Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Sosyal Hizmet Lisans Programı » Araştırma Yöntem ve Teknikleri 2
← Ünite 6
Araştırma Yöntem ve Teknikleri 2

Ünite 6: Olgu Bilim

Edmund Husserl (1859 - 1938)
Olgu bilim (fenomenoloji) yöntemini ilk kez ortaya koyan Alman düşünürdür. İnsanların gerçek bilgiye ulaşması için görünenlerin ardına bakıp özüne ulaşması gerektiğini savunmuştur.
Örneklem Büyüklüğü Sınırı
Polkinghorne (1989) tarafından olgu bilim araştırmalarında derinlemesine analiz yapılabilmesi için önerilen katılımcı sayısı 5 ile 25 kişi arasındadır.
Üç Aşamalı Görüşme Modeli
Seidman (1991) tarafından önerilen bu modelde; ilk görüşmede yaşantının genel çerçevesi çizilir, ikincide detaylar yapılandırılır, üçüncüde ise yaşantının kişi için anlamı ortaya çıkarılır.
İnternet Kafelerin Analizi Çalışması
Çilesiz (2009) tarafından yapılan bu çalışmada, 6 katılımcı ile üç aşamalı görüşmeler yürütülerek internet kafelerin eğitsel amaçlı kullanım yaşantısı analiz edilmiştir.

Anahtar Kavramlar

ParadigmaBilim insanının dış dünyaya bakışını belirleyen, yönlendirdiği bilim dalındaki araştırma faaliyetinin standartlarını ortaya koyan teorik bir çerçeve veya bakış açısıdır.
OntolojiVarlığı konu alan, varlığın ne türden olduğunu, ortak ilkelerini ve görünüşün ardındaki gerçekliği sorgulayan felsefe disiplinidir.
EpistemolojiBilginin kaynağını, sınırlarını, doğruluğunu ve bilgiye ulaşma standartlarını sorgulayan bilgi felsefesi alanıdır.
MetodolojiBelirli bir bilimsel paradigma çerçevesinde bilgiyi elde etmek için hangi yöntem ve tekniklerin kullanılması gerektiğini belirleyen sistemdir.
Olgu (Fact)Düşünceden bağımsız olarak dış dünyada bulunan, doğrudan veya dolaylı olarak algılanabilen nesnel gerçekliktir; yer çekimi veya yağmur gibi herkesçe kabul gören unsurları ifade eder.
Olgu (Phenomenon)Olgu bilim felsefesinde, insanın kendi yaşantılarından yola çıkarak bilincinde organize ettiği ve anlamlandırdığı öznel deneyim nesnesidir.
Olgu Bilim (Fenomenoloji)Bireylerin bir olguya ilişkin yaşantılarını, bu yaşantıların özünü ve anlamını derinlemesine anlamayı amaçlayan nitel bir araştırma desenidir.
Paranteze Alma (Bracketing)Araştırmacının veri toplama ve analiz sürecinde kendi ön yargılarını, inançlarını ve teorik bilgilerini bir kenara bırakarak katılımcının yaşantısına odaklanması sürecidir.
Amaçlı ÖrneklemAraştırmanın amacına uygun olarak, belirlenen ölçütleri karşılayan ve incelenen yaşantıya sahip kişilerin bilinçli olarak seçildiği örnekleme yöntemidir.
Kartopu Örneklemİlk ulaşılan katılımcıların önerileri doğrultusunda, zengin bilgi sağlayabilecek diğer katılımcılara katlanarak ulaşılmasını sağlayan örnekleme tekniğidir.
Dokusal BetimlemeOlgu bilim analizinde, katılımcıların incelenen olguya dair tam olarak 'ne yaşadıklarını' görüşme verilerinden yola çıkarak tasvir etmektir.
Yapısal BetimlemeKatılımcıların söz konusu olguyu 'nasıl yaşadıklarını', deneyimlerini etkileyen koşulları ve bağlamı alan notları eşliğinde açıklayan betimlemedir.
Bilgilendirilmiş Rıza FormuKatılımcılara araştırmanın amacı, süreci, riskleri ve gönüllülük esası hakkında bilgi vererek yazılı onaylarını almak için kullanılan etik belgedir.
Üye OnayıAraştırmacının elde ettiği verileri ve yorumları, doğru anlayıp anlamadığını teyit etmek amacıyla görüşme yaptığı katılımcılara tekrar sunarak onay alması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

İnternet Kafe Çalışmasının Özleri

Çilesiz (2009) çalışmasında katılımcıların deneyimlerinden yola çıkarak 'kimlik oluşturma', 'geleceğe dönük yarar beklentisi' ve 'internet kafeyi okul ile karşılaştırma' olmak üzere 3 ortak öz belirlemiştir.

Örtük Öğrenme Bulgusu

İnternet kafeler üzerine yapılan çalışmada çocukların bilgisayar alanı, dil, sosyal beceriler ve kariyer geliştirme üzerine farkında olmadan pek çok örtük öğrenme gerçekleştirdiği saptanmıştır.

Marmara Depremi Örneği

Metinde doğrudan geçmese de olgu bilim çalışmalarında 'deprem yaşantısı' gibi travmatik veya özel deneyimlerin özünü anlamak için bu yöntemin ne kadar uygun olduğuna dair felsefi bir örneklendirmedir.

Creswell Analiz Adımları

Creswell (2007) olgu bilim verilerinin analizi için genel betimleme, ortak anlam belirleme, temalandırma, yapısal/dokusal betimleme ve özleri ortaya koyma adımlarını önermiştir.

Doygunluk Noktası

Katılımcılardan elde edilen verilerde yeni bir bilgiye ulaşılamadığı, sürekli tekrarın başladığı ve veri toplama sürecinin sonlandırılmasına karar verilen aşamadır.

Akran İncelemesi

Veri analizi sürecinde varılan sonuçların doğruluğunu ve yorumların tarafsızlığını denetlemek amacıyla farklı alan uzmanlarından görüş alınması işlemidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'fact' (nesnel olgu) ile 'phenomenon' (olgu bilimdeki öznel olgu) farkına dikkat et; olgu bilim nesnel gerçekliği değil, insanın bilincindeki yaşantıyı inceler.
  • Olgu bilimde 'güvenilirlik' kavramının aranmayacağını, bunun yerine 'gerçeklik' ve 'inandırıcılık' kavramlarının kullanıldığını unutma.
  • Paranteze alma (bracketing) kavramı sınavların vazgeçilmezidir; araştırmacının kendi ön yargılarını bir kenara bırakması anlamına geldiğini mutlaka aklında tut.
  • Olgu bilim araştırmalarında örneklemin her zaman 'amaçlı' seçildiğini ve katılımcı sayısının derinlik sağlamak adına az (5-25 kişi) tutulduğunu unutma.
  • Rıza formunda araştırma sorularının doğrudan paylaşılmaması gerektiğini bil; çünkü bu durum katılımcıların doğallığını bozar ve hazır cevaplar vermelerine yol açar.
  • Dokusal betimlemenin 'ne yaşandığı', yapısal betimlemenin ise 'nasıl yaşandığı' sorularına yanıt aradığını bilmek analiz sorularında büyük avantaj sağlar.