Ünite 3: Örgüt ve Yönetim Kuramları 2

Henry Ford'un Mezbahadan Esinlenmesi

Henry Ford, otomotiv sektöründe devrim yaratan yürüyen bant sistemini tasarlarken bir mezbahada gördüğü et taşıma sisteminden esinlenmiştir. Bu olay, yönetim literatüründe farklı bir sektördeki başarılı uygulamanın kendi işine uyarlanması olan 'Kıyaslama' (Benchmarking) yönteminin en klasik tarihsel örneğidir.

Peter Senge ve Beşinci Disiplin

1990 yılında Peter Senge tarafından yayımlanan 'Beşinci Disiplin' kitabı, öğrenen örgütler kavramını yönetim dünyasının merkezine taşımıştır. Kitapta sistem düşüncesi, kişisel uzmanlık, zihni modeller, paylaşılan vizyon ve takım halinde öğrenme disiplinleri açıklanmıştır.

1929 Dünya Ekonomik Buhranı

1929 yılında yaşanan küresel ekonomik kriz, klasik yönetim teorilerinin rasyonellik ve mekanik verimlilik odaklı yaklaşımlarının yetersizliğini ortaya koymuştur. Bu kriz sonrasında çalışanların sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarını gözeten Neoklasik Yaklaşım hızla önem kazanmıştır.

Pfeffer ve Salancik'in 1978 Çalışması

Jeffrey Pfeffer ve Gerald Salancik tarafından 1978 yılında geliştirilen 'Kaynak Bağımlılığı Yaklaşımı', örgütlerin hayatta kalabilmek için dış çevrelerindeki kritik kaynaklara olan bağımlılıklarını ve bu bağımlılığı yönetmek için geliştirdikleri stratejileri kuramsallaştırmıştır.

Anahtar Kavramlar

KaliteMüşteri istek ve beklentilerinin en üst düzeyde karşılanması durumudur. Kalite, bir ürünün sadece en pahalı veya en lüks olması anlamına gelmez; erişilebilirlik, güvenilirlik, doğruluk ve esneklik gibi boyutları barındırır.

Toplam Kalite YönetimiÖrgütlerde mal ve hizmet üretiminde kaliteyi öncelikli hale getiren, tüm çalışanların katılımını ve süreçlerin sürekli iyileştirilmesini hedefleyen çağdaş bir yönetim anlayışıdır.

Amaçlara Göre YönetimAlt kademe çalışanlar ile tepe yöneticilerin örgütsel amaçları birlikte belirledikleri, faaliyetleri bu amaçlar doğrultusunda planlayıp periyodik olarak denetledikleri katılımcı bir yönetim sürecidir.

Temel YetenekBir örgütü rakiplerinden ayıran, taklit edilmesi son derece zor olan, örgütün amacına ulaşmasında kritik öneme sahip benzersiz bilgi, beceri ve yetenekler bütünüdür.

Dış Kaynak KullanımıÖrgütlerin kendi temel yetenekleri dışındaki destekleyici veya ikincil faaliyetlerini, maliyet tasarrufu ve uzmanlık avantajı sağlamak amacıyla dışarıdaki uzman kuruluşlara yaptırması stratejisidir.

Değişim Mühendisliğiİş süreçlerinin maliyet, kalite, hız ve hizmet gibi performans ölçütlerinde radikal iyileşmeler sağlamak amacıyla temelden yeniden düşünülmesi ve sıfırdan tasarlanması sürecidir.

KıyaslamaYoğun rekabet ortamında örgütlerin, diğer sektörlerde veya kendi alanlarında başarıya ulaşmış en iyi süreç ve stratejileri örnek alarak kendi yapılarına uyarlaması faaliyetidir.

Öğrenen ÖrgütlerSistematik olarak problem çözebilen, yeni yaklaşımları deneyimleyen, geçmiş tecrübelerden ders çıkaran ve edindiği bilgiyi örgütsel performansa dönüştürebilen esnek yapılardır.

Personel GüçlendirmeÇalışanların işlerinin sahibi olmalarını sağlamak amacıyla karar alma yetkilerinin artırılması, bilgiye erişimlerinin kolaylaştırılması ve motivasyonlarının yükseltilmesi sürecidir.

Şebeke ÖrgütlerÜretim sürecindeki temel hizmetlerin ana örgütte kalması koşuluyla, diğer yan işlerin farklı uzman örgütlere dağıtılarak bir ağ halinde yürütüldüğü esnek organizasyon modelleridir.

Sanal ÖrgütlerBilgisayar ve iletişim teknolojilerini kullanarak, fiziksel bir mekana bağlı kalmaksızın farklı uzmanlıkları geçici veya kalıcı projeler için bir araya getiren ağ yapılarıdır.

İzomorfizmKurumsalcı Yaklaşım'a göre, aynı çevresel koşullara, yasal düzenlemelere ve pazar dinamiklerine maruz kalan örgütlerin yapısal ve işleyiş olarak zamanla birbirine benzemesi durumudur.

Vekalet İlişkisiVekalet veren (asıl/hissedar) ile onun adına karar alma ve faaliyette bulunma yetkisi verdiği vekalet alan (vekil/yönetici) arasında kurulan sözleşmeye dayalı ilişkidir.

Diğer Önemli Bilgiler

DiMaggio ve Powell'ın 1983 Makalesi

Paul DiMaggio ve Walter Powell'ın 1983 yılında yayımladıkları çalışma, Kurumsalcı Yaklaşım'ın temelini oluşturan 'izomorfizm' (eş biçimlilik) kavramını ve bunun zoraki, taklitçi ve normatif olmak üzere üç farklı mekanizmayla nasıl gerçekleştiğini açıklamıştır.

Hastanelerde Tıbbi Cihaz Paylaşımı

Hastanelerin veya polikliniklerin, yüksek maliyetli ve hızlı eskiyen tıbbi cihazları satın almak yerine başka bir sağlık kuruluşunun imkanlarından faydalanarak kullanması, sağlık yönetiminde teknolojik 'Dış Kaynak Kullanımı' (Outsourcing) uygulamalarına somut bir örnektir.

Sosyal Hizmetlerde Destek Hizmetleri

Huzurevleri, çocuk evleri veya yaşlı bakım merkezleri gibi sosyal hizmet örgütlerinin asli görevleri olan bakım ve rehabilitasyona odaklanabilmek için yemek, temizlik ve ulaşım gibi destek hizmetlerini dışarıdan satın almaları, operasyonel dış kaynak kullanımına örnektir.

Sağlık Sektöründe Örgüt Toplulukları

Nüfus Ekolojisi Yaklaşımı'na göre, belirli bir bölgedeki hastaneler, poliklinikler, eczaneler ve aile sağlığı merkezleri bir 'örgüt topluluğu' (nüfus) oluşturur. Bu topluluk içindeki kurumlar çevresel değişimlere verdikleri ortak tepkilere göre elenir veya yaşarlar.

Vekalet İlişkisinde Bilgi Asimetrisi

Vekalet Kuramı'na göre, vekilin (yöneticinin) örgüt içi operasyonlar hakkında vekalet verenden (hissedardan) daha fazla ve detaylı bilgiye sahip olması durumuna 'bilgi asimetrisi' denir. Bu durum vekilin kendi çıkarları doğrultusunda fırsatçılık yapmasına zemin hazırlayabilir.

Değişim Mühendisliğinde Çar Rolü

Değişim mühendisliği projelerinde, örgüt içinde eş zamanlı olarak yürütülen farklı süreç yenileme ve yeniden yapılandırma projelerinin birbiriyle uyumlu, entegre ve çatışmasız bir şekilde ilerlemesini sağlamaktan sorumlu kişiye 'değişim mühendisliği çarı' adı verilir.

Sınavda Dikkat Et

Toplam Kalite Yönetimi'nde kalitenin 'en iyi ürün' demek olmadığını, müşteri istek ve beklentilerini karşılama düzeyi olduğunu unutma; sınavda tanım sorusu olarak gelebilir.
Değişim Mühendisliği'nin kademeli bir iyileştirme değil, süreçlerin 'radikal' ve 'temelden' yeniden tasarlanması olduğunu unutma; anahtar kelime 'radikal'dir.
Kıyaslama (Benchmarking) çeşitlerinden 'Fonksiyonel Kıyaslama'yı ayırt ederken, benzer teknolojiye sahip örgütlerin birebir aynı üretimi yapmasalar bile en iyi oldukları spesifik bir işlevi örnek almaları detayına dikkat et.
Kurumsalcı Yaklaşım'daki 'İzomorfizm' (eş biçimlilik) kavramına ve bunun üç türüne (zoraki, taklitçi, normatif) mutlaka çalış; sınavda örnek olay üzerinden eşleştirme sorulabilir.
İşlem Maliyeti Yaklaşımı'nın iki temel varsayımı olan 'fırsatçılık' ve 'sınırlı rasyonellik' kavramlarını zihnine kazı; bu iki kavram kuramın temel çıkış noktasıdır.
Sanal örgütlerin şebeke örgütlerden en büyük farkının 'geçici proje bazlı' olmaları ve proje bitiminde yapının sona ermesi olduğunu unutma; karşılaştırma sorularında bu bilgi hayat kurtarır.