← Ünite 1
Sağlık Ekonomisine Giriş

Ünite 1: Ekonomiye Giriş

Fiyat İstikrarı Sınırı
Gelişmiş ülkelerde fiyat istikrarının sağlanmış kabul edilmesi için yıllık enflasyon oranının yüzde 1 ile yüzde 3 aralığında gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu oranlar, ekonomik birimlerin kararlarında enflasyonu bir risk faktörü olarak görmemelerini sağlar.
Türkiye Ekonomisi 2018 Yılı Büyüme Oranı
Türkiye ekonomisi, makroekonomik dalgalanmaların yaşandığı 2018 yılında resmi verilere göre yüzde 2,6 oranında bir büyüme kaydetmiştir. Bu oran, ülkenin mal ve hizmet üretim kapasitesindeki yıllık artışı temsil eder.
Reel Faiz Hesaplama Formülü
Yüksek oranlı ekonomik verilerde reel faiz r = ((1+i)/(1+π))-1 formülüyle hesaplanır. Örneğin nominal faizin %50 ve enflasyonun %30 olduğu bir ekonomide reel faiz basit fark olan %20 değil, formülle %15 olarak bulunur.
Reel Döviz Kuru Formülü
Reel döviz kuru R = e * (Pyabancı / Pyerli) formülüyle hesaplanır. Burada 'e' nominal döviz kurunu, 'Pyabancı' dış piyasa fiyatlarını, 'Pyerli' ise yurt içi fiyat düzeyini temsil ederek kurun satın alma gücünü gösterir.

Anahtar Kavramlar

Kıtlıkİnsan ihtiyaçlarının sonsuz, ancak bu ihtiyaçları karşılayacak kaynakların sınırlı olması durumudur. Kıtlık, tüm iktisadi problemlerin odak noktasını oluşturur ve insanları tercih yapmaya zorlar.
Fırsat MaliyetiBir seçeneğin tercih edilmesiyle vazgeçilmek zorunda kalınan en iyi ikinci alternatif kazanç veya fırsattır. Örneğin, bütçesiyle ayakkabı alan birinin gömlek almaktan vazgeçmesi bu seçimin fırsat maliyetidir.
Üretim Olanakları EğrisiBir ekonomideki tüm üretim faktörlerinin tam ve etkin kullanılması durumunda üretilebilecek maksimum mal ve hizmet bileşimlerini gösteren eğridir. Eğrinin dışındaki noktalar mevcut kaynaklarla ulaşılamaz durumları temsil eder.
Tam İstihdamBir ekonomide mevcut olan tüm üretim faktörlerinin (emek, sermaye, toprak, girişimci) tamamının üretime katılması durumudur. Üretim olanakları eğrisi üzerindeki noktalar tam istihdamı ifade eder.
Eksik İstihdamMevcut üretim faktörlerinin bir kısmının üretime katılamaması, yani atıl kalması durumudur. Bu durumda ekonomi üretim olanakları eğrisinin altındaki (içindeki) bir noktada üretim gerçekleştirir.
Pozitif İktisatEkonomik olayları neden-sonuç ilişkisi içinde ele alan, değer yargılarından uzak ve 'nedir' sorusuna cevap arayan iktisat dalıdır. Ulaşılan sonuçlar istatistiki verilerle test edilebilir.
Normatif İktisatEkonomik olayların 'ne olması gerektiği' ile ilgilenen, kişisel görüş ve değer yargılarını barındıran iktisat dalıdır. Doğrudan test edilmesi mümkün olmayan politika önerilerini içerir.
Mikro İktisatTüketicilerin, hanehalklarının ve firmaların ekonomik davranışlarını, karar alma süreçlerini ve bireysel piyasalardaki fiyat oluşumlarını inceleyen iktisat alt dalıdır.
Makro İktisatEkonomiyi bir bütün olarak ele alıp; enflasyon, işsizlik, ekonomik büyüme, para arzı ve dış ticaret dengesi gibi toplulaştırılmış değişkenleri inceleyen iktisat alt dalıdır.
FaydaBireyin herhangi bir mal veya hizmetin tüketiminden elde ettiği doyumdur. Fayda kişiden kişiye değişen subjektif bir kavramdır.
DeğerEkonomik mal ve hizmetlere verilen nispi önemi ifade eder. Fayda mutlak bir büyüklükken, değer başka mallarla karşılaştırma olgusu barındıran nispi bir kavramdır.
EsneklikBir ekonomik değişkenin, başka bir değişkendeki değişmeye karşı gösterdiği duyarlılık veya tepki derecesini ölçen kavramdır. Talebin fiyat esnekliği buna en yaygın örnektir.
Fiyat İstikrarıİnsanların yatırım, tüketim ve tasarruf kararlarında dikkate almaya gerek duymayacakları ölçüde düşük ve öngörülebilir bir enflasyon oranını ifade eder. Gelişmiş ülkeler için bu oran %1 ile %3 arasındadır.
DevalüasyonSabit kur sisteminde devletin resmi bir kararla ulusal paranın yabancı paralar karşısındaki değerini düşürmesi işlemidir.
KalkınmaEkonomik büyümenin yanı sıra sosyal, kültürel, kurumsal ve siyasi alanlarda yaşanan niteliksel gelişmeleri ve yapısal dönüşümleri ifade eden geniş kapsamlı bir kavramdır.
Ceteris Paribusİktisadi analizlerde karmaşıklığı önlemek için kullanılan ve 'diğer tüm faktörler sabitken' anlamına gelen Latince bir varsayımdır.
Talep KanunuDiğer değişkenler sabitken (ceteris paribus), bir malın fiyatı ile o maldan talep edilen miktar arasında ters yönlü bir ilişki olduğunu belirten kanundur.
Arz KanunuDiğer değişkenler sabitken (ceteris paribus), bir malın fiyatı ile o maldan üreticilerin arz etmek istediği miktar arasında doğru yönlü bir ilişki olduğunu belirten kanundur.

Diğer Önemli Bilgiler

Serbest Malların Fiyatı

Hava ve güneş ışığı gibi doğada bol miktarda bulunan serbest malların arzı talebinden çok fazla olduğu için piyasada bir fiyatı yoktur. Bu mallara sahip olmak için herhangi bir bedel ödenmesi gerekmez.

Üretim Olanakları Eğrisi Sınır Analizi

Üretim olanakları eğrisinin dışındaki herhangi bir nokta (örneğin H noktası), ekonominin mevcut kaynakları ve teknolojik düzeyi ile ulaşması imkansız olan üretim sınırını gösterir.

Eksik İstihdam ve Refah Kaybı

Ekonomideki kaynakların bir kısmının atıl kalması durumunda üretim olanakları eğrisinin altındaki G noktasında üretim yapılır. Bu durum, toplumun üretebileceğinden daha az mal üretmesiyle sonuçlanan bir refah kaybıdır.

Sosyal Alternatif Maliyet

Devletin bütçe kaynaklarını yeni bir tekstil fabrikası yerine yeni bir hastane yapımına harcaması, tüm toplumu etkileyen bir karar olduğu için iktisatta 'sosyal alternatif maliyet' olarak adlandırılır.

Talebin Fiyat Esnekliği Formülü

Talebin fiyat esnekliği, talep edilen miktardaki yüzde değişimin fiyat düzeyindeki yüzde değişime oranlanmasıyla hesaplanır. Bu oran, tüketicilerin fiyata karşı ne kadar duyarlı olduğunu gösterir.

İkame Mallarda Fiyat Etkisi

Dana eti fiyatlarının yükselmesi durumunda tüketiciler daha ucuz olan tavuk etine yönelirler. Bu durum, tavuk etinin talep eğrisinin sağa doğru kaymasına neden olur.

Tamamlayıcı Mallarda Fiyat Etkisi

Birlikte tüketilen otomobil ve benzin ikilisinde, benzin fiyatlarında meydana gelen sürekli artışlar tüketicilerin otomobil satın alma talebini azaltarak otomobil talep eğrisini sola kaydırır.

Nüfus Kompozisyonu ve Sağlık Talebi

Nüfusun toplam miktarından ziyade yaş dağılımı talebi şekillendirir. Yaşlı nüfus oranının artması ilaç ve geriatrik sağlık hizmetleri talebini artırırken, çocuk nüfus artışı oyuncak talebini artırır.

Sınavda Dikkat Et

  • Pozitif ve normatif iktisat ayrımına dikkat edin; 'nedir' (pozitif) ile 'ne olmalıdır' (normatif) ifadelerini ayırt etmek sınavda puan kazandırır.
  • Talepte değişme ile talep edilen miktardaki değişme farkını unutmayın; fiyat değişimi eğri üzerinde hareket yaratırken, fiyat dışı faktörler eğriyi kaydırır.
  • Reel faiz hesaplamasında basit çıkarma yerine formülü kullanın; nominal faiz ve enflasyon yüksekse r = ((1+i)/(1+π))-1 formülü hayati önem taşır.
  • Üretim olanakları eğrisinin içindeki noktaların eksik istihdamı (verimsizliği), dışındaki noktaların ise ulaşılamaz durumları gösterdiğini bilin.
  • İkame ve tamamlayıcı malların fiyat değişimlerinin talep eğrisini hangi yöne kaydırdığını mantığıyla öğrenin, ezberlemeyin.
  • Üretim faktörleri ve bunların getirilerini (emek-ücret, sermaye-faiz, doğal kaynak-rant, girişimci-kâr) birbiriyle doğru eşleştirdiğinizden emin olun.