İnfografik
← Ünite 9
Sağlık Kurumları Yönetimi 1

Ünite 9: Sağlık Kurumlarında İlaç ve Tıbbi Malzeme Hizmetleri

Dünya İlaç Pazarı Büyüklüğü
2023 yılı verilerine göre dünya genelindeki ilaç pazarı toplamda 1,6 trilyon dolarlık devasa bir hacme ulaşmıştır. Türkiye bu küresel pazarda büyüklük açısından 19. sırada yer almaktadır.
Kişi Başına İlaç Satış Lideri
ABD, kişi başına yıllık 2.142 dolarlık ilaç satışı ile dünya genelinde açık ara lider konumdadır. Bu harcama tutarı, ülkenin Gayri Safi Yurt İçi Hasılası'nın (GSYH) %2,7'sine denk gelmektedir.
Türkiye'nin OECD İlaç Harcaması Sıralaması
Türkiye, kişi başı yıllık 119 dolarlık ilaç satışı ile Meksika ve Kolombiya'nın ardından OECD ülkeleri arasında en düşük harcama yapan ülkelerden biridir. GSYH'ye oranı ise %0,9'dur.
Türkiye'de Ortalama Kutu Fiyatı
2023 yılı verilerine göre Türkiye'de ilaçların ortalama kutu fiyatı 3,3 dolar seviyesindedir. Bu düşük fiyat seviyesi referans fiyat sistemi ve sabit avro kurundan kaynaklanmaktadır.

Anahtar Kavramlar

İlaçDünya Sağlık Örgütü tarafından fizyolojik sistemleri ve patolojik durumları kullananın yararına değiştirmek veya incelemek amacıyla kullanılan veya kullanılması planlanan üründür.
Farmakolojiİlaçların kaynaklarını, kimyasal ve fiziksel özelliklerini, vücuda alınışlarını, etkilerini, etki şekillerini ve hastaya verilecek hale getirilme yöntemlerini araştıran bilim dalıdır.
Farmakoekonomiİlaç tedavisinin etkin, verimli, güvenli ve en düşük maliyetle uygulanmasını sağlayan, kısıtlı sağlık kaynaklarının en verimli şekilde kullanılması için maliyet analizleri yapan bilim dalıdır.
Majistral İlaçDoktor tarafından reçeteye yazılmış özel formüle göre eczanelerde eczacılar tarafından hazırlanan ve hazırda bulunmayan ilaçtır.
Ofisinal İlaçBir resmi kılavuz formülüne uygun olarak eczacı tarafından hazırlanan ve eczanede doğrudan hastaya sunulmak üzere hazır bulundurulan ilaçtır.
MüstahzarSağlık Bakanlığının verdiği ruhsat ile ilaç firmaları veya laboratuvarları tarafından endüstriyel olarak hazırlanan hazır ilaçtır.
Orijinal İlaçEtkin maddesi açısından bilimsel olarak kalitesi ve güvenliği kanıtlanarak dünyada pazara ilk defa sunulmak üzere ruhsatlandırılmış ilaçtır.
Jenerik İlaçEtkin maddeler açısından orijinal ilaç ile aynı kalitatif ve kantitatif terkibe, aynı farmasötik forma sahip olan ve biyoeşdeğerliği kanıtlanmış ilaçtır.
ATC Sistemiİlaçların etki ettikleri organ, sistem veya kimyasal, farmakolojik ve tedavi edici özelliklerine göre sınıflandırıldığı Anatomik, Terapötik, Kimyasal kodlama sistemidir.
Hastane FormüleriDoktor ve eczacılar için referans niteliğinde olan, hastanede kullanılması uygun görülen en etkin ve ekonomik ilaçların listesini ve temel kullanım bilgilerini içeren kılavuzdur.
Advers EtkiBir ilacın hastalıktan korunma, teşhis veya tedavi amacıyla kabul edilen normal dozlarda kullanılması sırasında ortaya çıkan zararlı ve beklenmeyen etkilerdir.
Farmakovijilansİlaçların advers etkilerinin ve güvenlilik sorunlarının saptanması, değerlendirilmesi, anlaşılması ve önlenmesine yönelik yürütülen klinik çalışmalar ve faaliyetlerdir.
Referans Fiyat SistemiTürkiye'de ilaç fiyatlarının belirlenmesinde Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz ve Yunanistan'daki en düşük depocuya satış fiyatının esas alınması esasına dayanan sistemdir.
İlaç Takip Sistemi (İTS)İlaçların üretim veya ithalatından başlayarak hastaya ulaşana kadar tüm tedarik zincirini karekod teknolojisiyle anlık olarak izleyen ulusal takip sistemidir.
Tıbbi MalzemeSağlık hizmetlerinin sunumu sırasında kullanılan ortez, protez, tıbbi araç, gereç, sarf malzemeleri ve iyileştirici nitelikteki tüm taşınır ürünlerdir.
Tıbbi Cihazİnsan üzerinde hastalığın, yaralanmanın tanısı, tedavisi, izlenmesi veya hafifletilmesi amacıyla üretilmiş, farmakolojik olmayan her türlü araç, alet ve yazılımdır.
GMDNTıbbi cihazların uluslararası alanda standart bir terminolojiyle tanımlanması ve jenerik olarak isimlendirilmesi için kullanılan 5 haneli nümerik kodlama sistemidir.
Ürün Takip Sistemi (ÜTS)Türkiye'de üretilen veya ithal edilen tüm tıbbi cihazların ve kozmetik ürünlerin takibini, kayıt ve bildirim süreçlerini gerçekleştiren sistemdir.
Tedarik Zinciriİlaç ve tıbbi malzemelerin ihtiyaç tespitinden başlayarak satın alma, depolama, dağıtım ve atık yönetimine kadar uzanan tüm süreçlerin entegre yönetimidir.
DMO Sağlık MarketKamu sağlık kurumlarının ihtiyaç duyduğu ilaç ve tıbbi malzemeleri şeffaf ve hızlı bir şekilde tedarik edebilmeleri için oluşturulmuş merkezi elektronik platformdur.
Stok Devir HızıBelirli bir dönemde stokların kaç kez yenilendiğini gösteren, hastanelerde kaynakların ne kadar verimli kullanıldığını ölçen finansal rasyodur.
Soğuk ZincirIsıya duyarlı ilaç ve aşıların, üretim aşamasından hastaya uygulanacağı ana kadar belirli bir düşük sıcaklık aralığında muhafaza edilmesi ve taşınması sürecidir.
SUT (Sağlık Uygulama Tebliği)Sosyal Güvenlik Kurumu'nun sağlık hizmetlerinin, ilaçların ve tıbbi malzemelerin geri ödeme usul, esas ve fiyatlarını belirlediği resmi düzenlemedir.
MKYSSağlık Bakanlığı'na bağlı kurumların malzeme, demirbaş ve tüketim mallarının tüm yaşam döngüsünü dijital olarak takip eden Malzeme Kaynak Yönetim Sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Yetim İlaçlara Erişim Süreleri

Türkiye'de ruhsatlı yetim ilaçların geri ödeme listesine alınma süreci ortalama 461 gün sürerken, Almanya'da bu süreç ortalama 102 gün gibi çok daha kısa bir sürede sonuçlanmaktadır.

EMA Onaylı Yetim İlaç İstatistiği

2017-2020 yılları arasında EMA tarafından onaylanan 57 yetim ilaçtan Türkiye'de sadece 8'ine geri ödemeli erişim sağlanabilmiştir. Bu durum 21 olan Avrupa ortalamasının altındadır.

Gereksiz Reçete Oranı

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tahminlerine göre, dünya genelinde reçete edilen tüm ilaçların %50'den fazlası tıbbi olarak gereksiz yere veya yanlış şekilde reçete edilmektedir.

ATC Kodlama Sisteminin Başlangıcı

İlaçların anatomik, terapötik ve kimyasal özelliklerine göre sınıflandırılmasını sağlayan uluslararası ATC kodlama sistemi, DSÖ tarafından 1987 yılından beri aktif olarak kullanılmaktadır.

Eczacı Nöbeti Sınırı

Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği'ne göre, eczanede fiilen görevli başeczacı dahil 4 eczacı bulunan kurumlarda eczacı nöbeti uygulanırken, 5 ve üzeri eczacı varsa başeczacı nöbetten muaf tutulur.

SUT İşletme Gideri İlavesi

Kamu İhale Kanunu'na tabi resmi sağlık kuruluşlarında, SUT listelerindeki tıbbi malzeme fiyatlarına SGK bilgi işlem sistemi tarafından otomatik olarak %12 oranında işletme gideri ilave edilir.

Tıbbi Malzeme Barkod Muafiyeti

Sağlık Uygulama Tebliği'ne göre, hastaya kullanılan ve bedeli 100 TL'nin altında kalan tıbbi malzemeler için barkod numara belgesinin hasta dosyasında saklanması zorunlu değildir.

Tıbbi Malzeme Reçete Süre Sınırı

Ayakta tedavilerde kullanılan tıbbi malzemelerin reçete tarihi ile fatura tarihi arasında en fazla 10 iş günü bulunmalıdır; aksi halde geri ödeme işlemi gerçekleştirilmez.

Sürekli Kullanılan Malzeme Rapor Süresi

Hastaların kronik rahatsızlıkları nedeniyle sürekli olarak kullanmak zorunda oldukları tıbbi malzemelere ait sağlık raporlarının geçerlilik süresi en fazla 2 yıl ile sınırlandırılmıştır.

Yatan Hasta İlaç Reçeteleme Sınırı

Hastanede bulunmadığı için dışarıdan sözleşmeli eczanelerden karşılanan yatan hasta reçetelerindeki ilaç bedelleri, en fazla 5 günlük tedavi dozunu aşmamak kaydıyla ödenir.

İlk Defa Reçete Edilen İlaç Sınırı

Hastanın tedavisinde ilk defa kullanılacak ve reçete edilecek ilaçlar, sağlık raporu olsa dahi, başlangıçta kullanım dozuna göre bir ayı geçmeyecek sürelerde en fazla 1 kutu olarak ödenir.

Sınavda Dikkat Et

  • Yatan hastaların ilaç ve tıbbi malzemelerinin hastane tarafından temin edilmesi zorunludur; dışarıdan hastaya aldırılan malzemeler hastanenin SGK alacağından mahsup edilir.
  • İlaç fiyatlandırmasında referans ülkeler Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz ve Yunanistan'dır. Sınavda bu ülkeler dışındaki bir ülkenin (örneğin Almanya) şıklara konulmasına dikkat edilmelidir.
  • Tıbbi malzemelerin geri ödemesinde TİTUBB veya ÜTS kaydı bulunması zorunludur; kaydı olmayan malzemelerin bedeli kesinlikle ödenmez.
  • Ayakta tedavi ilaç katılım payı oranları emekliler için %10, çalışanlar için %20'dir. Yatan hastalardan ise katılım payı alınmaz.
  • Tıbbi malzeme reçete tarihi ile fatura tarihi arasındaki süre sınırının en fazla 10 iş günü olduğunu unutmayın; bu süre aşılırsa ödeme yapılmaz.
  • Eczacı nöbeti sınırında başeczacı dahil 4 eczacı varsa nöbet tutulur, 5 ve üzeri eczacı varsa başeczacı nöbetten muaf olur.