← Ünite 14
Sosyal Hizmet Etiği

Ünite 14: Adli Sosyal Hizmette Etik Uygulama

NASW'ın 6 Temel Değeri
Sosyal hizmet mesleğinin etik ilkeleri; hizmet, sosyal adalet, kişinin onuru ve değeri, insan ilişkilerinin önemi, dürüstlük ve yetkinlik olmak üzere 6 temel değer etrafında şekillenir.
Adli Sosyal Hizmetin 8 Kurumsal Basamağı
Uygulamaların yürütüldüğü kurumlar: Aile mahkemeleri, çocuk mahkemeleri, İl Emniyet Müdürlükleri, Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM), Çocuk Eğitim Evleri, Kapalı Ceza İnfaz Kurumları, Tutukevleri ve Denetimli Serbestlik Şube Müdürlükleridir.
Çocuk İhmal ve İstismarı Bildirim Zorunluluğu
Çocuklarla yapılan görüşmelerde ihmal ve istismarı çağrıştıran bir ifade duyulduğunda, uzmanın bunu derhal bulunduğu adli birim üzerinden savcılığa bildirmesi yasal ve etik bir zorunluluktur.
Galoş Örneği ve Kültürel Saygı
Aile mahkemesinde çalışan bir uzmanın ev ziyaretinde galoşla içeri girmesi, evinde ayakkabısız yaşayan müracaatçının yaşam tarzına ve kültürel kodlarına saygısızlık olarak değerlendirilir.

Anahtar Kavramlar

EthosEtik kelimesinin türediği, Yunanca kökenli ve temel olarak 'ahlakla ilgili' anlamına gelen sözcüktür.
EtikÇeşitli meslek kolları arasında tarafların uyması veya kaçınması gereken davranışlar bütününü ifade eden kurallar sistemidir.
Adli Sosyal HizmetSosyal hizmet mesleğinin adli sistem, mahkemeler, ceza infaz kurumları ve kolluk kuvvetleri gibi yasal süreçlerle kesiştiği alanda yürütülen uzmanlık uygulamalarıdır.
Müracaatçılara BağlılıkSosyal hizmet uzmanın haklı bir gerekçe olmadıkça her müracaatçı ile çalışmasını ve onların iyilik halini artırmak için yasalar çerçevesinde çaba göstermesini gerektiren etik ilkedir.
Kendi Kaderini BelirlemeMüracaatçıların kendi yaşamları ve adli süreçleri hakkında kendi kararlarını verme haklarını desteklemeyi ve bu kararlara saygı duymayı ifade eden ilkedir.
Bilgilendirilmiş OnayMüracaatçıya yapılacak tüm işlemler, riskler ve haklar hakkında açık bilgi verilerek rızasının ve onayının alınması sürecidir.
YetkinlikSosyal hizmet uzmanının sadece kendi mesleki sınırları, eğitimi ve lisans yetkileri çerçevesinde hizmet sunmasını ve diğer mesleklerin sınırlarına müdahale etmemesini öngören ilkedir.
Kültürel FarkındalıkMüracaatçıların sahip olduğu sosyokültürel özellikler, etnik köken, dil, din ve yaşam tarzı gibi çeşitliliklere saygı duyulması ve bunlara duyarlı müdahale planları hazırlanmasıdır.
Çıkar ÇatışmasıUzmanın müracaatçı ile önceden tanışıklık, akrabalık veya ortak bir menfaat ilişkisinin bulunması durumunda tarafsızlığını kaybetmesi riskini ifade eden durumdur.
Mahremiyet ve GizlilikMüracaatçı ile yapılan görüşmelerin, tutulan notların ve hazırlanan raporların yasal zorunluluklar dışında üçüncü şahıslarla paylaşılmamasını gerektiren temel etik kuraldır.
Fiziksel TemasMesleki ilişkide sınırların korunması amacıyla, el sıkışma gibi kültürel normlar dışında müracaatçılarla bedensel temastan kaçınılmasını öngören kuraldır.
Hizmetlere YönlendirmeUzmanın vaka karşısında yetersiz kalması veya müracaatçının ihtiyacının başka bir uzmanlığı gerektirmesi durumunda vakayı uygun bir uzmana veya kuruma sevk etmesidir.
Disiplinler Arası İş BirliğiAdli süreçlerde sosyal hizmet uzmanının psikolog, pedagog, hâkim, savcı ve kolluk gibi farklı meslek elemanlarıyla uyum ve görev paylaşımı içinde çalışmasıdır.
Meslektaşlar Arası UyuşmazlıkAynı veya farklı meslekten çalışanların yaşadığı fikir ayrılıkları ve çatışmaların müracaatçıya yansıtılmadan, profesyonelce çözülmesi gerekliliğidir.
Masumiyet KarinesiHakkında bir suç iddiası veya soruşturma bulunan bir meslektaşın ya da bireyin, suçu mahkeme kararıyla ispatlanana kadar masum kabul edilmesi ilkesidir.
SüpervizyonSosyal hizmet uzmanının mesleki uygulamalarında karşılaştığı zorluklar, etik ikilemler ve yetersizlikler konusunda daha deneyimli bir uzmandan veya danışmandan rehberlik alması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Raporların Dijital Güvenliği

Adli raporlar şifreli bilgisayarlarda saklanmalı, internet üzerindeki sanal depolama programları ile uzaktan erişime açılmamalı ve asla eve götürülmemelidir.

Görüşme Notlarının İmhası

Görüşme sırasında alınan geçici notlar raporlaştırıldıktan sonra derhal imha edilmeli, raporlaşma sürecine kadar ise kilitli dolaplarda saklanmalıdır.

SEGBİS ve AGO Bilgilendirmesi

Ses ve Görüntülü Bilişim Sistemi (SEGBİS) veya Adli Görüşme Odalarında (AGO) yapılan görüşmelerde kamera görüntüsünün nereye aktarıldığı müracaatçıya açıklanmalıdır.

Hediye ve Ek Ödeme Yasağı

Kamuda veya özel sektörde çalışan uzmanlar, müracaatçılardan basit, ucuz veya değersiz olsa dahi kesinlikle hediye veya ek ödeme kabul edemezler.

Yönetici Baskısı ve Rapor Değişikliği

Kurum amirinin raporda değişiklik yapılmasını istemesi durumunda uzman bunu reddetmeli, mesleki etiği savunmalı ve ısrar halinde durumu üst birime taşımalıdır.

Meslektaşın Sorunlarını Bildirme Sınırı

Madde bağımlılığı veya psikolojik sorun yaşayan bir meslektaş yardımı reddeder ve müracaatçılara zarar verme riski taşırsa, durum resmi prosedürle üst birime bildirilmelidir.

Çevirmen Desteği

Müracaatçının resmi dili bilmemesi halinde, öncelikle o dili bilen bir meslektaştan destek alınmalı, bu mümkün değilse profesyonel çevirmen desteği sağlanmalıdır.

Masumiyet Karinesine Saygı

Hakkında etik dışı davranış veya suç iddiası bulunan bir meslektaşın suçu kanıtlanana kadar masum sayılması ve haksız suçlamalara karşı savunulması gerekir.

Sınavda Dikkat Et

  • Çocuk ihmal ve istismarı şüphesinde gizlilik ilkesinin geçerli olmadığını ve derhal savcılığa bildirim yapılması gerektiğini unutmayın.
  • Görüşme notlarının rapor yazıldıktan sonra imha edilmesi gerektiğini, raporların ise şifreli bilgisayarlarda saklanması gerektiğini sınavda kritik bir bilgi olarak aklınızda tutun.
  • Müracaatçı ile akrabalık, tanışıklık veya çıkar çatışması durumunda vakanın başka bir meslektaşa devredilmesi gerektiğini unutmayın.
  • Kurum amirinin rapor içeriğini değiştirme talebinin mesleki etik gereği reddedilmesi ve gerekirse üst birime bildirilmesi gerektiğini bilin.
  • SEGBİS ve AGO gibi teknolojik sistemlerle yapılan görüşmelerde müracaatçıya kayıtların nereye aktarıldığı bilgisinin verilmesinin 'Bilgilendirilmiş Onay' kapsamında olduğunu unutmayın.