← Ünite 2
Sağlık Ekonomisine Giriş

Ünite 2: Genel Olarak Sağlık

İlk Tıp El Kitabı
İ.Ö. üçüncü binin sonlarında yaşayan bir Sümer doktoru tarafından kil tabletler üzerine çivi yazısıyla yazılmıştır. Bu tabletler Nippur şehri harabeleri altında 4000 yıl kaldıktan sonra ABD heyetince bulunarak Philadelphia University Museum'a götürülmüştür.
Havassu'l Edviye (1389)
Osmanlı Türklerinin ilk tıp kitabı olarak kabul edilmektedir. Hicri 792 (Miladi 1389) senesinde İshâk bin Murâd tarafından kaleme alınmış ve tıp kütüphanesinin ilk temel taşı olmuştur.
İlk Sonda İmalı
Fatih Sultan Mehmet dönemi tabiplerinden Altuncuzâde, idrar tutulması (İhtibâs-ı Bevl) tedavisinde kullanılmak üzere tıp tarihinde ilk defa bir sonda imal etmiş ve bunu başarıyla uygulayarak tıp tarihine önemli bir katkı sağlamıştır.
İlk Hastane Terimi (1843)
Tarihte hastane kelimesinin ilk kez 1843 yılında II. Mahmud'un eşi Bezmialem Valide Sultan tarafından yaptırılan 'Bezmialem Gurebai Müslimin Hastanesi' için kullanıldığı ve Tanzimat'tan sonra günlük dile yerleştiği bilinmektedir.

Anahtar Kavramlar

SağlıkBireylerin hastalık ve sakatlıklarının olmamasının yanı sıra akli, fiziksel, ekonomik ve sosyal açıdan tam bir huzur ve uyum içinde bulunmaları durumudur. Dünya Sağlık Örgütü de sağlığı fiziki, ruhi ve sosyal yönden tam bir iyilik hali olarak tanımlar.
HastalıkOrganizmada birtakım değişikliklerin ortaya çıkmasıyla fizyolojik görevlerin bozulması, doku ve hücrelerde yapısal ve fonksiyonel normal olmayan değişikliklerin yaşanması durumudur. Kültürel ve ekonomik algısı kişiden kişiye değişebilmektedir.
Biyomedikal GörüşSağlık konusundaki yaklaşımlardan biri olup, tamamen tıbbi nitelikteki kanser, yüksek tansiyon, şizofreni gibi çeşitli hastalıkları ve biyolojik bozuklukları sağlıksızlık durumu olarak kabul eden görüştür.
Fonksiyonel YaklaşımFertlerin duygu, düşünce ve yeteneklerinin normalden farklılık göstermesi ve kendisinden beklenen günlük fonksiyonları yerine getirememesi durumunu sağlıksızlık olarak tanımlayan yaklaşımdır.
Kültürel YaklaşımKişinin toplum içindeki yerini, sorumluluklarını ve ödevlerini yerine getirememesi durumunu sağlıksızlık olarak gören yaklaşımdır. Bu yaklaşıma göre ferdin değer yargılarıyla toplumun değer yargılarının uyuşmaması sağlıksızlıktır.
Bimaristan (Maristan)Tarihte Nasturiler tarafından Cundûşapur'da kurulan, çalışma şekli bugünkü modern hastanelere çok benzeyen, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de yaygın olarak kullanılan sağlık ve tedavi merkezleridir.
Reis-ül Etibba (Hekimbaşı)Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde devletin sağlık işlerinin düzenlenmesinden, hekimlerin ve diğer sağlık personelinin yönetiminden sorumlu olan, aynı zamanda sarayın özel doktorluğunu yapan en üst düzey sağlık yöneticisidir.
Sosyalleştirilmiş Sağlık Hizmeti1961 yılında çıkarılan 224 sayılı kanunla benimsenen, sağlık hizmetlerinin sunulmasını bir devlet görevi olarak kabul eden ve özellikle kırsal kesimdeki vatandaşlara eşit sağlık hizmeti ulaştırmayı amaçlayan sistemdir.
Yeşil Kart1991 yılında başlatılan ve 2012 yılına kadar uygulanan, ödeme gücü bulunmayan yoksul vatandaşların tedavi ve sağlık giderlerinin sosyal devlet anlayışı gereğince devlet tarafından karşılanmasını sağlayan sistemdir.
Biyolojik Çevreİnsan sağlığını doğrudan veya dolaylı olarak etkileyebilen mikroorganizmalar, parazitler, vektörler (haşereler), besinler, bitkiler ve hayvanlardan oluşan çevresel faktörler grubudur.
Fiziki Çevreİnsan sağlığı üzerinde etkili olan sular, barınaklar, atıklar, iklim, gürültü, radyasyon, hava kirliliği, cep telefonu dalgaları, tıbbi atıklar ve kazalar gibi cansız veya yapısal unsurları barındıran çevre türüdür.
Bünyesel FaktörlerDış çevreden bağımsız olarak, tamamen kişinin kendi vücut yapısına, genetiğine, metabolizmasına ve hormonal dengesine bağlı olarak ortaya çıkan hastalıkları ve yapısal bozuklukları ifade eden etmenlerdir.
Sağlık ÖlçütleriBir toplumdaki sağlık sorunlarının saptanması, önceliklerin belirlenmesi ve sağlık hizmetlerinin planlanması amacıyla kullanılan bebek ölüm hızı, ortalama yaşam süresi gibi sayısal ve istatistiksel göstergelerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Tıp Bayramı'nın Kökeni (14 Mart 1827)

Sultan II. Mahmud döneminde, Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi'nin teklifiyle orduya hekim yetiştirmek amacıyla Şehzadebaşı'ndaki Tulumbacıbaşı Konağı'nda Tıbhane ve Cerrahhane-i Amire kurulmuştur. Bu tarih Türkiye'de Tıp Bayramı olarak kutlanır.

Sağlık Bakanlığı'nın Kuruluşu (2 Mayıs 1920)

Ankara'daki ilk Millî Hükûmet bünyesinde 3 numaralı yasa ile 'Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâleti' adıyla kurulmuştur. İlk Sağlık Bakanı olarak 3 Mayıs 1920'de Dr. Adnan Adıvar atanmıştır.

Cumhuriyetin Sıtma Mücadelesi

1923-1925 yılları arasında Anadolu'nun bazı bölgelerinde %70'e varan sıtma oranı, Cumhuriyet döneminde yürütülen yoğun ve sistemli mücadeleler neticesinde 1940'lı yıllarda %10-11 seviyelerine kadar düşürülmüştür.

Birinci On Yıllık Millî Sağlık Planı (1947)

Sağlık Bakanı Dr. Behçet Uz döneminde hazırlanan plana göre, her 40 köy için (yaklaşık 20.000 nüfus) içinde 2 hekim, 10 yatak ve 11 yardımcı personel barındıran birer sağlık merkezi kurulması öngörülmüştür.

Genel Sağlık Sigortasına Geçiş (1 Ocak 2012)

Türkiye'de 1991 yılından beri uygulanan ve yaklaşık 10 milyon kişinin yararlandığı Yeşil Kart uygulaması sonlandırılarak, tüm vatandaşları kapsayan Genel Sağlık Sigortası (GSS) sistemine resmen geçilmiştir.

Cumhuriyetin İlk Yıllarındaki Personel Sayısı

Cumhuriyet kurulduğunda Türkiye genelinde sadece 554 hekim, 69 eczacı, 4 hemşire, 560 sağlık memuru ve 136 ebe bulunmaktaydı. Özel eğitim almış diş tabibi ise hiç yoktu.

Sınavda Dikkat Et

  • Sağlığın üç yaklaşımını (biyomedikal, fonksiyonel, kültürel) karıştırmayın; kültürel yaklaşım bireyin değerleri ile toplumun değerlerinin uyuşmamasını sağlıksızlık kabul eder.
  • İlk tıp el kitabının Sümerlere ait olduğunu ve Nippur kazılarında bulunarak Philadelphia Müzesi'ne götürüldüğünü unutmayın; sınavda yer/müze ismi sorulabilir.
  • Tıp Bayramı'nın kutlanma gerekçesi olan 14 Mart 1827'de kurulan kurumun 'Tıbhane ve Cerrahhane-i Amire' olduğunu ve II. Mahmud dönemine denk geldiğini aklınızda tutun.
  • Yeşil Kart uygulamasının başlangıç (1991) ve bitiş (1 Ocak 2012) tarihlerini iyi bilin; 2012'de Genel Sağlık Sigortası'na geçilmiştir.
  • Sağlık ölçütleri içinde 'bebek ölüm hızı' ve 'ortalama yaşam süresi'nin ülkelerin gelişmişlik ve kalkınma düzeyini gösteren en hassas parametreler olduğunu unutmayın.
  • Sağlığı etkileyen faktörlerden 'bünyesel' olanların (genetik, hormonal, metabolik) dış çevre koşullarından bağımsız olarak tamamen vücut içi dengesizliklerden kaynaklandığına dikkat edin.