düzeylerini matematiksel biçimde ölçerek karşılaştıran ekonomik değerleme yöntemidir. Özellikle koruyucu sağlık hizmetlerine yönelik programların kıyaslanmasında yaygın olarak kullanılır.

Sağlık programlarının sonuçlarını tek bir ortak fayda veya tercih ölçütüne indirgeyerek değerlendiren tekniktir. Yaşam kalitesi odaklı çalışmalarda tercih edilir ve sonuçlar genellikle QALY (kaliteye göre düzeltilmiş yaşam yılı) üzerinden ölçülür.

Klinik sonuçları tamamen eşdeğer olduğu kanıtlanmış farklı tedavi yöntemleri arasından en düşük maliyetli olan seçeneği belirlemeye yarayan analizdir. Bu yöntemde sadece sonuçları aynı olan müdahaleler karşılaştırılabilir.

Satış veya hizmet miktarı ile kâr arasındaki ilişkiyi inceleyen ve bu değişkenlerdeki oynamaların kâr üzerindeki etkilerini gösteren analizdir. Sağlık kurumlarında hizmet hacmi göstergesi olarak genellikle hasta sayısı temel alınır.

Toplam gelirin toplam gidere eşit olduğu, işletmenin ne kâr ne de zarar ettiği sıfır kâr düzeyidir. Bu noktadan sonra yapılan her bir birimlik satış veya hizmet sunumu işletmeye kâr sağlamaya başlar.

Satış gelirleri ile değişken maliyetler arasındaki farktır. Birim katkı payı ise birim satış fiyatından birim değişken maliyetin çıkarılmasıyla bulunur ve sabit maliyetlerin karşılanmasına katkıda bulunur.

Katkı payının toplam satış gelirlerine veya birim katkı payının birim satış fiyatına olan oranıdır. İşletmenin elde ettiği her bir birimlik gelirin yüzde kaçının sabit maliyetleri karşılamaya ve kâra yöneldiğini gösterir.

İşletmenin fiili veya bütçelenmiş satış hacmi ile başabaş satış hacmi arasındaki farktır. Satışların kârdan zarara geçmeden önce ne kadarlık bir düşüş marjına sahip olduğunu gösteren bir risk göstergesidir.

Güvenlik payının fiili veya planlanan satışlara oranlanmasıyla elde edilen yüzdesel değerdir. Bu oran yükseldikçe işletmenin satış azalışlarına karşı dayanıklılığı artar ve finansal riski azalır.