Ünite 3: Aile Mevzuatı — Önemli Kavramlar

Aile içinde ortaya çıkan durumlar, ilişkiler ve sorunlarla ilgili olarak anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer yasal düzenlemelerin oluşturduğu kurallar bütünüdür. Ülkemizde aile mevzuatı, bireylerin haklarını korumak amacıyla kronolojik olarak sürekli gelişmiştir.

Başkanlık veya reislik anlamına gelen, eski medeni kanunda ailenin reisinin koca olduğunu belirten hukuki terimdir. 2001 Yeni Türk Medeni Kanunu ile kadın-erkek eşitliğine aykırı olduğu için tamamen kaldırılmıştır.

Eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdikleri, acı ve tatlı günleri paylaştıkları, ailenin yaşam merkezi olan taşınmazdır. Yeni Medeni Kanun uyarınca, malik olan eş diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Eşlerin evlilik birliği süresince emek vererek elde ettikleri malların, evliliğin sona ermesi durumunda eşit olarak paylaşılmasını öngören yasal mal rejimidir. Eşler başka bir rejim seçmediklerinde kanunen bu rejime tabi olurlar.

Eşlerin evlilik öncesinde veya evlilik süresince mallarının paylaşım usulünü belirlemek amacıyla noterde veya evlenme başvurusu sırasında yaptıkları resmi sözleşmedir. Kanunda belirlenen dört farklı mal rejiminden biri bu sözleşmeyle seçilebilir.

Çocuk ile babası arasındaki hukuki bağdır. Yeni Medeni Kanun'a göre evlilik dışında doğan çocuğun baba ile soybağı; ana ile evlilik, tanıma, yargıcın hükmü veya evlat edinme yollarından biriyle kurulabilmektedir.

Aile mahkemelerinde ve sosyal hizmet kurumlarında görev yapan, ailelerin sosyal ve ekonomik durumlarını inceleyerek rapor hazırlayan uzmandır. Aile mahkemelerinde hakimin talebi üzerine aile içi dinamikleri değerlendiren sosyal inceleme raporları hazırlarlar.

Kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesi veya acı çekmesiyle sonuçlanan ya da sonuçlanması muhtemel her türlü tutum ve davranıştır. 6284 sayılı Kanun kapsamında bu eylemlere yönelik tehdit ve baskılar da şiddet kabul edilir.

Şiddet mağduru ve uygulayan aynı haneyi paylaşmasa bile, aile veya hanede ya da aile mensubu sayılan kişiler arasında meydana gelen her türlü şiddettir. Boşanmış eşler veya aynı evde yaşamayan aile üyeleri arasındaki şiddet bu kapsama girer.

Kadınlara yalnızca kadın oldukları için uygulanan veya kadınları orantısız etkileyen, cinsiyete dayalı bir ayrımcılık oluşturan her türlü şiddet eylemidir. Bu şiddet türü kadının insan haklarının ağır bir ihlali olarak kabul edilmektedir.

Kişinin rızası hilafına, kendisinde korku ve çaresizlik uyandıracak şekilde sürekli olarak fiziki veya dijital yollarla takip edilmesi ve rahatsız edilmesidir. 6284 sayılı Kanun bu mağdurları da koruma altına almıştır.

Şiddet mağdurunun can güvenliğini ve esenliğini korumak amacıyla mülki amirler veya hakimler tarafından verilen geçici önlemlerdir. Bu kararların verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz.

Şiddet uygulayan veya uygulama tehlikesi bulunan kişiye yönelik olarak, şiddet eylemlerini engellemek amacıyla hakim tarafından verilen kararlardır. Failin evden uzaklaştırılması veya mağdura yaklaşmaması bu tedbirlere örnektir.

Şiddetin önlenmesi ile koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkin olarak uygulanmasına yönelik hizmetleri yürüten, 7 gün 24 saat kesintisiz çalışan merkezlerdir. Bu merkezler Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösterir.

Ailelerin ihtiyaçlarını yerinde tespit etmek amacıyla hane ziyaretleri gerçekleştiren arz odaklı bir sosyal hizmet programıdır. Ailelerin risk durumlarına göre uygun kamu hizmetlerine yönlendirilmesini sağlar.