Ünite 14: Yaşlılık Döneminin Sosyal ve Çevresel Yönleri — Önemli Kavramlar

İnsan yaşamının son aşaması ve bireyin ileri yaşlanma devresidir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından çevresel etmenlere uyum sağlama yeteneğinin azalması veya büyük oranda kaybolması olarak tanımlanır.

Doğumdan ölüme kadar devam eden, fiziki ve ruhsal güçlerin geri dönülmez bir şekilde kaybolduğu doğal, kaçınılmaz ve yaşam boyu süren bir süreçtir.

Yaşın ilerlemesiyle birlikte bireyin toplumdaki rollerinin, statülerinin ve beklentilerinin değişmesi, sosyal etkinliklerdeki rolünün azalarak kaybolması durumudur.

İnsanların çevreye ve çevrenin insanlara uyum sağlama sürecidir. Yaşlılıkta bireyin kendi ihtiyaçları ile çevrenin beklentileri arasında kurduğu ahengi ifade eder.

Bireye kendisiyle ilgilenildiğini, değer verildiğini ve bir grubun üyesi olduğunu hissettiren; maddi yardım, yakınlık ve iletişim gibi davranışları içeren süreçtir.

Bireylerin karşılıklı olarak aracısız, sözel ifadeler ve beden diliyle gerçekleştirdikleri, ruhsal ve psikolojik doyum sağlayan samimi iletişim biçimidir.

Belirli kurallar ve mesafeler çerçevesinde yürütülen, derin duygusal bağlar içermeyen ve genellikle kurumsal veya işlevsel amaçlara hizmet eden sosyal ilişkilerdir.

Yaşlı bireyin günlük yaşamını kolaylaştırmak amacıyla aile üyeleri veya çevre tarafından sağlanan maddi yardımlar, zaman desteği ve fiziksel işlerdeki yardımlardır.

Aynı yerde oturan ve karşılıklı yüz yüze ilişkilere dayalı olarak doğum, ölüm, hastalık gibi durumlarda işbirliği ve dayanışma içinde bulunan insan topluluğudur.

Yaşlılıkta işlevselliği büyük oranda bozan, aşırı derecede güvensizlik, huzursuzluk, kaygı ve stres durumlarına sebep olan bir duygu durum bozukluğudur.

Yaşlı bireylerin çeşitli nedenlerle toplumsal kaynaklara, hizmetlere, sosyal ilişkilere ve olağan aktivitelere erişememesi ve bunlardan uzaklaşması durumudur.

Yaşlı bireyin sağlık, güvenlik ve iyilik halini tehdit eden veya zarar veren, o kültürde kabul edilmeyen her türlü kasıtlı davranış veya eylemdir.

Yaşlı bireye güvendiği veya ona bakan kişi tarafından güç kullanılarak vücuduna zarar verilmesi, ağrı çektirilmesi veya fiziksel olarak engellenmesi eylemidir.

Yaşlı bireye sözel veya sözel olmayan yollarla bağırmak, hakaret etmek, aşağılamak veya onu huzurevine göndermekle tehdit ederek ruhsal acı çektirmektir.

Yaşlı bireyin rızası ve isteği dışında, zorla veya tehditle herhangi bir cinsel aktiviteye, dokunmaya veya görüntü almaya maruz bırakılması durumudur.

Yaşlı bireyin rızası olmadan veya hile yoluyla mallarının, parasının, banka hesaplarının kullanılması, vekaletname alınması veya evinden çıkarılmasıdır.

Yaşlı bireyin yiyecek, giyecek, barınma, ilaç ve hijyen gibi temel gereksinimlerinden bilerek veya bilmeyerek mahrum bırakılması ve bakımının reddedilmesidir.

Yaşlı bireyin aile üyeleri veya bakımından sorumlu olan kişi tarafından sosyal veya fiziksel olarak yalnızlığa ve kendi kaderine bırakılması eylemidir.

Yaşlı bireyin sosyal, ekonomik ve kültürel hayata katılımını sürdürerek, yaşam tecrübelerini etkili kullanması ve üretken bir yaşam sürmesidir.

Farklı dönemlerde doğmuş yaşlılar ile gençler arasında değer yargıları, yaşam tarzları ve beklentiler açısından ortaya çıkan uyumsuzluk ve anlaşmazlıklardır.

Bireyin kendi fiziksel görünümünü algılama ve yorumlama biçimidir. Yaşlılıkta bedensel gerilemelerle birlikte bu imgenin bozulması sosyal çekinmeye yol açabilir.