← Ünite 2
Sosyal Hizmet Yönetimi

Ünite 2: Örgüt ve Yönetim Kuramları 1

Sanayi Devrimi'nin Etkileri
18. yüzyılın sonlarında Batı'da gerçekleşen Sanayi Devrimi, üretimi ev atölyelerinden büyük fabrikalara taşımıştır. Kadın ve çocukların kitleler hâlinde iş gücüne katılmasıyla işçi-yönetici ilişkileri karmaşıklaşmış ve modern yönetim kuramlarının doğuşuna zemin hazırlanmıştır.
Eski Mısır ve Babil'de Yönetim
Yönetsel düşüncenin kökleri çok eskilere dayanır. Eski Mısır'da piramitlerin inşasındaki devasa lojistik ve koordinasyon ile Eski Babil'de Hammurabi Kanunları'nın hazırlanması, tarihteki ilk büyük örgütlenme ve yönetim örnekleri arasında yer alır.
Frederick W. Taylor'ın Çelik Fabrikası Deneyimi
Taylor, Amerika'da bir çelik fabrikasında endüstri mühendisi olarak çalışırken işlerin yapılış şeklini bizzat gözlemlemiştir. Bu pratik deneyimlerinden yola çıkarak iş adımlarını optimize eden zaman ve hareket etütlerini geliştirmiştir.
Henri Fayol'un Başyapıtı
Henri Fayol, bir şirkette üst düzey yönetici olarak edindiği tecrübeleri 'Genel ve Endüstriyel Yönetim' adlı eserinde toplamıştır. Bu eserle yönetimi mikro düzeyden çıkarıp makro düzeyde bir süreçler bütünü olarak tanımlamıştır.

Anahtar Kavramlar

ÖrgütBireylerin belirli bir amaca ulaşmak için belirli görev ve sorumluluklar üstlenerek bir araya geldiği, tamamlayıcılık ve devamlılık özellikleri gösteren sosyal yapılanmadır.
Zaman ve Hareket EtüdüFrederick W. Taylor tarafından geliştirilen, bir işçinin belirli bir işi en uygun şekilde, belirlenen standartlarda ve en kısa sürede yapabilmesini sağlamak amacıyla iş adımlarının analiz edilmesidir.
Kumanda BirliğiHenri Fayol'un yönetim ilkelerinden biri olup, örgüt içerisindeki her bir astın yalnızca tek bir üstten emir alması gerektiğini savunan ilkedir.
Ussal-Yasal YetkiMax Weber'in yetki sınıflandırmasında yer alan, gücünü kişisel özelliklerden veya geleneklerden değil, yazılı kanun, kural ve yasal pozisyonlardan alan rasyonel yetki türüdür.
Hawthorne EtkisiÇalışanların kendileriyle ilgilenildiğini, gözlemlendiklerini ve kendilerine değer verildiğini hissettiklerinde, fiziksel koşullardan bağımsız olarak performanslarını artırma eğilimidir.
X KuramıDouglas McGregor'un, çalışanların tembel olduğunu, işten kaçtığını, sorumluluk almaktan hoşlanmadığını ve ancak zorlama ve denetimle çalıştırılabileceğini varsayan klasik yönetim bakış açısıdır.
Y KuramıDouglas McGregor'un, insanların çalışmayı oyun veya dinlenmek kadar doğal gördüğünü, uygun koşullarda sorumluluk üstleneceğini ve kendi kendilerini yönlendirebileceğini savunan insancıl yaklaşımdır.
Yönetim Bilimi YaklaşımıÖrgütsel sorunların çözümü ve karar alma süreçleri için matematik, istatistik ve doğrusal programlama gibi sayısal yöntem ve modelleri kullanan yaklaşımdır.
EntropiBir sistemin dış çevreyle etkileşiminin kesilmesi sonucu enerjisinin tükenmesi, düzensizliğe sürüklenmesi, zayıflaması ve nihayetinde yok olması sürecidir.
Negatif EntropiAçık sistemlerin dış çevreden sürekli olarak enerji, bilgi ve kaynak alarak entropiyi durdurması ve kendi varlığını koruyup geliştirmesi sürecidir.
Mekanik Örgüt YapısıÇevrenin durgun olduğu durumlarda tercih edilen, yüksek düzeyde uzmanlaşma, katı hiyerarşi ve merkezi karar alma mekanizmalarına sahip geleneksel örgüt yapısıdır.
Organik Örgüt YapısıÇevrenin dinamik ve değişken olduğu durumlarda tercih edilen, esnek görev tanımlarına, yatay iletişime ve katılımcı karar mekanizmalarına sahip modern örgüt yapısıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Hawthorne Araştırmaları (1927-1932)

Harvard Üniversitesi'nden Elton Mayo ve ekibi tarafından Western Electric şirketinin Hawthorne tesislerinde yürütülen bu deneyler, insan ilişkileri ve sosyal faktörlerin iş verimliliğindeki birincil rolünü bilimsel olarak kanıtlamıştır.

Douglas McGregor'un 1960 Tarihli Kitabı

McGregor, 1960 yılında yayımladığı 'İşletmenin İnsan Boyutu' (Human Side of Enterprise) adlı kitabıyla yönetim literatürüne yönetsel varsayımları açıklayan ünlü X ve Y kuramlarını kazandırmıştır.

Rensis Likert'in 1961 Araştırması

Likert, 1961 yılında yayımladığı 'Beşerî Organizasyon' kitabında yöneticilerin davranışlarını incelemiş ve yönetim tarzlarını Sistem 1'den Sistem 4'e kadar uzanan dörtlü bir modelle sınıflandırmıştır.

Joan Woodward'ın Teknoloji Sınıflandırması

İngiliz araştırmacı Joan Woodward, teknoloji ve örgüt yapısı ilişkisini inceleyerek üretimi; kişiye özel elbise gibi 'birim üretimi', otomobil gibi 'kitle üretimi' ve petrol gibi 'süreç üretimi' olarak üçe ayırmıştır.

Aston Grubu Araştırmaları

Derek Pugh liderliğindeki Aston Grubu tarafından İngiltere'de yapılan araştırmalar, örgütlerin büyüklüğü arttıkça kullanılan teknolojinin örgütsel yapı üzerindeki belirleyici etkisinin azaldığını ortaya koymuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Taylor ile Fayol arasındaki farka dikkat edin: Taylor alt kademe (mikro/mühendislik) verimliliğine odaklanırken, Fayol üst düzey yönetim süreçlerine (makro) odaklanır.
  • Weber'in yetki türlerini karıştırmayın: Geleneksel yetki aile/soydan gelir, karizmatik yetki kişisel çekicilikten gelir, ussal-yasal yetki ise kanun ve kurallardan gelir.
  • Hawthorne Araştırmaları'nın en önemli sonucunu unutmayın: Fiziksel koşullardan ziyade, informal ilişkiler ve insan ilişkileri iş verimliliğini daha çok artırır.
  • McGregor'un X ve Y kuramlarını kodlayın: X olumsuz/tembel çalışan varsayımıdır, Y ise olumlu/çalışkan/sorumluluk alan çalışan varsayımıdır.
  • Entropi ve Negatif Entropi kavramlarını iyi ayırt edin: Entropi yok oluştur, Negatif Entropi ise açık sistemlerin hayatta kalma mücadelesidir.
  • Woodward'ın üretim teknolojisi örneklerini ezberleyin: Terzi (birim üretimi), otomobil fabrikası (kitle üretimi), petrol rafinerisi (süreç üretimi).