← Ünite 9
Sosyal Hizmet Etiği

Ünite 9: Topluma Yönelik Etik Sorumluluklar

20. Yüzyılın Başlarında Amerika
Toplumla sosyal hizmet uygulamalarının tarihsel olarak ilk başladığı dönem ve yerdir. Bu dönemde başlayan çalışmalar, özellikle 1950'li ve 1960'lı yıllarda tüm dünyada popüler makro sosyal hizmet uygulamalarına dönüşmüştür.
Sosyal Hizmet Merkezleri (SHM)
Türkiye'de önceleri il ve ilçelerde 'toplum merkezleri' adıyla örgütlenen ve toplumla çalışma yürüten birimlerin, yapılan yapısal değişiklikler sonrasında dönüştürüldüğü yeni kurumsal isimdir.
NASW Etik Standartları
Amerikan Ulusal Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği tarafından yayımlanan ve sosyal hizmet uzmanlarının topluma, müracaatçılara ve meslektaşlarına yönelik etik sorumluluklarını belirleyen evrensel düzeydeki rehber ilkelerdir.
Türkiye'de Sosyal Hizmet İstihdamı
Türkiye'deki sosyal hizmet uzmanlarının çok büyük bir bölümünün kamuda (Bakanlıklar vb.) devlet memuru olarak istihdam edilmesi, sivil toplum kuruluşlarında (STK) çalışan uzman sayısının ise oldukça düşük kalması gerçeğidir.

Anahtar Kavramlar

Sosyal RefahToplumun tüm üyelerinin temel insani ihtiyaçlarının karşılanmasını, yaşam kalitelerinin yükseltilmesini ve sosyal adaletin sağlanmasını hedefleyen sistemli hizmetler bütünüdür. Sosyal hizmet uzmanları, bu refah düzeyini yerel seviyeden küresel seviyeye taşımakla yükümlüdür.
Sosyal EylemOrtak ilgi alanlarına sahip veya aynı coğrafyada yaşayan bireylerin, sosyal sorunların üstesinden gelmek ve sosyal refahı artırmak amacıyla planlı kolektif eylemler gerçekleştirmesini sağlayan makro müdahale sürecidir. Örneğin, dezavantajlı bir mahallede temiz suya erişim için halkın örgütlenmesi bu kapsama girer.
Halk KatılımıToplumsal sorunların çözümünde ve projelerin yürütülmesinde, hedef kitlenin sadece pasif alıcı değil, karar alma ve uygulama süreçlerinde aktif ve nitelikli rol oynamasıdır. Bu katılımın sağlanması, müracaatçıların kendi ayakları üzerinde durabilmesi için kritiktir.
Mesleki ŞovenizmBir meslek elemanının kendi mesleğini diğer tüm mesleklerden üstün görmesi, diğer disiplinlerin bilgi ve becerilerini küçümseyerek iş birliğine kapalı olması durumudur. Toplumla çalışmada bu tutumdan kesinlikle kaçınılmalı, disiplinler arası sınırlara saygı gösterilmelidir.
Mali ŞeffaflıkToplum çalışmalarında ve sosyal eylemlerde kullanılan tüm maddi kaynakların, fonların, sponsor desteklerinin ve harcamaların kayıt altında tutulması ve hesap verilebilir olmasıdır. Sponsor ilişkilerinde güvenin sarsılmaması için bu ilke hayati önem taşır.
Yetersiz Kaynak ve BürokrasiSosyal hizmet uzmanlarının toplumla çalışırken karşılaştıkları, devletin kurumlara verdiği sınırlı harcama yetkisi, katı mevzuat sınırları ve bütçe yetersizlikleri gibi uygulamayı kısıtlayan yapısal engellerdir. Bu durumlar uzmanlarda tükenmişlik duygusuna yol açabilir.
Olağanüstü Hâl MüdahalesiDeprem, sel, yangın, savaş gibi afet ve kriz anlarında, sosyal hizmet uzmanlarının kriz müdahalesi, ilk yardım ve yas süreci tekniklerini kullanarak en kısa sürede ve en geniş ölçüde sundukları profesyonel destek hizmetleridir.
Toplum ÖrgütlemesiBelirli bir coğrafi bölgede yaşayan veya ortak sorunları paylaşan insanların, kendi ihtiyaçlarını karşılamak ve yaşam koşullarını iyileştirmek amacıyla bir araya getirilmesi ve organize edilmesi sürecidir.
Sosyal Çeşitlilik ve Farklılıklara SaygıToplumla çalışırken ırk, etnik köken, cinsiyet, yaş, din, medeni durum ve fiziksel yetenek gibi her türlü bireysel ve kültürel farklılığın kabul edilmesi ve bu farklılıklara yönelik ayrımcılığın önlenmesidir.
Planlama Öncesi HazırlıkToplumla çalışma sürecinde toplantılar ve eylemler başlamadan önce, görev alacak ekibin niteliklerinin belirlenmesi, rollerin dağıtılması, toplantı yeri, zamanı ve fiziksel koşullarının organize edilmesi aşamasıdır.
Çıkar ÇatışmasıSosyal hizmet uzmanının profesyonel görevi ile kişisel, maddi veya siyasi çıkarlarının karşı karşıya gelmesi durumudur. Uzmanlar, toplumla çalışırken hiçbir müracaatçı grubu veya sponsorla bu tür bir ilişkiye girmemelidir.
Sosyal Politika AktivizmiMevcut sosyal politikaların yetersiz kaldığı veya uygulanmadığı durumlarda, sosyal hizmet uzmanlarının yasal mevzuat ve politikaların iyileştirilmesi amacıyla savunuculuk yapması ve değişim talep etmesidir.
Lokomotif RolüÇok disiplinli toplum çalışmalarında, sosyal hizmet uzmanının farklı meslek elemanlarını bir araya getiren, koordinasyonu sağlayan, süreci sevk ve idare eden öncü konumunu ifade eder.

Diğer Önemli Bilgiler

Olağanüstü Hâl Afet Türleri

Metinde sosyal hizmet uzmanlarının acil profesyonel müdahale sağlaması gereken olağanüstü durumlar; deprem, sel, heyelan, yangın, savaş ve patlama olarak somut bir şekilde listelenmiştir.

Sosyal Hizmet Uzmanının Seyahat Uygunluğu

Afet ve acil durum ekiplerinde yer alacak uzmanların uçak, gemi, araba ve trenle seyahat engelinin olmaması, farklı zorlu hava ve coğrafya koşullarında çalışabilecek fiziksel ve psikolojik yeterliliğe sahip olması gerekir.

Mali Şeffaflık ve Sponsor İlişkileri

Toplum çalışmalarında fon sağlayan sponsorlarla ilişkilerin en başından itibaren yazılı, net ve etik kurallarla belirlenmesi, tüm girdi ve çıktıların kayıt altına alınarak mali şeffaflığın korunması zorunluluğudur.

Yoksul Bölgelerde Çalışma Amacı

Yoksul bölgelerde yürütülen toplum çalışmalarının temel amacı, o bölgedeki insanların yaşam koşullarını iyileştirerek yerinde yaşamalarını sağlamaktır; bu çalışmalar başka bölgelere doğru bir insan hareketliliği (göç) yaratmayı hedeflememelidir.

Etik Dışı Davranan Meslektaşa Yasal Prosedür

Ekip içinde etik dışı davranışlar sergileyen ve yapılan uyarılara rağmen bu tutumunu düzeltmeyen meslektaşlara karşı, sosyal hizmet uzmanının yasal ve idari prosedürleri uygulama yükümlülüğü bulunmaktadır.

Nitel ve Nicel Değerlendirme Yöntemleri

Toplumla çalışma sürecinin son aşaması olan değerlendirmede, elde edilen toplumsal kazanımların ve hedeflere ulaşma düzeyinin bilimsel nitel ve nicel araştırma yöntemleri kullanılarak ölçülmesi gerekliliğidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Toplumla çalışmanın 5 aşamasını sırasıyla bilmek sınavda soru çözdürür; özellikle 'Planlama öncesi hazırlık' ile 'Toplantı yapma' aşamalarının farkına dikkat edilmelidir.
  • NASW'nin topluma yönelik etik sorumlulukları topladığı 4 temel başlığı (Sosyal Refah, Halkın Katılımı, Olağanüstü Hâller, Sosyal ve Siyasi Eylem) ezberleyin; başlık eşleştirme soruları sıklıkla çıkmaktadır.
  • Sosyal hizmet uzmanının 'Mesleki Şovenizm'den kaçınması gerektiği bilgisi kritiktir; diğer mesleklerin sınırlarına saygı duymak disiplinler arası çalışmanın temel etik kuralıdır.
  • Olağanüstü hâl ekiplerinde görev alacak uzmanların seçim kriterlerinde cinsiyetin (kadın/erkek olmak) bir etken olmadığı, asıl kriterin seyahat uygunluğu ve kriz müdahale yetkinliği olduğu unutulmamalıdır.
  • Yoksul bölgelerde yapılan çalışmaların 'göç veya insan hareketliliği yaratmama' amacı taşıdığı, aksine yerinde yaşamı desteklediği bilgisi çeldirici sorularda karşınıza çıkabilir.
  • Sponsorlarla ilişkilerde 'Mali Şeffaflık' ilkesinin ihlal edilmesinin projenin ve uzmanın tüm güvenirliğini sarsacağı gerekçesiyle en hassas konulardan biri olduğunu unutmayın.