Ünite 1: Hukuk ve Toplumsal Yaşamı Düzenleyen Diğer Kurallar — Örnekler

Bir apartman sakini, komşusunun gürültü yapması üzerine huzurunun bozulduğunu iddia ederek şikayette bulunur. Burada 'hukuk', gürültü yapanların cezalandırılmasını ve düzenin korunmasını sağlayan genel kurallar bütünüdür. 'Hak' ise bu kurallar sayesinde o kişinin sahip olduğu, devlet tarafından korunan huzurlu bir çevrede yaşama menfaatidir.

Bir kişi, yoksul bir tanıdığına yardım etme sözü verip tutmazsa, çevresi tarafından 'güvenilmez' olarak nitelendirilir ve ayıplanır; bu durum ahlaki bir yaptırımdır. Ancak aynı kişi, birine borç verip geri ödemediği için icra takibine maruz kalırsa, devlet gücüyle malına el konulabilir; bu ise hukuki bir yaptırımdır.

Genel bir kural olarak, birine zarar veren kişi tazminat ödemekle yükümlüdür. Ancak, zihinsel engeli olan bir kişinin bir başkasının malına zarar verdiği somut bir olayda, hakim genel kuralı olduğu gibi uygulamak yerine hakkaniyet ilkesini gözetir. Kişinin özel durumunu dikkate alarak, adaleti sağlamak amacıyla tazminat miktarını hakkaniyete uygun şekilde belirler.