← Ünite 2
Blok Uygulama

Ünite 2: Sosyal Hizmet Uygulamasında Bilgi Temeli

Eco-map (Çevre Haritası)
Ekosistem yaklaşımının sosyal hizmet uygulamasına kazandırdığı en önemli görsel araçlardan biridir. Birey, çocuk veya aile üzerinden sorun çözme motivasyonunu ve müracaatçının sosyal destek algısını pratik bir şekilde ortaya koymayı sağlar.
Genogram (Aile Soy Ağacı)
Ekosistem yaklaşımında kullanılan, aile yaşamında önemli olan nesillerin özelliklerini, yerini, iletişim düzeylerini ve etkileşim bağlarını görselleştirerek ortaya koyma fırsatı yakalayan diyagram yöntemidir.
W. Reid ve L. Epstein Gelişimi
Görev-odaklı model, California Üniversitesi Sosyal Hizmet Bölümü öğretim üyeleri W. Reid ve L. Epstein tarafından geliştirilmiştir. Bu model, sosyal hizmet literatürüne doğrudan uygulamadan türetilen safkan bir model olarak geçmiştir.
Virginia Satir ve Aile Terapisi
Sosyal hizmet uygulamasında aile terapileri kapsamında sıklıkla başvurulan, aileyi bir sistem olarak ele alan ve yaşantısal/insancıl aile terapisi yaklaşımını geliştiren öncü kuramcıdır.

Anahtar Kavramlar

Bilgi TemeliAraştırmacıların, uygulayıcıların ve teorisyenlerin ürettikleri, bize miras olarak bıraktıkları bilgi, deneyim ve öğretilerin bütünüdür. Sosyal hizmet uygulamasının planlı ve sistemik bir şekilde yürütülmesine zemin hazırlar.
Genelci YaklaşımFarklı alanlarda geniş bir bilgi dağarcığına, beceri ve değer temeline sahip olmayı ve gerektiğinde bir uygulama alanından diğerine asgari ölçütleri gözeterek geçiş yapabilmeyi ifade eden yaklaşımdır. Mikro, mezzo ve makro düzeylerde çok boyutlu müdahale sunar.
Ekosistem YaklaşımıMüracaatçının sorunlarını ve çevreye uyumunu açıklamak için biyolojinin alt dalı olan ekolojiden seçilmiş kavramları, metaforları ve analojileri kullanan yaklaşımdır. İnsanlar ve sosyal sistemler arasındaki karşılıklı bağımlılığı betimler.
EntropiMüracaatçı sisteminin dış çevreden gelen baskı ve isteklere karşı yapısal bütünlüğünün bozulması, dengesinin kaybolması ve sosyal işlevselliğinin son bulması yani yıkım ve yok olma durumudur.
Güçler PerspektifiHer insanın zor koşullar altında bile mutlaka kendisini olumlu bir yaşama yöneltecek güçlü yanları ve potansiyeli olduğu varsayımına dayanan yaklaşımdır. Müdahale planı müracaatçının bu güçlü yönleri üzerinden tasarlanır.
Etnik-Duyarlı YaklaşımMüracaatçının kültürel kodlarına, hassasiyetlerine, geleneklerine ve beklentilerine karşı sosyal hizmet uzmanının ehil ve duyarlı olması gerektiğini savunan yaklaşımdır. Özellikle azınlık grupları ve ayrımcılığa maruz kalan müracaatçılarla çalışırken önem kazanır.
Feminist YaklaşımToplumsal cinsiyet rollerinin ve ataerkil yapının sorunların ortaya çıkışındaki etkisini inceleyen ve yardım ilişkisinde tam eşitliği savunan yaklaşımdır. Ezilen tüm grupların güçlendirilmesini ve sosyal adaleti hedefler.
ŞemaBilişsel davranışçı teoride, bir müracaatçının büyük ölçüde çocukluk döneminde şekillenen, kendisi ve diğerleri hakkında yaşamdan neler umabileceğine dair sürekli ve yerleşik kanılardan oluşan düşünce örüntüleridir.
Bilişsel AhenksizlikMüracaatçının değerleri, inançları ve ahlaki standartları ile eylemleri arasında çelişki yaşaması durumunda ortaya çıkan huzursuzluk, suçluluk ya da pişmanlık hissidir.
Görev-Odaklı ModelSosyal hizmet uygulamalarından türetilen, kısa süreli müdahaleler için tasarlanmış safkan bir sosyal hizmet modelidir. Değişim için atılan her bir adıma veya eyleme görev adı verilir ve sorunların sonuçları ile hedeflerine odaklanır.
Uygulamadan Elde Edilen Bilgelik (Practice Wisdom)Sosyal hizmet uzmanlarının yaşam tecrübelerinden, müracaatçılardan ve bakım verenlerden edindiği, kitap bilgisinin kullanılabilir ve dönüştürülebilir hale getirilmiş pratik deneyim formudur.
Yerel Kalkınma ModeliBaskı altındaki ve düşük gelirli bölgelerde yaşayan insanların yaşam koşullarını ve kalitesini geliştirmek amacıyla vatandaşların geniş katılımını ve örgütlenmesini hedefleyen toplum çalışması modelidir.
Sosyal PlanlamaHem yerelde hem de toplum bazında uygulanan sosyal hizmetlerin ve sosyal politikaların eşgüdümünü sağlayan modeldir. Sorunların çözümünde liderler, kanaat önderleri ve hükümet temelli örgütlerle ortaklıklar kurmaya odaklanır.

Diğer Önemli Bilgiler

Salvador Minuchin ve Yapısal Aile Terapisi

Sosyal hizmet uzmanlarının aile fertleri arasındaki sınırları, alt sistemleri ve hiyerarşik etkileşimleri düzenlemek için en çok tercih ettiği yapısal aile terapisi modelinin kurucusudur.

Murray Bowen ve Kuşaklar Arası Aile Terapisi

Aile içindeki sorunların nesiller arası aktarımını ve bireyselleşme süreçlerini inceleyen, sosyal hizmet uygulamasında eklektik uzmanlarca sıkça kullanılan aile terapisi yaklaşımıdır.

Jay Halley ve Stratejik Aile Terapisi

Aile içindeki iletişim kalıplarını değiştirmek ve sorun çözücü hamleler geliştirmek amacıyla sosyal hizmet uygulamasında kullanılan stratejik aile terapisinin kuramsal temsilcisidir.

Ekolojik Ortam Metaforu

Biyolojideki sıcaklık ve besin kombinasyonunun, sosyal hizmette müracaatçıların en yüksek sosyal işlevsellik kazandığı, kendi becerilerini en üst noktada gerçekleştirebildikleri ortamları tanımlamak için kullanılmasıdır.

Risk Altındaki Nüfus Grupları

Yaş, cinsiyet, etnik köken, sınıf, kültür, fiziksel ve zihinsel kapasite gibi özellikleri sebebiyle toplumun diğer fertlerine oranla daha hassas yapıda olan ve sosyoekonomik yoksunluk çeken özel gruplardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sosyal hizmet uygulamasının bilgi, beceri ve değer üçlüsünden oluştuğunu ve en temel ön koşulun 'bilgi' olduğunu unutma; sınavda bu üçlü yapı taşı mutlaka sorgulanır.
  • Genelci yaklaşımın mikro, mezzo ve makro düzeylerde çok boyutlu müdahale sunduğunu ve rollerin müracaatçı sorununa göre esnekleştiğini aklında tut.
  • Biyoloji kökenli ekoloji kavramlarından türetilen yaklaşımın 'Ekosistem Yaklaşımı' olduğunu ve eco-map ile genogram araçlarının bu yaklaşıma ait olduğunu unutma.
  • Görev-odaklı modelin W. Reid ve L. Epstein tarafından geliştirilen 'safkan' bir sosyal hizmet modeli olduğunu bilmek sınavda doğrudan puan kazandırır.
  • Sistem yaklaşımında canlıların (müracaatçıların) 'açık sistem', mekanik araçların (televizyon, pil vb.) ise 'kapalı sistem' olarak sınıflandırıldığına dikkat et.
  • Sorunların kaynağını müracaatçıda değil, elverişsiz çevrede ve kıt kaynaklarda arayan modelin 'Yapısal Model' olduğunu ayırt et.