Ünite 9: Sağlık Kurumlarında Malzeme ve Stok Yönetimi

Bütçe Oranları

Sağlık kuruluşlarının toplam bütçeleri içerisinde en büyük payı personel giderlerinden sonra ilaç ve tıbbi malzeme giderleri almaktadır. Bu giderler hastanelerin toplam bütçesinin yaklaşık %40-50'sini oluşturmaktadır.

Türkiye'nin Ülke Barkod Kodu

Uluslararası EAN-13 barkod standartlarına göre, Türkiye'de üretilen veya ambalajlanan ürünlerin barkod numarasının ilk üç hanesini oluşturan ülke kodu 869'dur.

Kamu İhale Mevzuatı Dönüşümü

Türkiye'de kamu sağlık kurumlarının alımları 01/01/2003 tarihine kadar 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde yürütülürken, bu tarihten itibaren 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre yapılmaktadır.

Tıbbi Atık Sorumluluk Paylaşımı

Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği'ne göre, atıkların kaynağında ayrı toplanması ve geçici depolanması sağlık kuruluşlarına; taşınması, sterilizasyonu ve bertaraf edilmesi ise belediyelere aittir.

Anahtar Kavramlar

Malzeme YönetimiSağlık hizmetlerinde kullanılacak ilaç ve tıbbi malzemelerin en kaliteli alternatifler arasından en düşük maliyetle tedarik edilmesini, doğru zamanda, doğru miktarda ve doğru hastaya ulaştırılmasını sağlayan yönetim sürecidir.

StokGelecekteki gereksinimleri karşılamak ve sağlık hizmeti üretiminde herhangi bir aksama yaşanmasını engellemek amacıyla elde bulundurulan ilaç, tıbbi sarf, demirbaş ve temizlik malzemesi gibi fiziksel varlıklardır.

Malzeme İhtiyaç Tespiti (MİT)Hastanelerde gelecekte ihtiyaç duyulacak malzemelerin belirlenmesi sürecidir ve genellikle Delphi tekniği gibi kalitatif (nitel) tahmin yöntemlerinden yararlanır.

Stratejik Satın AlmaHastane işletmelerinin uzun dönemli amaçlarını gerçekleştirmek ve riskleri en aza indirmek için stratejik ilaç ve tıbbi malzeme alım kararlarını planlama, uygulama ve denetleme sürecidir.

Taşınır Kayıt YetkilisiTaşınır Mal Yönetmeliği'ne göre, muayene ve kabulü yapılan malzemeleri cins ve niteliklerine göre teslim alan, ambarlarda muhafaza eden ve kullanımına yetki veren görevlidir.

Tıbbi AtıkSağlık kuruluşlarından kaynaklanan patolojik, enfekte, kimyasal, farmasötik atıklar ile kesici ve delici malzemelerin tümünü kapsayan tehlikeli atık sınıfıdır.

Tam Zamanında Üretim (JIT)Sıfır stok ve sıfır hatayı hedefleyen, ilaç ve malzemeleri sadece ihtiyaç duyulduğu anda tedarik ederek depolama ve israf maliyetlerini ortadan kaldıran stratejik yönetim felsefesidir.

Barkod SistemiMalın üretildiği ülkeyi, firmayı ve ürün özelliklerini tanımlamak için değişik kalınlıktaki dik çizgi ve boşluklardan oluşan, verilerin hatasız aktarılmasını sağlayan 13 haneli işaretleme yöntemidir.

Radyo Frekans İle Tanımlama (RFID)Sağlık kurumlarında demirbaşların ve malzemelerin konumunu, temizlik ve kullanım durumunu radyo dalgaları aracılığıyla anlık olarak izlemeyi sağlayan kablosuz takip teknolojisidir.

Karekodİlaç ambalajları üzerinde kullanılan, çok miktarda veriyi küçük bir alanda makinece okunabilir formatta saklayan ve İlaç Takip Sistemi'nin temelini oluşturan iki boyutlu kodlama teknolojisidir.

Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi (MKYS)Sağlık Bakanlığı bünyesindeki kurumların ilaç, tıbbi sarf ve demirbaş gibi kaynaklarını verimli ve güncel olarak takip etmelerini sağlayan merkezi web tabanlı yönetim bilgi sistemidir.

İlaç Takip Sistemi (İTS)Karekod teknolojisi kullanarak ilaçların üretim veya ithalat aşamasından hastaya ulaşana kadar geçtiği her noktayı izleyen, sahtecilik ve kaçakçılığı önleyen takip sistemidir.

MedulaSosyal Güvenlik Kurumu ile sağlık hizmeti sunucuları arasında fatura bilgisini elektronik ortamda toplamak ve SUT hükümlerine göre ödemeleri denetlemek amacıyla kurulan bütünleşik bilişim sistemidir.

Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP)Kamu hastanelerinin ihale ilanlarına, şartnamelerine erişim sağlayan ve satın alma süreçlerinin şeffaf, hızlı ve düşük maliyetle elektronik ortamda yürütülmesini sağlayan platformdur.

Ürün Takip Sistemi (ÜTS)Türkiye'de üretilen veya ithal edilen tüm tıbbi cihaz, malzeme ve kozmetik ürünlerin üretim bandından kullanıldığı son noktaya kadar takip edilmesini sağlayan sistemdir.

İlk Giren İlk Çıkar (FIFO)Depoya ilk giren malzemenin üretime veya kullanıma ilk olarak sevk edildiğini varsayan ve Taşınır Mal Yönetmeliği tarafından kamu kurumlarında kullanımı zorunlu tutulan değerleme yöntemidir.

ABC YöntemiStok kalemlerini toplam parasal değerleri ve miktarlarına göre A (yüksek değer, az miktar), B (orta değer) ve C (düşük değer, çok miktar) şeklinde sınıflandıran stok kontrol yöntemidir.

VED YöntemiStoktaki ilaç ve malzemeleri insan hayatı açısından taşıdığı kritik öneme göre Vital (hayati), Essential (önemli) ve Desirable (isteğe bağlı) olarak üç gruba ayıran yöntemdir.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM)Stok bulundurma maliyetleri ile sipariş verme maliyetlerinin toplamının en düşük (minimum) olduğu optimum sipariş miktarını belirleyen matematiksel modeldir.

Diğer Önemli Bilgiler

Sağlıkta İsraf Oranları

Yapılan araştırmalara göre sağlık kuruluşlarında gerçekleştirilen faaliyetlerin yaklaşık %30-40'ı gereksiz yere yapılmakta ve bu durum fazla üretim, bekleme, aşırı işlem ve gereksiz stok gibi nedenlerle israfa yol açmaktadır.

Pyxis Sistemi

Türkiye'deki birçok gelişmiş hastanede kullanılan Pyxis, sekiz doğru kuralını destekleyen, ilaç hatalarını ve buna bağlı mortaliteyi azaltmayı amaçlayan yüksek yatırım maliyetli otomatik bir ilaç dağıtım sistemidir.

MKYS'nin Depo Niteliği

Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi (MKYS), Sağlık Bakanlığı hastanelerindeki tüm stok fazlası ürünlerin ve maliyetlerin izlenebildiği, Türkiye'nin en büyük sanal tıbbi malzeme deposu konumundadır.

TİTUBB Kayıt Zorunluluğu

2008 yılı Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile Sosyal Güvenlik Kurumu'nun geri ödeme kapsamındaki tıbbi cihazlar için TİTUBB sistemine kayıt zorunluluğu getirilmiş ve kaydı olmayanların bedellerinin ödenmeyeceği bildirilmiştir.

Medula Kelime Kökeni

Medula sistemi, medikal (tıbbi) ve ulak (haberci) kelimelerinin birleştirilmesiyle türetilmiş olup, SGK ile sağlık tesisleri arasında fatura ve geri ödeme süreçlerini elektronik ortamda yöneten bütünleşik bir projedir.

ABC Analizi Dağılım Oranları

ABC stok kontrol yönteminde 'A' grubu malzemeler toplam stok maliyetinin %70'ini oluştururken miktar olarak %10'unu; 'C' grubu ise maliyetin %10'unu oluştururken miktar olarak %70'ini kaplar.

ABC-VED Matrisi Sınıflandırması

ABC-VED Matris yöntemi, ilaç ve malzemeleri hem maliyet hem de hayati önem kriterlerini birleştirerek 9 hücrede değerlendirir ve bunları yönetilmesi gereken 3 ana kategoriye indirger.

Taşınır Mal Yönetmeliği ve FIFO

Kamu sağlık işletmelerinde, Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri gereğince, taşınır malzemelerin kullanıma ve üretime sevk edilmesinde değerleme yöntemi olarak FIFO (İlk Giren İlk Çıkar) yöntemi kabul edilmiştir.

Kırmızı Çift Çizgi Metodu

Çift kutu yöntemine benzeyen bu metotta, depolama bölmesindeki ikinci kısma kırmızı bir çizgi çekilir. Stok tüketimi bu kırmızı çizgiye ulaştığında yeni sipariş verme zamanının geldiği anlaşılır.

FSN Stok Kontrolü

FSN yöntemi, malzemeleri depodaki hareket hızlarına göre Fast (hızlı hareket gören), Slow (yavaş hareket gören) ve Nonmoving (hiç hareket görmeyen) olmak üzere üç gruba ayırarak kontrol eder.

Sınavda Dikkat Et

Bütçe oranına dikkat edin: İlaç ve tıbbi malzeme giderlerinin hastane bütçesindeki payı %40-50 arasındadır. Sınavda bu oran doğrudan sorulabilir.
Tahmin yöntemlerini karıştırmayın: Delphi tekniği kalitatif (nitel) bir yöntemken, regresyon ve zaman serileri kantitatif (nicel) yöntemlerdir.
Kanun numaralarını ezberleyin: Kamu alımları 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre yapılır. Eski kanun olan 2886 ile karıştırmayın.
FIFO zorunluluğunu unutmayın: Kamu sağlık kurumlarında Taşınır Mal Yönetmeliği gereği üretime sevklerde FIFO değerleme yöntemi zorunludur.
ABC ve VED matris hücrelerine odaklanın: Kategori 1'in en kritik ve pahalı (AV, AE, AD, BV, CV) grubu temsil ettiğini mutlaka bilin.
Barkod ve İTS ilişkisini kurun: İlaç Takip Sistemi (İTS) karekod teknolojisiyle çalışırken, genel ürün tanımlamada 13 haneli barkod kullanılır.