İnfografik
← Ünite 13
Sağlık Kurumları Yönetimi 1

Ünite 13: Sağlık Kurumlarında Evde Bakım Hizmetleri

Mücerreb-Name (1468)
Hekim Şerafeddin Sabuncuoğlu tarafından 1468 yılında kaleme alınan bu eser, ilk Türkçe deneysel tıp kitabıdır. Eserde yazarın felçli hastalara evlerinde yaptığı ziyaretler ve uyguladığı tedaviler detaylıca aktarılmaktadır.
İlk Ziyaretçi Hemşirelik Okulu (1862)
Florence Nightingale'in önerileri doğrultusunda, İngiltere'nin Liverpool kentinde 1862 yılında evlerde hasta bakımını gerçekleştirecek ziyaretçi hemşireleri yetiştirmek amacıyla 1,5 yıllık eğitim veren ilk okul açılmıştır.
Umumî Hıfzıssıhha Kanunu (1930)
6 Mayıs 1930 tarihli bu kanun, Türkiye'de evde bakım hizmetlerinin yasal başlangıcı kabul edilir. Kanun sonrasında yayımlanan genelgelerle çocuklara yönelik koruyucu sağlık hizmetleri için ev ziyaretleri zorunlu kılınmıştır.
Türkçe Literatürdeki İlk Çeviri Eser (1964)
Dünya Sağlık Örgütü'nün 1963 tarihli raporu, 1964 yılında Engin Geçtan tarafından 'Hastane ve Ev Bakımı Konusunda Sempozyum' adıyla Türkçeye çevrilerek Sağlık Bakanlığı yayını olarak basılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Evde BakımBireylere kendi yaşam alanlarında sağlık, sosyal ve kişisel destek hizmetlerinin sunulmasını esas alan, hastanın özerkliğini korumayı ve yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen çok disiplinli bir hizmet sunum modelidir.
Ziyaretçi HemşirelikTarihsel olarak ilk kez İngiltere'de William Rathbone tarafından başlatılan, yoksul ve bakıma muhtaç hastaların evlerinde hem tıbbi bakım almalarını hem de genel hijyen kurallarını öğrenmelerini sağlayan profesyonel evde bakım hizmetidir.
Evde SağlıkTürkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından kullanılan ve evde sunulan hizmetlerin daha çok tıbbi tedavi, takip, rehabilitasyon ve teknik hemşirelik boyutlarını vurgulayan resmi terminolojidir.
İnformal BakımHasta veya bakıma muhtaç bireye, herhangi bir profesyonel ücret almadan, genellikle aile üyeleri, akrabalar veya komşular tarafından sunulan geleneksel ve destekleyici bakım türüdür.
Hizmet Alım YöntemiEvde bakım kuruluşlarının, sürekli istihdam etmelerinin maliyetli olduğu veya nadiren ihtiyaç duydukları yüksek uzmanlık gerektiren alanlarda dışarıdan profesyonel destek temin etmesidir.
Olağan DenetimTürkiye'de İl Sağlık Müdürlükleri tarafından özel evde bakım kuruluşlarına yönelik olarak mevzuat gereği her 6 ayda bir rutin olarak gerçekleştirilen yapısal ve işleyiş denetimidir.
Palyatif BakımYaşamı tehdit eden hastalıklara sahip olan son dönem hastalarının acılarını dindirmek, semptomlarını kontrol altına almak ve yaşam kalitelerini artırmak amacıyla evde veya merkezlerde sunulan destekleyici bakım modelidir.
Hücre Teorisi19. yüzyılda gelişen, hastalıkların hücresel düzeyde tanımlanmasını sağlayarak tıp dünyasında tedavi yöntemlerini kökten değiştiren ve sağlık hizmetlerinin hastane odaklı hale gelmesine yol açan bilimsel teoridir.
MedicaidAmerika Birleşik Devletleri'nde federal ve eyalet düzeyinde finanse edilen, düşük gelirli bireylerin sağlık ve uzun dönemli bakım harcamalarını karşılayan sosyal güvenlik programıdır.
Evde YardımDüşük düzeyde bakıma ihtiyacı olan bireylere ev temizliği, yemek pişirme, çamaşır yıkama ve alışveriş gibi günlük yaşam aktivitelerinde sunulan sosyal destek hizmetidir.
Kişiselleştirilmiş BakımStandart bir tedavi protokolü yerine, hastanın evinin koşulları, aile yapısı, kültürel tercihleri ve spesifik tıbbi ihtiyaçları dikkate alınarak sadece o bireye özel olarak hazırlanan bakım planıdır.
Hasta ÖzerkliğiHastanın kendi tedavi ve bakım süreçleri hakkında karar verme, kendi yaşam alanında tercih ettiği şekilde hizmet alma ve kişisel sınırlarını koruma hakkıdır.
Tele-tıpGelişen bilgi ve iletişim teknolojileri kullanılarak hastaların evlerinden çıkmadan uzaktan muayene, tedavi, takip ve sağlık durumlarının izlenmesi sürecidir.
Terminal DönemTıbbi tedavilere yanıt vermeyen, ilerleyici ve ölümcül bir hastalığın son aşamasında olan hastaların evde bakım hizmetleriyle huzurlu bir süreç geçirmelerinin hedeflendiği evredir.
İkincil EnfeksiyonHastaların hastane gibi toplu sağlık alanlarında yatarken kaptıkları, evde bakım hizmetleri sayesinde temasın azaltılmasıyla riski en aza indirilen ek enfeksiyon türleridir.
Asgari Personel NormuYasal mevzuatların, bir evde bakım kuruluşunun faaliyete geçebilmesi ve hizmet sunabilmesi için bünyesinde bulundurmasını zorunlu kıldığı minimum çalışan sayısı ve unvanlarıdır.
Kamusal Alan KarmaşasıÖzel yaşamın merkezi olan evin, sağlık personeli ve denetçilerin girişiyle kamusal bir hizmet alanına dönüşmesi sonucu yaşanan mahremiyet ve sınır ihlali riskidir.
Hizmet KonseptiBir evde bakım kuruluşunun hangi hasta gruplarına, hangi saatlerde ve hangi kapsamda hizmet sunacağını resmi olarak tanımladığı faaliyet sınırlarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Medicaid Harcamaları (1970'ler)

1970'li yıllarda ABD'de Medicaid ödemelerinin %37,7'sini hastaneler, %31,5'ini yatılı bakım kurumları oluştururken, evde bakım hizmetleri için yapılan ödemeler sadece %10,8 düzeyinde kalmıştır.

İngiltere Toplum Bakım Yasası (1990)

1990 yılından itibaren uygulanan bu yasa ile İngiltere'de yaşlılara mümkün olduğunca kendi yaşadıkları ev ortamında hizmet sunulması hedeflenmiş ve evde bakım hizmetlerine olan talep hızla artmıştır.

Türkiye'de Özel Kuruluşlarda Hekim Zorunluluğu

Türkiye'deki yasal mevzuata göre, özel evde bakım kuruluşlarında en az ikisi tam zamanlı olmak üzere toplam üç hekimin istihdam edilmesi zorunludur. Bu durum Türkiye'yi Avrupa uygulamalarından ayırır.

Özel Kuruluşlarda Hemşire Zorunluluğu

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı izinli özel evde bakım kuruluşlarında en az dört hemşire veya sağlık memurunun çalıştırılması zorunludur. Bu personelden bir tanesi ebe unvanına sahip olabilmektedir.

Evde Sağlık Birimlerinin Denetim Sıklığı

Türkiye'de özel evde bakım kuruluşları İl Sağlık Müdürlükleri tarafından 6 ayda bir olağan denetime tabi tutulur. Şikayet veya Bakanlık talebi üzerine ise anlık olağanüstü denetimler yapılabilir.

Hekim Dışı Personel Denetimi (3 Ay)

Özel evde bakım kuruluşlarında, hekim dışı sağlık personeli tarafından hastalara evlerinde verilen bakım hizmetlerinin tıbbi ve idari denetimi mevzuat gereği her 3 ayda bir gerçekleştirilmektedir.

Mary Robinson'ın Liverpool Çalışmaları

William Rathbone tarafından görevlendirilen Mary Robinson, Liverpool'da evde hasta bakımı veren ilk profesyonel ziyaretçi hemşiredir. Robinson, ailelere hasta bakımının yanında genel hijyeni de öğretmiştir.

Avrupa Birliği Örgütlenme Çeşitliliği

Avrupa Birliği genelinde evde bakımın tek bir modeli yoktur. Danimarka ve Hollanda gibi ülkelerde tek tip organizasyon varken, İtalya ve İspanya gibi ülkelerde üç ve daha fazla tipte organizasyon bulunur.

Roma Döneminde Evde Doğum Uygulaması

Romalı ünlü hekim Soronas, 'Gynaecology' adlı eserinde Roma'da doğumların gebenin evinde yapıldığını ve ebelerin tüm aletleriyle birlikte gebenin evine giderek hizmet sunduğunu belgelemiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Türkiye'de özel evde bakım kuruluşlarında en az 3 hekim (2'si tam zamanlı) ve en az 4 hemşire istihdamının zorunlu olduğunu unutmayın; bu yüksek sayı sınavda soru olarak gelebilir.
  • Evde bakım kuruluşlarının denetimlerinin İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 6 ayda bir, hekim dışı personelin sunduğu hizmetlerin ise 3 ayda bir denetlendiğini aklınızda tutun.
  • William Rathbone'un kurucu, Mary Robinson'ın ise Liverpool'daki ilk uygulayıcı ziyaretçi hemşire olduğunu birbiriyle karıştırmayın.
  • Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın 'evde sağlık', Aile Bakanlığı'nın ise 'evde bakım' terminolojisini kullandığını bilmek bakanlık-kavram eşleştirmelerinde kritik önem taşır.
  • Hücre teorisinin gelişiminin evde bakımı azaltıp hastane odaklı bakımı artıran tarihsel bir dönüm noktası olduğunu unutmayın.
  • Evde bakımda kalite ölçümünü zorlaştıran en temel unsurun evin fiziksel yapısı ve ailenin katılımı gibi dışsal/kontrol edilemeyen değişkenler olduğunu unutmayın.