← Ünite 11
Sosyoloji

Ünite 11: Kentleşme ve Göç

BM 2018 Kentleşme Raporu
1950 yılında dünya nüfusunun %30'u kentlerde yaşarken, 2018'de bu oran %55'e (4,2 milyar insan) yükselmiştir.
Mezopotamya Kentleri
M.Ö. 3900 civarında Fırat ve Dicle nehirleri arasında kurulan ilk büyük yerleşimler, ticaret ve zanaatın merkezi olmuştur.
Sanayi Devrimi ve Kentleşme
18. yüzyılda Birleşik Krallık'ta başlayan süreç, kırsal nüfusun fabrikaların çevresine akmasıyla modern kentleri doğurmuştur.
Chicago Okulu (1920-1940)
Robert E. Park ve arkadaşları, Chicago kentini bir laboratuvar olarak kullanarak kentsel sosyolojinin temellerini atmıştır.

Anahtar Kavramlar

KentNüfusun çoğunun ticaret, sanayi ve hizmetle uğraştığı, tarımsal etkinliklerin olmadığı, yoğun nüfuslu ve farklılıklardan oluşan yerleşim alanıdır.
KentleşmeSanayileşmeye bağlı olarak kent sayısının artması, büyümesi ve toplumun ekonomik/toplumsal yapısının tarım dışı üretime evrilmesi sürecidir.
CivitasLatince kent anlamına gelen ve modern dillerdeki 'uygarlık' (civilization) kavramının kökenini oluşturan terimdir.
Organik DayanışmaDurkheim'a göre kentlerdeki karmaşık iş bölümü ve uzmanlaşma sonucunda bireylerin birbirine bağımlı hale gelmesiyle oluşan dayanışma türüdür.
AnomiKentlerde geleneksel bütünleşmenin zayıflaması ve anonimlik nedeniyle bireyin topluma bağlanmasının güçleşmesi sonucu ortaya çıkan kuralsızlık durumudur.
Cemiyet (Gesellschaft)Tönnies'e göre rasyonel, akılcı ve çıkar odaklı ilişkilerin egemen olduğu şehir toplumlarını ifade eden kavramdır.
Ekolojik YaklaşımChicago Okulu tarafından geliştirilen, kenti bir organizma olarak gören ve mahalle dağılımını biyolojik uyum süreçlerine benzeten yaklaşımdır.
İstila ve Yerini AlmaBir grubun veya işlevin (örn. iş merkezleri) bir bölgeye girerek oradaki mevcut sakinleri veya yapıyı değiştirmesi sürecidir.
Kentsel AyrışmaFarklı sosyal, ekonomik veya etnik grupların kent içinde farklı fiziksel mekanlarda kümelenerek birbirlerinden kopmasıdır.
Soylulaştırma (Gentrification)Eski kent merkezlerindeki köhneleşmiş alanların yenilenerek alt sınıfların yerine orta-üst sınıfların yerleşmesi sürecidir.
Kentsel DönüşümPlansız büyüyen alanların yenileme, koruma ve sağlıklaştırma amacıyla devlet veya özel sektör eliyle yeniden yapılandırılmasıdır.
MülteciIrk, din veya siyasi düşüncesi nedeniyle baskı altında hissedip ülkesini terk eden ve sığınma talebi kabul edilen kişidir.
SığınmacıBaskı nedeniyle ülkesini terk eden ancak mültecilik talebi henüz soruşturma aşamasında olan kişidir.
Sosyal DışlanmaGöçmenlerin veya yoksulların toplumun üretken alanlarından ve temel hizmetlerinden mahrum bırakılması sürecidir.
Ortak TüketimCastells'e göre kentin temel işlevi olan konut, eğitim, sağlık ve ulaşım gibi hizmetlerin örgütlenmesi ve sunulmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

21. Yüzyıl: Kent Yüzyılı

Birleşmiş Milletler raporuna göre bu yüzyıl, küresel sorunların ve çözümlerin kent üzerinden şekilleneceği bir dönemdir.

Türkiye'de Gecekondu (1950-1980)

Bu dönemde gecekondular, ithal ikameci sanayileşme için ucuz işgücü deposu ve yeni bir pazar işlevi görmüştür.

Yıllık Köyden Kente Göç

Dünya genelinde her yıl yaklaşık 70 milyon insan, kırsal alanların iticiliği nedeniyle kentlere göç etmektedir.

Gelişmiş Ülkelerde Kentleşme

Gelişmiş ülkelerde yaşayan insanların %80'i kentlerde yaşarken, Doğu Avrupa ve Güney Amerika'da bu oran %50 civarındadır.

Soylulaştırma Terimi

Kavram ilk kez Britanyalı sosyolog Ruth Glass tarafından eski kent içi alanlardaki sınıfsal değişimi anlatmak için kullanılmıştır.

Max Weber ve Şehir Eseri

Weber, Orta Çağ Avrupa kentlerini kale, pazar, özerk mahkeme ve yönetim kriterlerine göre analiz etmiştir.

The American Journal of Sociology (1938)

Louis Wirth, kentleşmeyi bir yaşam biçimi olarak tanımladığı ünlü makalesini bu dergide yayınlamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Kent ve Uygarlık ilişkisine dikkat: 'Civitas' ve 'Medine' kavramlarının kökenini mutlaka bilin.
  • Chicago Okulu temsilcilerini (Park, Burgess, Wirth) ve 'ekolojik yaklaşım' terimini birbiriyle eşleştirin.
  • Soylulaştırma (Gentrification) ve Süzülme (Filtering) arasındaki farkı unutmayın: Soylulaştırma yukarı doğru, süzülme aşağı doğru bir harekettir.
  • Durkheim'ın 'Organik Dayanışma' ve 'Anomi' kavramlarının kent sosyolojisindeki yerini iyi kavrayın.
  • BM 2018 verilerini (Dünya nüfusunun %55'inin kentli olması) sayısal soru olarak gelebileceği için aklınızda tutun.
  • Lefebvre'in 'Kullanım Değeri' (yoksullar için) ve 'Değişim Değeri' (sermaye için) ayrımını not edin.