Toplumsal YapıToplumu oluşturan parçaların (bireyler, gruplar, kurumlar) birbirleriyle olan istikrarlı ilişkiler bütünüdür. Örneğin, bir ülkenin hukuk, eğitim ve aile sisteminin birbirini etkileyerek oluşturduğu düzen.
StatüBireyin toplumsal yapıda işgal ettiği mevki veya pozisyondur. Örneğin, bir kişinin 'öğretmen' veya 'ebeveyn' olması onun toplumsal statüsünü belirler.
RolStatüye uygun olarak sergilenmesi beklenen davranış kalıplarıdır. Örneğin, bir öğretmenin sınıfta ders anlatması, statüsüne bağlı olarak yerine getirdiği roldür.
Birincil GrupBireylerin duygusal ihtiyaçlarının karşılandığı, samimi ve gayri resmi ilişkilerin olduğu gruplardır. Aile ve yakın arkadaş çevresi buna en somut örnektir.
İkincil GrupBelirli bir amaca yönelik, resmi kuralların ve profesyonelliğin egemen olduğu gruplardır. İşyeri veya okul ortamındaki ilişkiler ikincil grup ilişkileridir.
KültürBir toplumun maddi (araç-gereç) ve maddi olmayan (değerler, inançlar) tüm yaşam tarzıdır. Örneğin, Türk mutfağı maddi, geleneksel bayram kutlamaları maddi olmayan kültürdür.
Toplumsal DeğişmeToplumun yapısındaki, kurumlarındaki ve ilişkilerindeki zamanla meydana gelen dönüşümlerdir. Sanayi devrimi sonrası tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş buna bir örnektir.
Tampon KurumMübeccel Kıray tarafından tanımlanan, geleneksel toplumdan modern topluma geçişte toplumsal çözülmeyi engelleyen yapılardır. Kentteki hemşehri dernekleri buna örnektir.
Neoliberal EkonomiDevletin ekonomideki ağırlığını azaltan, özel sektörü ve serbest piyasayı önceleyen ekonomik modeldir. Türkiye'de 1980 sonrası Turgut Özal dönemiyle başlamıştır.
SekülerleşmeDinin toplumsal alanlardaki referans noktasının zamanla azalması sürecidir. Bilim ve teknolojideki gelişmeler sekülerleşmeyi güçlendiren temel etkenlerdir.
Heterojen YapıToplumun farklı etnik, dini veya kültürel gruplardan oluşmasıdır. Osmanlı İmparatorluğu'nun çok kimlikli yapısı buna en belirgin örnektir.
Sanayi DevrimiSosyolojinin doğuşunu tetikleyen, üretim biçimini ve toplumsal örgütlenmeyi kökten değiştiren süreçtir. Sanayi öncesi toplumdan sanayi toplumuna geçişi ifade eder.
Tımar SistemiOsmanlı'da toprağın işlenmesi karşılığında asker beslenmesine dayalı tarımsal üretim düzenidir. Bu sistemin bozulması Osmanlı'da köklü değişimlerin başlangıcı olmuştur.
Yeni Toplumsal HareketlerModern toplumlarda gençlik, kimlik ve yaşam tarzı ekseninde gelişen, popüler kültürle şekillenen hareketlerdir.
KüreselleşmeUlusal sınırların önemini yitirdiği, ekonomik ve kültürel etkileşimin dünya çapında hızlandığı süreçtir. Türkiye 1990'lardan itibaren bu sürece yoğun şekilde eklemlenmiştir.
