Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Sosyal Hizmet Lisans Programı » Araştırma Yöntem ve Teknikleri 2
← Ünite 5
Araştırma Yöntem ve Teknikleri 2

Ünite 5: Kültür Analizi

Amazon Bitki Bilimi Örneği
Amazon insanları arasında bitkilerin ilaç amaçlı kullanımını incelemeyi hedefleyen bir etnografın, hem geleneksel bitki bilimi konusunda zengin bilgiye sahip olması hem de bölge halklarının bitkileri nasıl sınıflandırıp kullandıklarını bilmesi gerekir. Bu durum, etnografın sahaya hazırlıksız gidemeyeceğini ve uzmanlık eğitimi alması gerektiğini gösterir.
Marlo Morgan ve Aborjinler
Amerikalı tıp doktoru Marlo Morgan, 'Bir Çift Yürek' adlı eserinde Avustralya yerlileri olan Aborjinler ile çölü boydan boya katettikleri 4 aylık bir yürüyüşü anlatır. Yazar bu süreçte yerlilerin 50.000 yıllık kültür felsefesi ve bilgeliği ile tanışarak katılımcı gözlem yöntemiyle derinlemesine veriler elde etmiştir.
Kırsal Kesimde Okul Öncesi Fen Eğitimi Çalışması
Taş (2010) tarafından yapılan etnografik çalışmada, kırsal kesimdeki insanların yaşam biçimleri ve eğitime ilişkin değer yargıları incelenmiştir. Araştırmacının o köyde doğmuş olması ve yerel halkla süregelen bağlarının bulunması, sahaya girişini ve veri toplama sürecini büyük ölçüde kolaylaştıran faktörler olmuştur.
Kastamonu'daki İranlı Sığınmacılar Araştırması
Korjan (2011) tarafından yürütülen çalışmada, Kastamonu'ya gönderilen İranlı sığınmacıların sığınma gerekçeleri, yerel halkla ilişkileri ve kültürel değişimleri incelenmiştir. Araştırmada derinlemesine görüşme ve yapılandırılmamış odak grup görüşmesi gibi çoklu etnografik teknikler bir arada kullanılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Etnografiİnsan topluluklarının ve gruplarının sergilemiş olduğu davranışların, ilişkilerin ve kültürel yapıların kendi doğal ortamlarında doğrudan gözlemlenmesi, belgelenmesi ve yorumlanması esasına dayanan araştırma desenidir.
EtnografKültür analizi ve etnografik incelemelerde bulunan, sahaya inerek katılımcıların günlük yaşamlarına dahil olan ve verileri toplayıp analiz eden uzman araştırmacıdır.
Doğal SorgulamaKültür analizinin eğitim bilimlerindeki karşılıklarından biri olup, olayların ve davranışların yapay laboratuvar ortamları yerine kendi doğal akışında ve ortamında incelenmesini ifade eden yaklaşımdır.
Katılımcı GözlemAraştırmacının incelediği grubun günlük yaşamına doğrudan dahil olarak, hem içeriden bir üye gibi hissetmeye çalışması hem de olayları yakından takip edip kaydetmesini sağlayan temel etnografik tekniktir.
Açık AraştırmaKatılımcıların, araştırmacının kimliğinden ve orada bir bilimsel araştırma yapmak amacıyla bulunduğundan haberdar olduğu, etik açıdan sorunsuz olan etnografik saha çalışması türüdür.
Kapalı AraştırmaKatılımcıların yapılan araştırmadan haberlerinin olmadığı, araştırmacının kimliğini gizleyerek veri topladığı ve dürüstlük ilkesi zedelendiği için etik eleştirilere maruz kalan araştırma türüdür.
Çoklu Veri ToplamaKültür analizinde geçerlilik ve güvenirliği artırmak amacıyla gözlem, görüşme, anket, ses ve video kaydı gibi farklı veri toplama araçlarının bir arada kullanılması sürecidir.
Alan ÇalışmasıAraştırmacının kütüphane veya laboratuvar dışına çıkarak, inceleme konusu olan insanların yaşadığı gerçek coğrafi ve sosyal ortama gidip veri topladığı süreçtir.
Saha NotlarıEtnografın araştırma alanında gözlemlediği olayları, konuşmaları, fiziksel ortamı ve kendi kişisel izlenimlerini düzenli ve günlük olarak kaydettiği yazılı belgelerdir.
Rol KarmaşasıEtnografın sahada uzun süre kalması sonucunda, tarafsız araştırmacı kimliği ile içinde yaşadığı grubun üyesi olma kimliği arasında dengeyi kaybedip tarafsızlığını yitirmesi durumudur.
İçerik GeçerliliğiToplanan verilerin araştırılmak istenen kültürel olguyu ve davranış boyutlarını ne derece doğru, kapsamlı ve eksiksiz temsil ettiğini gösteren niteliktir.
Tümevarımcı StratejiAraştırmaya önceden belirlenmiş katı hipotezlerle başlamak yerine, sahadan elde edilen tikel verilerden ve gözlemlerden yola çıkarak genel kültürel kuramlara ve açıklamalara ulaşma yöntemidir.
Yapılandırılmamış GörüşmeÖnceden hazırlanmış katı soru listesine bağlı kalmaksızın, sohbet havasında gelişen ve katılımcının kendi duygu ve düşüncelerini özgürce ifade etmesine olanak tanıyan esnek mülakat tekniğidir.
Odak Grup GörüşmesiBelirli bir konu hakkında derinlemesine bilgi edinmek amacıyla, araştırmacı yönetiminde küçük bir katılımcı grubuyla gerçekleştirilen etkileşimli toplu görüşme tekniğidir.
Kültürel MercekAraştırmacının elde ettiği tüm bulguları, eylemleri ve sembolik anlamları yorumlarken, o grubun kendi kültürel bağlamını ve değerler sistemini temel referans noktası olarak almasıdır.
Veri ÜçgenlemesiAynı olguyu doğrulamak için farklı kaynaklardan, farklı yöntemlerle veya farklı zamanlarda veri toplayarak araştırmanın güvenirliğini en üst düzeye çıkarma işlemidir.
Standardize Edilmemiş Ölçme AracıPuanlama ve yorumlama kriterleri önceden kesin kurallarla belirlenmemiş olan, etnografik araştırmalara özgü esnek gözlem ve görüşme formlarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Başarılı Bir Okulda Örgüt Kültürü Analizi

Işık (2010) tarafından yapılan çalışmada, başarılı bir okul kültürü etnografik durum çalışmasıyla betimlenmiştir. Araştırmacı, öğretmenlerin 3 günlük sınıf yönetimi seminerine katılarak sahaya giriş yapmış ve öğretmenlerle sıcak ilişkiler kurarak katılımcı gözlemci rolünü üstlenmiştir.

Etnografik Araştırmalarda Süre Sınırı

Kültür analizi çalışmalarının süresi genellikle bir yıl veya daha fazla sürmektedir. Ancak araştırma konusunun ve probleminin iyice sınırlandırıldığı durumlarda, saha çalışmasının süresi bir yıldan daha kısa tutulabilmektedir.

Gözlem Tekniğinde Objektiflik Riski

Çömlekçi (2001) çalışmasında, gözlem tekniğini benimseyen araştırmacıların yanlı davranabilmesi ve ilgilenilen değişkenlere ilişkin ölçüm değerlerini doğru kaydedememesi gibi durumların etnografinin zayıf yönlerini oluşturduğunu belirtmiştir.

Çoklu Veri Toplama ve Geçerlilik İlişkisi

Arnould ve Wallendorf (1994) çalışmalarında, toplanan verilerin içerik geçerliliği ve tutarlılığının değerlendirilebilmesi için araştırmada mutlaka çoklu veri toplama araçlarının (gözlem, görüşme vb.) bir arada kullanılması gerektiğini vurgulamışlardır.

Kültür Analizinde İki Farklı Yaklaşım

Wolcott (1999) çalışmasında, araştırmacıların kültüre iki farklı şekilde yaklaştığını belirtir. Birincisi kültürü gözlemle keşfedilecek nesnel bir yapı olarak görmek, ikincisi ise kültürün tamamen araştırmacının kendi zihinsel inşası olduğunu kabul etmektir.

Etnografik Alan Notlarının Analiz Kriterleri

Emerson, Fretz ve Shaw (2008) çalışmalarında, etnografın alan notlarını analiz ederken 'İnsanlar ne yapıyor?', 'Bunu nasıl yapıyorlar?' ve 'Olan biteni nasıl anlamlandırıyorlar?' gibi spesifik soruları sürekli göz önünde bulundurması gerektiğini belirtmişlerdir.

Kültür Analizinde Yöntem Çeşitliliği

Hammersley ve Atkinson (1995) çalışmalarında, kültür analizinin tek bir yöntemden ibaret olmadığını, aksine pek çok farklı nitel ve nicel yöntemin bir araya gelmesiyle oluşan metodolojik bir bütün olduğunu savunmuşlardır.

Kültürel Değer Çatışması Örneği

Bazı yerli kabilelerdeki evlilik törenleri veya cinsellik anlayışları, Türk toplumunun dini ve töresel değerleriyle tamamen zıtlık gösterebilir. Bu durum, etnografın kendi kültürel değerlerinden sıyrılarak nesnel kalabilmesinin zorluğunu gösteren somut bir örnektir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'etno' ve 'grafi' kelimelerinin birleşiminden oluşan kavram sorulursa, bunun 'Kültür Analizi' (Etnografi) olduğunu unutma; çünkü bu kavram doğrudan terim anlamıyla test edilmektedir.
  • Açık ve kapalı araştırma ayrımına dikkat et; katılımcıların haberdar olmadığı kapalı araştırmaların 'etik kaygılara ve eleştirilere' yol açtığı bilgisi sınavlarda çeldirici olarak sıkça kullanılır.
  • Etnografik araştırmaların laboratuvar ortamında değil, tamamen 'doğal ortamda' gerçekleştirildiğini aklında tut; deneysel veya laboratuvar içeren şıklar her zaman yanlıştır.
  • Çoklu veri toplama araçlarının (üçgenleme) kullanılmasının temel gerekçesi sorulursa, cevap her zaman 'içerik geçerliliği ve tutarlılığını sağlamak' olacaktır.
  • Etnografın sahada uzun süre kalması nedeniyle yaşadığı rol karmaşasının (araştırmacı-grup üyesi ikilemi) araştırmanın 'geçerliğini azaltan' bir zayıf yön olduğunu unutma.
  • Etnografik rapor yazımında 'etkili rapor yazmanın en önemli koşulunun' verilerin düzenli olması ve gerektiğinde ilgili veriye kolayca ulaşılabilmesi olduğunu hatırla.