← Ünite 4
Blok Uygulama

Ünite 4: Sosyal Hizmet Uygulamasının Değer Temeli

Mary Richmond ve İlk Etik Kurallar
Sosyal hizmet uygulamasının tarihsel gelişiminde, mesleğe dair ilk etik kuralların Mary Richmond tarafından tasarlandığı kabul edilmektedir. Bu çalışma, mesleğin bilimsel ve etik bir temele oturmasında öncü bir adım olmuştur.
1960 NASW Kuruluşu
1960 yılında Amerikan Ulusal Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği (NASW) kurulmuştur. Bu kuruluşun ardından sosyal hizmet uygulamasının değer temeli ve etik standartları kurumsallaşarak sistematik bir yapıya kavuşturulmuştur.
NASW 2017 Etik Kodları
Amerikan Ulusal Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği tarafından 2017 yılında güncellenen etik kodlar, sosyal hizmetin altı temel değerine karşılık gelen altı temel etik ilkeyi belirlemiştir.
Gizlilik İlkesinin Sınırı Olarak İntihar Riski
Sosyal hizmet uygulamasında müracaatçının intihara meyilli olması durumunda, yaşamı koruma sorumluluğu gizlilik değerinin önüne geçer ve uzmanın bu bilgiyi yetkililerle paylaşması zorunlu hale gelir.

Anahtar Kavramlar

Değerİnsanlar için neyin yapılıp neyin yapılmamasının önemli olduğunu belirleyen; iyi, özlenen, arzulanan öncelikler, varsayımlar ve inançlardır. Bilimsel sorgulamanın konusu olamazlar ve kökeninde inanç yer alır.
EtikNeyin yapılıp yapılmaması gerektiğini belirlemeye ve neyin iyi neyin kötü olduğunu açıklığa kavuşturmaya yardım eden ilkeler bütünüdür. Değerlerin ne zaman ve hangi koşulda kullanılacağına rehberlik eder.
Hizmet DeğeriSosyal hizmet uzmanlarının öncelikli amacının gereksinim sahibi muhtaç insanlara yardımcı olmak ve sosyal sorunlarla uğraşmak olduğunu savunan temel mesleki değerdir.
Sosyal AdaletToplumsal kaynakların adil dağıtılmasını savunan, yoksulluk, baskı ve ayrımcılık gibi sosyal adaletsizliklerle mücadele etmeyi hedefleyen değerdir.
Bireyin Onuruna ve Değerine SaygıHer insanın sırf insan olduğu için doğuştan gelen bir haysiyete, onura ve biricikliğe sahip olduğunu kabul eden ve buna koşulsuz saygı gösterilmesini gerektiren değerdir.
İnsan İlişkilerinin Önemiİnsanların iyilik hâlini geliştirmek için sosyal ilişkilerin ve etkileşimlerin gücünü kabul eden, müracaatçıları yardım sürecinin aktif birer ortağı yapan değerdir.
Dürüstlük ve GüvenilirlikSosyal hizmet uygulamasının taraflar arasında açık, dürüst ve kurumların etik standartlarına uygun güvenilir eylemlerle yürütülmesini öngören değerdir.
YetkinlikSosyal hizmet uzmanlarının sadece eğitimini aldıkları, yetkin oldukları alanlarda uygulama yapmalarını ve mesleki bilgi-becerilerini sürekli geliştirmelerini gerektiren değerdir.
Kendi Kaderini Tayin Hakkı (Self-Determinasyon)Müracaatçıların kendi yaşamları, düşünceleri, hisleri ve kararları hakkında özgürce seçim yapma ve yön çizme hakkına sahip olduğunu savunan değerdir.
GizlilikMüracaatçıya ait kişisel, ailevi veya mesleki bilgilerin, müracaatçının rızası olmadan ve yasal zorunluluklar dışında üçüncü şahıslarla paylaşılmaması ilkesidir.
Hesap VerebilirlikSosyal hizmet uygulamalarının etkililiğini, verimliliğini ve kalitesini ölçme ihtiyacıyla ortaya çıkan, mesleki eylemlerin sorumluluğunu üstlenme değeridir.
Etik İkilemEn az iki veya daha fazla etik değerin ya da seçeneğin birbiriyle çakışması sonucunda, her iki seçeneğin de tam olarak tatmin edici olmadığı zor seçim durumlarıdır.
Bilgilendirilmiş OnamMüracaatçıya sunulacak hizmetlerin risklerini, olası sonuçlarını, sınırlarını ve faydalarını açıklayarak onun rızasını alma sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Çocuk İhmal ve İstismarı Durumunda İhbar Yükümlülüğü

Müracaatçı bir çocuk olduğunda ve uzmanın elinde ihmal veya istismara yönelik kanıtlar bulunduğunda, gizlilik ilkesi yasal ve etik olarak devre dışı kalır ve durumun bildirilmesi zorunlu olur.

Islık Çalmak (Whistleblowing)

Uygulama ortamında karşılaşılan etik dışı veya yasa dışı bir sorunun, çözüm bulmak amacıyla kurum dışına taşınarak kamuoyuna veya yetkili mercilere duyurulması eylemidir.

Kendi Kaderini Tayin Hakkının Sınırlandığı Durumlar

Akli ehliyeti yerinde olmayan veya yaşı küçük olan müracaatçıların karar verme kapasitesi yetersiz olduğunda, kendi kaderini tayin hakkı yerine korumacılık yaklaşımı ön plana çıkar.

Sınırlı Kaynakların Bölüştürülmesi İkilemi

Toplumda var olan kısıtlı sosyal ve ekonomik kaynakların, birbiriyle yarışan dezavantajlı gruplar arasında hangi kriterlere göre paylaştırılacağı sorunu uzmanları etik açmaza sürükler.

Mevzuat ve Mesleki Değer Çatışması

Sosyal hizmet uzmanlarının yasal mevzuat ile mesleki değerler arasında kalması durumunda, mevzuatın ihlali yasal sorumluluk doğururken, mesleki değerlerin ihlali etik sorgulamaya yol açar.

Sınavda Dikkat Et

  • Değer ve etik kavramlarının farkına dikkat edin; değerler 'neyin arzulandığını' belirlerken, etik 'nasıl davranılması gerektiğini' gösteren ilkelerdir.
  • Mary Richmond'ın ilk etik kuralları tasarlayan kişi olduğunu ve 1960 yılında NASW'ın kurulmasıyla etik standartların oturtulduğunu unutmayın.
  • Kendi kaderini tayin hakkı (self-determinasyon) ile korumacılık arasındaki dengeye dikkat edin; müracaatçı yerine karar almak bağımlılığı artırır.
  • Gizlilik ilkesinin mutlak olmadığını, intihar riski ve çocuk istismarı gibi hayati/yasal durumlarda ihlal edilebileceğini aklınızda bulundurun.
  • Etik ikilemin tanımını iyi bilin; iki veya daha fazla etik değerin çakışması durumudur ve mükemmel tek bir doğru cevabı yoktur.
  • Mevzuat ihlali ile etik değer ihlalinin sonuçlarının farklı olduğunu; birinin yasal yaptırım, diğerinin ise mesleki/etik sorgulama getirdiğini unutmayın.