← Ünite 7
Sosyal Hizmet Etiği

Ünite 7: Meslek Elemanı Olarak ve Mesleğe Yönelik Etik Sorumluluklar

NASW Etik Standartları Güncellemesi
Amerikan Ulusal Sosyal Hizmet Uzmanları Birliği (NASW) tarafından hazırlanan ve tüm dünyada kabul gören Etik Standartlar, en son 2017 yılında güncellenmiştir. Bu güncelleme, gelişen teknoloji ve değişen toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda sosyal hizmet uzmanlarının meslek elemanı olarak sorumluluklarını yeniden düzenlemiştir.
Türkiye'de Etik İlkelerin Kabulü
NASW tarafından belirlenen uluslararası etik standartlar, Türkiye Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği (SHU-DER) tarafından 'Sosyal Hizmet Mesleğinin Etik İlkeleri ve Sorumlulukları' başlığı altında Türkçeleştirilerek ulusal düzeyde yürürlüğe konulmuştur.
Ayrımcılık Karşıtı Mücadele Alanları
Sosyal hizmet uzmanlarının sahada en çok mücadele ettiği ayrımcılık türleri; ırkçılık, etnik ayrımcılık, yaşlı ayrımcılığı, engelli ayrımcılığı ve cinsiyetçilik olmak üzere beş temel alanda yoğunlaşmaktadır.
Baskı Karşıtı Uygulamanın Gereklilikleri
Dalrymple ve Burke (1995) tarafından ortaya konan modele göre baskı karşıtı uygulama; kişisel benlik bilinci oluşturmayı, çoğunluğun sosyal sistemlerini anlamayı ve eylem/değişim taahhüdü vermeyi zorunlu kılar.

Anahtar Kavramlar

YetkinlikSosyal hizmet uzmanının sadece eğitimini aldığı, yeterli ve uzman olduğu alanlarda uygulama yapması, bilgi ve becerilerini sürekli geliştirmesidir.
ÖzfarkındalıkUzmanın kendi kişisel değerlerinin, inançlarının, sınırlarının ve önyargılarının farkında olması ve bunların mesleki müdahalelerini etkilemesini önlemesidir.
Ayrımcılık Karşıtı UygulamaCinsiyetçilik, yaşlı ayrımcılığı, engelli ayrımcılığı gibi her türlü ayrımcılığı ve baskıyı azaltmayı, yok etmeyi amaçlayan sosyal hizmet müdahalesidir.
Baskı Karşıtı UygulamaSosyal hizmette yapısal eşitsizlikleri vurgulayan, sosyal eşitliği ve adaleti sağlamaya yönelik olarak geliştirilen güçlendirici bir uygulama modelidir.
Şefkat YorgunluğuSürekli olarak travmatik vakalarla çalışan ve başkalarının acılarına ortak olan sosyal hizmet uzmanlarında görülebilen duygusal ve fiziksel tükenme durumudur.
Üstlenilmiş TravmaUzmanın, travmaya maruz kalmış müracaatçılarla çalışırken onların yaşadığı travmatik etkileri dolaylı olarak kendisinin de hissetmeye başlaması durumudur.
Kötü Temsil EtmeUzmanın, yaptığı şahsi açıklama veya eylemlerin çalıştığı kuruma mı yoksa kendisine mi ait olduğunu netleştirmeyerek yanlış anlaşılmalara yol açmasıdır.
Bilgilendirilmiş OnamAraştırmaya katılan bireylere çalışmanın amacı, riskleri ve hakları hakkında bilgi verilerek kendi özgür iradeleriyle katılım onaylarının yazılı olarak alınmasıdır.
Mesleğin BütünlüğüUzmanların mesleki değerleri, etik kuralları, akademik bilgiyi geliştirmek ve mesleğin saygınlığını artırmak için sorumluluk üstlenmesidir.
AnonimlikAraştırma ve değerlendirme süreçlerinde katılımcıların kimlik bilgilerinin hiçbir şekilde toplanmaması veya üçüncü şahıslarla paylaşılmaması durumudur.
Çıkar ÇatışmasıUzmanın mesleki sorumlulukları ile kişisel, finansal veya akademik çıkarlarının karşı karşıya gelmesi ve tarafsızlığını tehlikeye düşürmesidir.
SüpervizyonUzmanların mesleki uygulamalarını, etik ikilemlerini ve kişisel zorlanmalarını daha deneyimli bir meslektaş eşliğinde değerlendirip yönlendirdiği denetim sürecidir.
TükenmişlikAşırı iş yükü, yetersiz kurumsal destek ve stresli çalışma ortamı nedeniyle uzmanın işe karşı duyarsızlaşması ve enerji kaybı yaşamasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Akademik Yayınlarda İlk Yazar Çatışması

Üniversiteler ve araştırma kurumları ortak akademik çalışmalarda ilk yazara daha yüksek puan verdiği için, sosyal hizmet akademisyenlerinin çalışmanın başında adil bir sıralama üzerinde uzlaşması etik bir zorunluluktur.

Çocuklardan Onam Alma Kuralı

Araştırma ve değerlendirme süreçlerinde, yasal olarak izin verme yetkisi olmayan çocuk katılımcıların kendileri süreç hakkında bilgilendirilmeli, bununla birlikte veli veya vasilerinden de yazılı onay alınmalıdır.

Doğal Gözlem ve Arşiv Araştırması Sınırı

Sosyal hizmet uzmanları, araştırmanın bilimsel veya pratik değeri açısından çok önemli bir gerekçe bulunmadıkça, katılımcıların izni olmadan doğal gözlem ve arşiv araştırması tasarlamamalıdır.

Tükenmişliği Önlemede Süpervizör Rolü

Şefkat yorgunluğu ve tükenmişlik gibi mesleki riskleri önlemek amacıyla, sosyal hizmet uzmanları ile süpervizörlerin iş birliği içinde çalışarak sorunları zamanında tespit etmesi gerekmektedir.

Yetersiz Kişilerin Uygulama Yapmasını Önleme

Sosyal hizmet uzmanları, mesleğin bütünlüğünü korumak adına, sosyal hizmet eğitimi almamış yetersiz ve niteliksiz kişilerin sahada unvan kullanmasını ve uygulama yapmasını engellemekle yükümlüdür.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'Meslek Elemanı Olarak' ve 'Mesleğe Yönelik' sorumluluklar karıştırılabilir; 'Mesleğin Bütünlüğü' ile 'Değerlendirme ve Araştırma' doğrudan mesleğe yöneliktir.
  • Yetkinlik kavramının hem bir etik sorumluluk hem de temel bir mesleki değer olduğunu unutmayın, bu çift yönlü özellik sınavlarda sıkça sorulur.
  • Müracaatçının yararına dahi olsa yalan söylemenin, yanlış teşhis koymanın 'Sahtekarlık ve Aldatma' kapsamında etik dışı kabul edildiğine dikkat edin.
  • Çocukların katıldığı araştırmalarda hem çocuğun bilgilendirilmesi hem de velinin yazılı onamının alınması (çift onay) kuralını unutmayın.
  • Şefkat yorgunluğu ve tükenmişlik gibi sorunların çözümünde 'Süpervizyon' ve 'Özfarkındalık' kavramlarının anahtar rol oynadığını aklınızda tutun.
  • Telif hakkı ve itibarın kabulü sorularında, ortak çalışmalarda yazarlık sırasının adil belirlenmesi vurgusuna dikkat edin.