← Ünite 2
İnsan Hakları ve Sosyal Hizmet

Ünite 2: İhtiyaçlar ve İnsan Hakları

TDK İhtiyaç Tanımı
Türk Dil Kurumu Sözlüğü'nde ihtiyaç kavramı resmi olarak 'gereksinim, güçlü istek ve yokluk' kelimeleriyle tanımlanmakta ve insanın doğasındaki eksiklik hissini vurgulamaktadır.
Maslow'un Araştırma Metodu
Abraham Maslow, psikoloji dünyasında çığır açan ünlü İhtiyaçlar Hiyerarşisi modelini laboratuvar ortamında değil, doğrudan klinik ortamında gerçekleştirdiği gözlem ve araştırmalar sonucunda kurgulamıştır.
Suriyeli Sığınmacıların Göçü
Suriye'deki iç savaştan kaçarak Türkiye'ye göç eden ailelerin durumu, güvenlik ihtiyacının fiziki varlıklardan önce geldiğini gösterir; nitekim bu aileler tüm birikimlerini geride bırakarak güvenlik arayışıyla göç etmişlerdir.
Açlık ve Yoksulluk Sınırı Çalışmaları
Ülkelerin resmi kurumları tarafından düzenli olarak yayınlanan açlık ve yoksulluk sınırı verileri, vatandaşların en temel fizyolojik ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için gereken asgari finansal yeterliliği belirlemek amacıyla yapılır.

Anahtar Kavramlar

İhtiyaçİnsanın doğasında bulunan bir bileşenin eksikliğinin hissedilmesiyle ortaya çıkan; hayatta kalmak için fiziksel, psikolojik, ekonomik, kültürel ve sosyal gereklilikleri sağlama durumudur.
Fizyolojik İhtiyaçlarMaslow piramidinin ilk basamağında yer alan, yeme, içme, nefes alma ve barınma gibi insanın biyolojik olarak hayatta kalması için karşılanması zorunlu olan en temel gereksinimlerdir.
Güvenlik İhtiyacıBireyin zarardan korunma, hayatta kalmayı başarma, korkudan uzaklaşma ve ekonomik güvence sağlama gibi fiziksel ve psikolojik olarak kendini emniyette hissetme talebidir.
Ait Olma ve Sevgi İhtiyacıBireyin diğer insanlarla duygusal ve sosyal yakınlık kurma, kabul görme, bir gruba veya topluluğa ait olduğunu hissetme yönündeki sosyal arzusudur.
Saygınlık/Değer İhtiyacıBireyin hem kendi benliğine yönelik olumlu bir değerlendirme yapma isteğini hem de başkaları tarafından prestij, başarı ve yeterlilik yönünden benimsenip tanınma arzusunu kapsar.
Kendini GerçekleştirmeBireyin kendi potansiyelini en üst düzeyde ortaya çıkarması, kişisel tatmine ulaşması ve kendi doğasına sadık kalarak sürekli bir gelişim içinde olması durumudur.
Birinci Kuşak Haklar (Klasik Haklar)Bireyi devlete ve üçüncü kişilere karşı koruyan, devletin müdahale edemeyeceği özel bir alan yaratarak devletin yetkilerini sınırlandıran sivil ve siyasi haklardır.
İkinci Kuşak Haklar (Sosyal Haklar)Sanayi Devrimi sonrasındaki eşitsizlikleri gidermek amacıyla ortaya çıkan; eğitim, barınma, sosyal güvenlik, adil gelir ve çalışma hakkı gibi ekonomik, sosyal ve kültürel haklardır.
Üçüncü Kuşak Haklar (Dayanışma Hakları)Uygulanabilmesi için devletin yanı sıra tüm toplumun ve insanlığın aktif katılımını gerektiren; barış, çevre ve kendi kaderini tayin hakkı gibi kolektif nitelikli haklardır.
Marjinal Faydaİktisadi bir kavram olup, bir ürün veya hizmet tüketildikçe elde edilen ek doyumun her bir sonraki birimde giderek azalması durumunu ifade eder.
Yeşil Sosyal HizmetÇevre kirliliği, iklim değişikliği ve ekolojik sorunların insan refahı üzerindeki etkilerine odaklanan ve üçüncü kuşak haklar kapsamında değerlendirilen modern bir sosyal hizmet yaklaşımıdır.
Kendi Kaderini Tayin Hakkı (Self-Determination)Bireylerin veya toplulukların kendi yaşamları, gelecekleri ve kararları üzerinde söz sahibi olma, kendi yönlerini özgürce belirleme hakkıdır.
Sosyal AdaletToplumdaki kaynakların, hakların ve sorumlulukların adil bir şekilde dağıtılmasını ve tüm bireylerin temel insan ihtiyaçlarının güvence altına alınmasını savunan temel ilkedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Sanayi Devrimi ve İkinci Kuşak Haklar

19. yüzyılda gerçekleşen Sanayi Devrimi, işçi sınıfının doğmasına ve derin sınıfsal eşitsizliklere yol açmış; bu durum sosyal güvenlik, grev ve adil gelir gibi ikinci kuşak hakların doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Nükleer Silahlanma ve Çevre Kirliliği

Nükleer tehditler ve küresel çevre kirliliği gibi tüm insanlığı yok edebilecek modern sorunlar, kolektif bir mücadeleyi zorunlu kılarak üçüncü kuşak (dayanışma) haklarının önemini ortaya çıkarmıştır.

Sosyal Hizmet Uzmanı İ. N. Örneği

18 yaş altı adölesan gebeliklerle mücadele ederek yılın memuru seçilen sosyal hizmet uzmanı İ. N.'nin müdahalesi; sağlık hakkından sosyal güvenliğe kadar tüm kuşak haklarını kapsayan bütüncül bir örnek teşkil eder.

Batı Politik Söyleminin Hak Yaklaşımı

Batılı hükümetler ve medya organları bir ülkenin insan hakları sicilini değerlendirirken genellikle eğitim veya sağlık gibi ikinci kuşak haklar yerine, birinci kuşak sivil ve siyasi haklara odaklanma eğilimindedir.

Sosyal Hizmet Sözlüğünde İhtiyaç

Sosyal hizmet literatüründe ihtiyaç; sadece biyolojik yoksunluk değil, hayatta kalmak için fiziksel, psikolojik, ekonomik, kültürel ve sosyal gereklilikleri sağlama ve iyi olma hali olarak tanımlanır.

Sınavda Dikkat Et

  • Maslow hiyerarşisindeki basamakların sırasına çok dikkat edin; alt basamaktaki ihtiyaç (özellikle fizyolojik ve güvenlik) karşılanmadan üst basamaklara geçilemez.
  • Hak ve ihtiyaç ayrımına dikkat edin; her hak zorunlu bir ihtiyaç değildir (örneğin seçme hakkı), ancak her temel ihtiyaç onurlu yaşam hakkının bir parçasıdır.
  • Kuşaklar arası hakların diğer isimlerini mutlaka ezberleyin: Birinci kuşak klasik haklar, ikinci kuşak sosyal haklar, üçüncü kuşak ise dayanışma haklarıdır.
  • Geleneksel sosyal hizmet uygulamalarının en çok ikinci kuşak (ekonomik ve sosyal) haklarla örtüştüğünü sınavda soru olarak görebilirsiniz.
  • Üçüncü kuşak hakların hayata geçmesi için sadece devletin değil, tüm insanlığın kolektif çabasının gerektiğini unutmayın; bu ayırt edici bir sınav bilgisidir.
  • Yeşil sosyal hizmet ve müracaatçının kendi kaderini tayin hakkı (self-determination) konularının üçüncü kuşak haklar kapsamında ele alındığını aklınızda bulundurun.