Ünite 8: Meslektaşlara ve Diğer Meslek Elemanlarına Yönelik Etik Sorumluluklar

NASW 2017 Güncellemesi

Amerikan Ulusal Sosyal Hizmet Uzmanları Birliği (NASW), sosyal hizmet mesleğinin etik standartlarını 2017 yılında kapsamlı bir şekilde gözden geçirerek güncellemiştir. Bu standartlar, Türkiye Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği tarafından Türkçeleştirilerek ulusal düzeyde kabul görmüştür.

Barker (2003) Cinsel Taciz Tanımı

Barker tarafından 2003 yılında yapılan tanıma göre cinsel taciz; bir insana cinsiyetinden dolayı yapılan istismar edici veya zarar verici davranış ya da cinsiyet ayrımcılığı olarak literatüre geçmiştir.

Etkili Takım Çalışmasının 8 Bileşeni

Mental Health Commission (2006) raporuna göre etkili takım çalışması; ortak amaçlar, ortak değerler, yüksek performans, tutarlık, verimlilik, sorumluluk zinciri, açıklık ve genel kabul olmak üzere sekiz temel bileşenden oluşur.

Konsültasyonun Belgelenmesi Zorunluluğu

Reamer (2018) çalışmasına göre, sosyal hizmet uzmanlarının konsültasyon süreçlerini kayıt altına alması ve bu belgeleri müracaatçı dosyasına işlemesi yasal ve etik hesap verebilirlik açısından zorunludur.

Anahtar Kavramlar

Multidisipliner DeğerlendirmeFarklı disiplinlerden çeşitli meslek elemanlarının bir araya gelip, olguları kendi mesleki bakış açıları ve etik değerleri doğrultusunda birlikte değerlendirdiği süreçtir.

Sorumluluk ZinciriTakım çalışmasında her üyenin üstlendiği görev ve sorumlulukların açıkça tanımlanması ve bu görevlerin yerine getirilme sürecinin şeffaf bir şekilde izlenebilmesidir.

Açıklık İlkesiTakım çalışmasının ve performans süreçlerinin diğer insanlar, işverenler ve hizmet alanlar tarafından görülebilecek ve anlaşılabilecek şekilde tasarlanması arzusudur.

KonsültasyonBir müracaatçı veya vaka için meslektaşlardan veya diğer uzmanlık alanlarındaki profesyonellerden bilgi alışverişinde bulunma, danışma ve ortak değerlendirme yapma sürecidir.

Cinsel TacizBir insana cinsiyetinden dolayı yapılan istismar edici, zarar verici davranış veya cinsiyet ayrımcılığı olup, istenmeyen fiziksel temasları ve cinsel imaları kapsar.

Mesleki TükenmişlikSosyal hizmet uzmanlarının yoğun iş yükü, stres ve kurumsal sorunlar nedeniyle yaşadığı, mesleki performanslarını ve motivasyonlarını düşüren psikolojik yıpranma durumudur.

Üstlenilmiş TravmaUzmanların, travmaya maruz kalmış müracaatçılarla çalışırken onların yaşadığı travmatik deneyimlerden dolaylı olarak etkilenmesi ve benzer stres belirtileri göstermesidir.

Şefkat YorgunluğuSürekli olarak acı çeken, zor durumdaki insanlara yardım etme ve empati kurma çabası sonucunda uzmanın duygusal olarak tükenmesi durumudur.

SüpervizyonDeneyimli bir uzmanın, mesleğe yeni başlayan veya eğitim sürecindeki bir uzmana mesleki yetkinlik kazandırmak, rehberlik etmek ve denetlemek amacıyla yürüttüğü eğitsel süreçtir.

Çıkar ÇatışmasıUzmanın mesleki sorumlulukları ile kişisel, cinsel veya ekonomik ilişkileri arasında kalan ve tarafsız karar vermesini engelleyen uyuşmazlık durumudur.

Bilgilendirilmiş OnamMüracaatçının, kendisine sunulacak hizmetler ve bilgilerinin paylaşımı konusunda, sürecin tüm risk ve faydalarını bilerek özgür iradesiyle verdiği onaydır.

Etik İkilemUzmanın iki veya daha fazla etik ilke arasında kalması ve her iki seçeneğin de etik açıdan sorunlu veya savunulabilir olması durumunda yaşadığı karar verme zorluğudur.

Hesap VerebilirlikUzmanın mesleki uygulamalarını, kararlarını ve konsültasyon süreçlerini yasal ve etik standartlara uygun olarak belgelemesi ve açıklamaya hazır olmasıdır.

Göze Çarpmayan TacizAçık olmayan ancak bakışlar, imalı şakalar, nükteler ve aşağılayıcı yorumlar gibi dolaylı yollarla gerçekleştirilen, fark edilmesi eğitim gerektiren taciz türüdür.

Kurumsal KoordinasyonMüracaatçının ihtiyaç duyduğu hizmetlerin farklı kurum ve departmanlar arasında eşgüdümlü ve kesintisiz bir şekilde yürütülmesi sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Cinsel Taciz Vakalarında Cinsiyet Dağılımı

Zastrow (2013) verilerine göre, dünya genelinde işyerlerinde gerçekleşen cinsel taciz vakalarının çok büyük bir çoğunluğunda mağduriyet yaşayan taraf kadın çalışanlar olmaktadır.

Dikey İlişkilerde Taciz Riski

Kadushin ve Harkness (2014) araştırmalarına göre, sosyal hizmette cinsel taciz vakalarının en sık görüldüğü alanlar, güç farkının yüksek olduğu uzman-süpervizör ve uzman-yönetici gibi hiyerarşik ilişkilerdir.

Göze Çarpmayan Taciz Şikayetleri

Yapılan bilimsel çalışmalar, açık cinsel taciz biçimlerinin oran olarak daha az olduğunu, resmi şikayetlerin çoğunluğunun imalı bakışlar ve şakalar gibi göze çarpmayan taciz biçimlerinden kaynaklandığını göstermektedir.

Etik Dışı Davranışı Bildirme Kriterleri

Reamer (2018) tarafından geliştirilen modele göre, bir meslektaşın etik dışı davranışını bildirmeden önce zararın şiddeti, kanıtın niteliği, motivasyon ve alternatif eylem planları olmak üzere 5 temel faktör değerlendirilmelidir.

Kanıt Yetersizliğinde Bildirimden Vazgeçme

Sosyal hizmet etik protokollerine göre, meslektaşın etik dışı davrandığına dair açık, belirgin ve ikna edici kanıtların bulunmadığı durumlarda, asılsız suçlamaların önüne geçmek için bildirimden vazgeçilmelidir.

Fiziksel Tedavi Yönlendirmesi ve Yasal Sorumluluk

Reamer (2018) çalışmasına göre, müracaatçının ihtiyacı olan fiziksel veya tıbbi tedavi yönlendirmelerini yapmayan ve konsültasyona başvurmayan uzmanlar, müracaatçının zarar görmesi durumunda yasal yaptırımlarla karşılaşırlar.

Çıkar Çatışmasında Görev Devri

Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği etik ilkelerine göre, meslektaşıyla cinsel veya kişisel ilişki yaşayan bir uzman, çıkar çatışması ihtimali doğduğunda mesleki sorumluluklarını derhal başka bir uzmana devretmekle yükümlüdür.

Sınavda Dikkat Et

NASW standartlarının 2017 yılında güncellendiğini ve Türkiye'deki etik ilkelerin bu standartlardan uyarlandığını unutma; sınavda yıl ve kurum isimleri sorulabilir.
Etkili takım çalışmasının 8 bileşenini (ortak amaç, yüksek performans, tutarlık, verimlilik, sorumluluk zinciri, açıklık, genel kabul) ezberle; araya 'takım ruhu' gibi çeldiriciler koyulabilir.
Konsültasyonun mutlaka kayıt altına alınması ve müracaatçı dosyasına işlenmesi gerektiğini unutma; belgelendirme yasal hesap verebilirlik için kritiktir.
Cinsel taciz vakalarının en sık dikey/hiyerarşik (süpervizör-uzman) ilişkilerde görüldüğünü ve şikayetlerin çoğunun göze çarpmayan tacizlerden kaynaklandığını aklında tut.
Bir meslektaşın etik dışı davranışını bildirmeden önce 'açık ve ikna edici kanıt' şartı arandığını, kanıt yetersizse bildirimden vazgeçilmesi gerektiğini unutma.
Meslektaşın rahatsızlığı veya yetersizliği durumunda ilk adımın her zaman 'doğrudan meslektaşla görüşmek' olduğunu, resmi kurumlara bildirimin ikinci adım olduğunu bil.