Ünite 11: Sağlık ve Sağlık Sistemlerinin Uluslararası Karşılaştırması

ABD Sağlık Harcamaları ve GSYH Payı

ABD, Satınalma Gücü Paritesine göre kişi başına 9.900 dolar harcamayla dünyada ilk sıradadır. Sağlık harcamalarının GSYH içindeki payı %17,5 olup, bu oranın yaklaşık yarısı kamu bütçesinden karşılanmaktadır.

Kanada Sağlık Sigortasının Başlangıcı

Kanada'da eyalet düzeyindeki ilk hastane sigortacılığı uygulaması 1945-1946 yıllarında Saskatchewan eyaletinde başlamış, 1957 yılında ise Newfoundland ve Alberta eyaletlerinde yaygınlaşmıştır.

Japonya'nın Yüksek Yaşam Süresi Başarısı

Japonya, GSYH'sının sadece %9'unu sağlık sektörüne ayırmasına ve kişi başına 4.000 dolar harcamasına rağmen, 84 yıllık ortalama yaşam süresiyle dünya liderleri arasında yer almaktadır.

Almanya'da Sosyal ve Özel Sigorta Dağılımı

Alman sağlık sisteminde halkın %85'i yasal sosyal sağlık sigortası (Hastalık Fonları) kapsamında yer alırken, geriye kalan %15'lik kesim yüksek gelirli gruplar olup özel sağlık sigortasını kullanmaktadır.

Anahtar Kavramlar

SistemBir veya daha çok sayıda amaca ulaşmak için birbiri ile ilişkili, bağımlı ve bütünlük içerisinde olan bileşenlerden oluşan düzene sistem denir.

Sağlık SistemiSağlık hizmetlerinin üretimine, tüketimine ve dağıtımına yönelik bir toplumun yapmış olduğu tercihler aracılığı ile örgütsel anlaşma ve süreçleri içeren bütündür.

MedicareABD'de 1965 yılında yürürlüğe giren, 65 yaş ve üzerindeki yaşlı nüfusun hastane ve hastane dışı sağlık bakımlarını finanse eden sosyal güvenlik sigortası programıdır.

MedicaidABD'de federal devlet ile eyaletlerin ortaklaşa finanse ettiği, yoksul ve dar gelirli insanlara tıbbi bakım sağlayan sosyal yardım ve sağlık sigortası programıdır.

Sağlık Hizmetleri Teşkilatı (HMO)ABD'de büyük şirketlerin çalışanları için kurulan, üyelerinden peşin yıllık prim alarak tüm sağlık hizmetlerini üstlenen ve koruyucu hekimliğe odaklanan örgütlenme modelidir.

Tercihli Hizmet Sağlayan Organizasyon (PPO)Üçüncü taraf sigorta şirketlerinin anlaşmalı olduğu hastane ve hekimlerden belirli indirimlerle hizmet almasını sağlayan, ancak acil durumlar dışında sevk izni gerektiren sistemdir.

Belirlenmiş Üretici Organizasyonu (EPO)Sigortalı bireyleri yalnızca işveren veya sigorta şirketi tarafından belirlenmiş olan özel sağlık kurumlarını kullanmaya zorunlu kılan, aksi halde ödeme yapmayan programdır.

Bismarck ModeliKökeni 1883 Almanya'sına dayanan, çalışanların ve işverenlerin zorunlu prim ödemeleriyle finanse edilen, devlet denetimindeki çoklu sosyal sağlık sigortası fonlarına dayalı sistemdir.

Hastalık Fonu (Krankenkasse)Almanya'da yasal sağlık sigortası hizmetlerini yürütmekle görevli, doktorlar ve hastanelerle doğrudan bütçe pazarlığı yapan özerk ve bağımsız yerel finansman kuruluşlarıdır.

Komple Bitirme PlanıGüney Kore'de Temmuz 1989 yılında yürürlüğe giren, prim ödemelerinin karşılıklı yapıldığı ve tüm ülke nüfusunu kapsama alanına alan özel sağlık sigortası reformudur.

Geleneksel Kamusal SigortaGordon tipolojisinde yer alan, hükûmetin harcamaları desteklediği ancak hizmet sunumunun piyasa yönlü özel kuruluşlarca yapıldığı, Almanya ve Fransa gibi ülkelerde uygulanan modeldir.

Ulusal Düzeyde Millî Sağlık SigortasıFinansmanın devlet tarafından genel vergilerle sağlandığı ancak hizmet sunumunun özel veya özerk kurumlarca yapıldığı, Kanada ve İsveç'te görülen sistem tipolojisidir.

Hükûmet Sorumluluğunda Millî Sağlık HizmetleriSağlık hizmetlerinin finansmanının ve sunumunun doğrudan devlet eliyle gerçekleştirildiği, Türkiye ve İngiltere gibi ülkelerin dahil olduğu Beveridge kökenli sistemdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Almanya 1977 ve 1989 Sağlık Reformları

Almanya'da artan maliyetleri önlemek için 1977'de fonlara sabit bütçe getirilmiş, 1989 Sağlık Hizmetleri Reformu Kanunu ile de ABD modelleri örnek alınarak hastane maliyetleri denetim altına alınmıştır.

Güney Kore Özel Sektör Yatak Oranı

Güney Kore'de sağlık hizmetlerinin sunumunda özel sektör ezici bir üstünlüğe sahiptir. Özellikle kent merkezlerindeki hastane yatak kapasitesinin yaklaşık %85'i özel sektöre ait kuruluşlarca işletilir.

Kenya Nüfus ve Sağlık Göstergeleri

2019 yılı verilerine göre 50 milyon nüfuslu Kenya'da kişi başına düşen gelir 1.200 dolardır. Ortalama ömür 62 yıl olup, bebek ölüm oranı binde 50 gibi son derece yüksek bir düzeydedir.

Kenya'da Uzman Doktor Dağılımı Eşitsizliği

Kenya'daki uzman doktorların yaklaşık %50'si, ülke nüfusunun sadece %10'unun yaşadığı başkent Nairobi'de görev yapmaktadır. Bu durum kırsal kesimde ciddi bir hekim açığı yaratmaktadır.

Kenya Sağlık Finansmanında Dış Yardımlar

Ekonomik imkansızlıklar içindeki Kenya'da toplam sağlık harcamalarının %22'si uluslararası dış yardımlarla finanse edilmekte, dinî cemiyetler ise bütçelerinin %60'ını hastalardan toplamaktadır.

Sınavda Dikkat Et

ABD sağlık sistemindeki Medicare (65 yaş üstü) ve Medicaid (fakirler) ayrımını sınavda karıştırmamak için isim benzerliklerine dikkat edin; Medicare yaşlı bakımıyla ilgilidir.
Kanada ve ABD sağlık sistemlerinin 1971 yılına kadar aynı oranda (%7,5) harcama yaptığını ancak bu tarihten sonra Kanada'nın kamusal kontrolle daha başarılı olduğunu unutmayın.
Japonya sağlık sisteminde kâr amacıyla hastane kurmanın yasak olduğunu ve bu durumun maliyetleri düşük tutmadaki rolünü mutlaka aklınızda bulundurun.
Almanya sağlık sisteminin temelinin 1883 Bismarck Kanunu'na dayandığını ve dünyadaki ilk zorunlu sosyal sigorta modeli olduğunu unutmayın.
Güney Kore'de özel sektörün yatak kapasitesindeki payının %85 gibi çok yüksek bir oranda olduğunu ve hastaların tedaviye göre %20-%30 katkı payı ödediğini unutmayın.
Gordon'un 4'lü sağlık sistemi tipolojisinde Türkiye'nin 'Hükûmet sorumluluğunda millî sağlık hizmetleri' grubunda yer aldığını sınav için kesinlikle ezberleyin.
Sağlık harcamalarının millî gelir içindeki payı formülünde (E=PQ), hayati öneme sahip hastalıklarda fiyat artışının talep miktarını düşürmediği istisnasını unutmayın.