Ünite 3: Sosyal Hizmet Uygulamasında Beceri Temeli

Direct Practice ve Indirect Practice Ayrımı

Uluslararası sosyal hizmet literatüründe doğrudan uygulama 'direct practice' (mikro ve mezzo düzey), dolaylı uygulama ise 'indirect practice' (makro düzey) olarak adlandırılır. Doğrudan uygulama müracaatçı ile yüz yüze çalışmayı hedeflerken, dolaylı uygulama çevre, kuruluşlar ve sosyopolitik sistemlerle çalışmayı esas alır.

Direct Treatment ve Indirect Treatment Kavramları

Genelci sosyal hizmet uygulamasında doğrudan uygulama 'müracaatçı ile doğrudan tedavi' (Direct treatment: Work with the client) olarak yürütülür. Dolaylı uygulama ise 'müracaatçının çevresi ile dolaylı tedavi' (Indirect treatment: Work with the client’s environment) şeklinde tanımlanarak iki temel eylem alanını oluşturur.

Savunuculuk Rolünün Kökeni

Sosyal hizmet uzmanının savunucu rolü, hukuk disiplininden sosyal hizmet mesleğine kazandırılmış bir kavramdır. Bu rolün temel amacı, hakları ihlal edilen veya hizmete erişemeyen müracaatçıların haklarını korumak için sistemlere ve kurumlara müracaatçı lehine meydan okumaktır.

Genelci Uygulamanın Çok Boyutlu Çocuk Müdahalesi Örneği

Suça sürüklenen bir çocukla çalışırken genelci uzman; çocuğu suça iten nedenleri mikro, mezzo ve makro düzeyde analiz eder. Çocukla birlikte ailesi, okulu ve arkadaş çevresiyle çalışarak eğitim, sağlık ve bakım tedbirlerini içeren çok boyutlu bir müdahale planı hazırlar.

Anahtar Kavramlar

Beceri TemeliSosyal hizmet uygulamasının ikinci yapı taşı olup, uzmanın edindiği teorik bilgi ve mesleki değerleri müracaatçının sorunlarını çözmek amacıyla etkili ve sürekli eylemlere dönüştürmesini sağlayan yetkinlikler bütünüdür.

Doğrudan Uygulama (Direct Practice)Bireyler, aileler ve küçük gruplarla yüz yüze yürütülen, müracaatçıda davranışsal, duygusal veya psikolojik değişim sağlamayı amaçlayan klinik odaklı sosyal hizmet müdahalesidir.

Dolaylı Uygulama (Indirect Practice)Müracaatçıların yakın çevresinin ötesindeki kuruluşları, toplulukları ve sosyal politikaları hedef alan, sosyopolitik bağlamda yürütülen makro düzeydeki sosyal hizmet çalışmalarıdır.

Müdahale RepertuarıSosyal hizmet uzmanının müracaatçının sosyal işlevsizlik sorunlarına müdahale etmek için sahip olduğu teknik, yöntem ve uygulama becerilerinin tamamını kapsayan yekpare eylem bütünüdür.

YetkinlikSosyal hizmet uzmanının mesleki rollerini, sorunları değerlendirme, planlama, müdahale etme ve örgüt içinde çalışma gibi boyutlarda etkili ve standartlara uygun şekilde yerine getirebilme derecesidir.

Aracı Rolü (Broker)Sosyal hizmet uzmanının, yardıma ve kaynağa ihtiyaç duyan müracaatçılar ile toplumda var olan uygun hizmet, program ve kaynaklar arasında bağlantı kurmasını sağlayan mesleki pozisyondur.

Savunucu Rolü (Advocate)Hukuk disiplininden esinlenen, müracaatçıların haklarını korumak ve mevcut kurumların hizmet sunmadığı durumlarda müracaatçı lehine politikalara ve sistemlere meydan okumayı içeren roldür.

Vaka Yöneticisi RolüMüracaatçının gereksinim duyduğu farklı hizmetleri belirleme, bu hizmetleri koordine etme, süreci izleme ve engelleri kaldırarak müracaatçıyı destekleme sürecini yöneten çok boyutlu roldür.

Katalizör RolüGenelci sosyal hizmet uygulamasının esaslarını özümseyerek, müracaatçı sistemlerinde olumlu, yapıcı ve kalıcı değişimin başlamasına ve sürdürülmesine yardımcı olan profesyonel roldür.

Çevresi İçinde Birey (Person-in-Environment)Müracaatçının sorunlarını sadece bireysel yetersizliklerle değil, içinde yaşadığı fiziksel, sosyal, kültürel ve ekonomik çevreyle olan dinamik etkileşimi çerçevesinde ele alan genelci yaklaşım modelidir.

Kolaylaştırıcı ve Güçlendirici RolüMüracaatçıların kendi potansiyellerini fark etmelerini, sosyoekonomik ve politik güçlerini ortaya koyarak kendi kendilerine yardım edebilecek düzeye gelmelerini destekleyen rehberlik rolüdür.

Arabulucu Rolü (Mediator)Müracaatçı, kurum, sosyal çevre veya diğer taraflar arasında yaşanan uyuşmazlıklarda uzmanın tarafsız kalarak her iki tarafı da anlamaya çalışması ve ortak bir çözüm noktası bulması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Tarihsel Süreçte Beceri Kategorileri

Sosyal hizmet uygulama becerileri tarihsel gelişim içinde üç ana kategoriye ayrılmıştır: Bireylerle yapılan mikro düzeydeki 'vaka çalışması', gruplarla yapılan 'mezzo düzey uygulama becerileri' ve organizasyonlar ile toplulukları hedef alan 'toplum örgütlenmesi' becerileridir.

Danish ve Diğerlerinin (1994) Beceri Sınıflandırması

Sosyal hizmet literatüründe uygulama becerileri Danish ve arkadaşları (1994), Kirst-Ashman ve Hull (1998) gibi yazarlar tarafından derlenerek; empati, açık uçlu soru sorma, yorumlama, sessizliği kullanma ve kendini açığa vurma gibi iletişimsel ve müdahale odaklı tekniklerle sistemleştirilmiştir.

Bilgi Toplama Araçları Olarak Ziyaretler

Genelci sosyal hizmet uygulamasında doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmak amacıyla ev, iş, okul ve kurum ziyaretleri gerçekleştirilir. Aile mülakatları ve kaynak kişilerle yapılan görüşmeler, uzmanın sorun çözme sürecinde sıklıkla başvurduğu temel bilgi toplama araçlarıdır.

Sosyal Hizmet Uzmanının Yetkinlik Alanları

Sosyal hizmet uygulamasında uzmanın yetkinliği beş ana alanla karakterize edilir: İlişkilerin başlatılması ve muktedir kılma, sorunları değerlendirme ve planlama, müdahale etme ve hizmet sunma, örgüt içinde çalışma, mesleği ve uygulamayı geliştirme.

Genelci Sosyal Hizmet Uygulamasının Beş Temel Amacı

Uygulamanın amaçları; baş etme kapasitesini artırmak, insanları sistemlerle ilişkilendirmek, sistemlerin etkinliğini ve insani yönünü özendirmek, sosyal politikaları geliştirmek ve son olarak toplumun genel refahını ve iyilik hâlini yükseltmektir.

Sınavda Dikkat Et

Doğrudan (direct) ve dolaylı (indirect) uygulama ayrımlarına dikkat edin; doğrudan uygulama mikro/mezzo düzeyde yüz yüze çalışmayı, dolaylı uygulama ise makro düzeyde çevre ve toplumla çalışmayı kapsar.
Savunuculuk rolünün kökeninin 'hukuk' disiplini olduğunu unutmayın; sınavlarda bu ilişkilendirme sıklıkla sorulmaktadır.
Katalizör rolünün 'olumlu değişimi başlatan ve destekleyen' profesyonel rolü olduğunu aklınızda tutun.
Müdahale repertuarının; bilgi, beceri ve değerlerin bir arada sunulduğu bütünsel bir teknik ve yöntem algısı olduğunu unutmayın.
Genelci sosyal hizmet uygulamasının 'çevresi içinde birey' modeline ve sistem yaklaşımına dayandığını, sorunları tek bir nedene indirgemediğini mutlaka hatırlayın.
Aracı (broker) ve Arabulucu (mediator) rollerini karıştırmayın; aracı kaynaklara bağlar, arabulucu ise taraflar arasındaki uyuşmazlıkları çözer.