Ünite 13: Tıbbi Sosyal Hizmette Etik Uygulama

Tıbbi Sosyal Hizmetin Tarihsel Doğuşu

Tıbbi sosyal hizmet, 19. yüzyılın sonlarında hastanede tedavi gören hastaların taburcu edildikten sonra da iyilik hallerinin devam etmesini sağlamak amacıyla hemşire kökenli çalışanların çabalarıyla profesyonel bir dal olarak ortaya çıkmıştır.

Barker'ın Tıbbi Sosyal Hizmet Tanımı

Barker (1995) tarafından yapılan tanıma göre tıbbi sosyal hizmet; hastanın ve ailesinin hastalıkla birlikte ortaya çıkan psikososyal sorunlarının önlenmesi ve çözümlenmesi amacıyla hastane ve diğer sağlık kurumlarında yürütülen uygulamalardır.

Tıbbi Sosyal Hizmetin Yürütüldüğü 8 Sağlık Kuruluşu

Sosyal hizmet uzmanları; tıp fakülteleri, eğitim ve araştırma hastaneleri, devlet hastaneleri, il sağlık müdürlükleri, kadın doğum hastaneleri, AMATEM'ler, ruh ve sinir hastalıkları hastaneleri ile özel hastanelerde görev yaparlar.

Görüşme Yapmamanın 4 Haklı Gerekçesi

Uzmanın müracaatçıyla çalışmamasının haklı gerekçeleri: Akrabalık bağının olması, müracaatçının uzmanı istememesi, adli mercilere intikal etmiş geçmiş bir olayın varlığı ve uzmanda bulaşıcı hastalık bulunmasıdır.

Anahtar Kavramlar

Tıbbi Sosyal HizmetHastanın ve ailesinin hastalıkla birlikte ortaya çıkan psikososyal sorunlarının önlenmesi ve çözümlenmesi amacıyla hastane bünyesinde ve diğer sağlık kurumlarında sürdürülen profesyonel sosyal hizmet uygulamalarıdır.

Müracaatçılara BağlılıkSosyal hizmet uzmanının, haklı bir gerekçesi veya yasal bir engeli bulunmadığı sürece, sağlık kuruluşundan hizmet alan müracaatçının iyilik halini artırmak ve devam ettirmek amacıyla çalışmasıdır.

Kendi Kaderini BelirlemeMüracaatçının kendi kararlarını verme, yaşamını yönlendirme ve kendisi için en uygun seçenekleri seçme hakkına saygı duyulmasını ifade eden temel etik ilkedir.

Bilgilendirilmiş OnayMüracaatçıya tıbbi ve sosyal süreçte yapılacak tüm işlemler, riskler, alternatifler ve haklar konusunda açık bilgi verilerek rızasının alınması sürecidir.

Kültürel FarkındalıkUzmanın, müracaatçıların ırk, din, dil, etnik köken, cinsiyet ve yaş gibi farklılıklarına saygı duyarak, ayrımcılık yapmadan hizmet sunmasıdır.

Çıkar ÇatışmasıSosyal hizmet uzmanının müracaatçılarla akrabalık, arkadaşlık veya iş ilişkisi gibi profesyonel sınırları aşan ve tarafsızlığı zedeleyen bağlar kurmaması durumudur.

Mahremiyet ve GizlilikMüracaatçı ile yapılan görüşmelerde elde edilen bilgilerin, yasal zorunluluklar ve hayati tehlikeler dışında, üçüncü şahıslarla paylaşılmaması ve güvenli şekilde saklanmasıdır.

Fiziksel Temas SınırıTıbbi duruma ve kültürel kodlara uygun olarak, müracaatçıyla kurulacak fiziksel temasın (örneğin sarılma veya el sıkışma) profesyonel sınırlar içinde tutulmasıdır.

Hizmetlerin KesintisizliğiÖzellikle uzun süreli tedavi gerektiren kronik hastalıklarda, uzmanın müracaatçıya sunduğu sosyal hizmet desteğini aksatmadan ve sürekli bir şekilde yürütmesidir.

Hizmetlere YönlendirmeUzmanın müracaatçının ihtiyacına cevap veremediği veya yetersiz kaldığı durumlarda, müracaatçıyı başka bir uzmana, meslek elemanına veya kuruma sevk etmesidir.

Disiplinler Arası İş BirliğiSağlık kuruluşunda müracaatçıya bütüncül hizmet sunabilmek için hekim, hemşire, psikolog ve sosyal hizmet uzmanının ortaklaşa ve rol karmaşası yaşamadan çalışmasıdır.

Meslektaşlar Arası SaygıUzmanın, birlikte çalıştığı diğer meslek elemanlarının bilgi, beceri, uzmanlık alanları ve sınırlarına saygı göstererek adil ve hoşgörülü ilişkiler kurmasıdır.

Danışmanlık (Süpervizyon)Uzmanın mesleki tıkanma, tükenmişlik veya karmaşık vakalarla karşılaşması durumunda daha deneyimli meslektaşlarından veya süpervizörlerden destek alması sürecidir.

Meslektaşların YetersizliğiBir meslektaşın vaka çalışmasında gerekli bilgi ve beceriden yoksun olması durumunda, diğer uzmanların ona destek olması ve gerekirse üst amiri bilgilendirmesidir.

Etik Olmayan DavranışMesleki ahlak kurallarına, yasal mevzuata ve müracaatçı haklarına aykırı olan, meslektaşlar veya uzmanlar tarafından sergilenen uygunsuz tutum ve eylemlerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Çocuk İhmal ve İstismarında Adli Bildirim Sorumluluğu

Hastane ortamında çocuklarla yapılan görüşmelerde ihmal ve istismarı çağrıştıran herhangi bir ifade veya gözlem oluştuğunda, sosyal hizmet uzmanı bu durumu adli mercilere bildirmekle yasal olarak yükümlüdür.

İntihar Tehdidinde Hızlı Bildirim İlkesi

Görüşme sırasında kendine zarar verme veya intihar tehdidinde bulunan müracaatçılarla ilgili olarak, yaşamın korunması en temel etik ilke olduğundan, uzman hızlıca ilgili birimlere bildirimde bulunmalıdır.

Bulaşıcı Hastalıkların Bildirim Zorunluluğu

Bulaşıcı Hastalıkların İhbarı ve Bildirim Sistemi Hakkında Tebliğ uyarınca, bildirimi zorunlu A, B, C ve D gruplarında yer alan toplam 51 bulaşıcı hastalık tespit edildiğinde resmi bildirim yapılması yasal bir zorunluluktur.

Uzun Süreli Tedavilerde Bağımlı İlişki Riski

Kanser, organ nakli gibi uzun süreli tedavi alan vakalarda uzman ile müracaatçı arasında bağımlı ilişki gelişebilir. Bu süreçte temel amaç müracaatçının kendi kendine yeter hale gelmesini sağlamaktır.

Yeşil Reçeteli İlaçlar ve Uzman Yetkinliği

Tıbbi alanda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının, bağımlılık yapıcı maddeler, yeşil reçete ile satılan ilaçlar ve kanser ilaçları hakkında bilgi sahibi olması mesleki yetkinlik açısından gereklidir.

Meslektaşın Alkol ve Madde Bağımlılığı Durumu

Tükenmişlik nedeniyle alkol veya uyuşturucu madde kullanan meslektaşlara destek olunmalı, desteğin reddedilmesi ve müracaatçının zarar görme riski durumunda resmi prosedürler izlenerek durum amire iletilmelidir.

Suç İddiasında Mesleki Dayanışma Sınırı

Sağlık sistemi içerisinde birlikte çalışılan meslektaşların bir suç işlediği iddiası ortaya çıktığında, suç ispat edilene kadar meslektaşın yanında yer alınmalı ve haksız suçlamalara karşı korunmalıdır.

Sınavda Dikkat Et

İntihar ve kendine zarar verme durumlarında 'Gizlilik' ilkesinin sınırlandığını ve 'Yaşamın Korunması' ilkesi gereği hızlı bildirim yapılması gerektiğini unutmayın.
Bulaşıcı hastalıkların bildiriminde yasal zorunluluklar (51 hastalık) ile müracaatçının mahremiyetinin farklı konular olduğunu, yasal bildirimin yapılmasının zorunlu olduğunu aklınızda tutun.
Sosyal hizmet uzmanının müracaatçıdan hediye, ek ücret veya kişisel menfaat kabul etmesinin 'Hizmetler İçin Ödemeler' ilkesi kapsamında kesinlikle yasak olduğunu unutmayın.
Meslektaşlar arasındaki uyuşmazlıkların ve tartışmaların kesinlikle müracaatçıların yanında yapılmaması ve onlara yansıtılmaması gerektiğini sınav sorularında kritik bir kural olarak arayın.
Müracaatçının tedaviyi veya görüşmeyi reddetme hakkının 'Kendi Kaderini Belirleme' ilkesiyle doğrudan ilişkili olduğunu ve bu karara saygı duyulması gerektiğini unutmayın.
Uzmanın müracaatçıyla çalışmayı reddedebileceği haklı gerekçeler arasında 'akrabalık bağı', 'adli husumet' ve 'bulaşıcı hastalık' gibi somut durumların yer aldığını bilin.