Ünite 12: Kırsal Sosyoloji: Köy ve Tarım

1908 - ABD

Kırsal sosyoloji alanındaki ilk sistemli çalışmalar bu tarihte Amerika Birleşik Devletleri'nde başlamış ve 1920'lerde hız kazanmıştır.

Meslek-i İçtimai Cemiyeti

1918 yılında kurulan bu cemiyet, Türkiye'de köye yönelik sosyolojik ilginin başladığı ilk kurumsal yapıdır.

Kurna Köyü Monografisi

1936 yılında Mehmet Ali Şevki tarafından hazırlanan bu çalışma, Türkiye'deki ilk kırsal alan araştırması olarak kabul edilir.

Marshall Planı

1948-1956 yılları arasında uygulanan bu programla Türkiye'de traktör sayısı 1.800'den 44.000'e yükselmiş, tarımda büyük dönüşüm başlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Kırsal SosyolojiKırsal alanlardaki sosyal yaşamı, yapıları, insan ilişkilerini ve sorunları sistematik olarak inceleyen sosyoloji alt dalıdır.

Cemaat (Gemeinschaft)Tönnies tarafından tanımlanan, birincil ilişkilerin, duygusallığın ve ortak mülkiyetin hakim olduğu küçük ölçekli toplumsal yapıdır.

Cemiyet (Gesellschaft)İşbölümünün geliştiği, gayri şahsi ve sözleşmeye dayalı ilişkilerin ön planda olduğu kentsel toplum yapısıdır.

Mekanik DayanışmaDurkheim'a göre geleneksel toplumlarda görülen, ortak inanç ve kolektif bilince dayalı dayanışma türüdür.

Organik DayanışmaModern toplumlarda işbölümü ve karşılıklı bağımlılık sonucu ortaya çıkan, sözleşmeye dayalı dayanışma biçimidir.

Bedevilikİbn-i Haldun'un kırsal alanda yaşayan, daha cesur ve az bozulmuş olarak tanımladığı göçebe/köylü toplum yapısıdır.

Hadarilikİbn-i Haldun'un yerleşik kent hayatını ve kentli sınıfı tanımlamak için kullandığı kavramdır.

Kırsal AlanEkonomik etkinliklerin tarım ve hayvancılığa dayandığı, geleneksel ilişkilerin yaygın olduğu kentsel olmayan bölgelerdir.

KöylülükÜretim araçları karşısındaki konumu ve kendine has yaşam kültürüyle tanımlanan toplumsal bir sınıftır.

Küçük Meta ÜreticiliğiKöylünün geçimlik üretimden çıkarak pazar için küçük ölçekli üretim yapmaya başladığı ekonomik evredir.

AşiretGerçek veya varsayılan bir ortak ataya dayanan, kan bağı temelinde örgütlenmiş geleneksel toplumsal yapıdır.

AğalıkKırsal alanda toprağa ve güce sahip olan kişilerin, geleneksel otoriteye dayanarak kurduğu liderlik sistemidir.

ŞeyhlikKırsal alanda dini ve manevi otoriteye sahip kişilerin toplum üzerindeki etkisini ifade eden kurumdur.

GöçebelikBesin ve mera bulma amacıyla, belirli bir konuta bağlı kalmadan mevsimlik yer değiştirme biçimidir.

MonografiBelirli bir köy veya topluluğun tüm yönleriyle derinlemesine incelendiği bilimsel araştırma yöntemidir.

Neoliberal Politikalar1980 sonrası tarımda devlet desteğinin azaldığı ve piyasanın serbestleştiği ekonomik yaklaşımlardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Köy Kanunu (1924)

442 sayılı bu kanun, kırsal alanları idari ve hukuki bir düzene sokmak amacıyla Cumhuriyet'in ilk yıllarında yürürlüğe girmiştir.

Köy İşleri Bakanlığı

Kırsal altyapıyı geliştirmek ve köylere hizmet götürmek amacıyla 1964 yılında Türkiye'de kurulmuş özel bir bakanlıktır.

Tarım Arazisi Kaybı

2002-2017 yılları arasındaki 15 yıllık süreçte Türkiye'de yaklaşık 3 milyon 203 bin hektar tarım arazisi üretim dışı kalmıştır.

GAP (1989)

Güneydoğu Anadolu Projesi, 9 ili kapsayan devasa bir kırsal kalkınma ve dönüşüm hamlesi olarak 1989'da başlatılmıştır.

5543 Sayılı İskân Kanunu

2006 yılında çıkan bu kanunla göçebelik; yerleşik olmayan, geçimini hayvancılıkla sağlayan Türk vatandaşları olarak hukuken tanımlanmıştır.

Atsız Mecmua (1931)

Nihal Atsız tarafından çıkarılan bu dergi, köylülüğün yüceltilmesi ve köy sorunlarına dikkat çekilmesi gerektiğini savunan ilk yayınlardandır.

1515 Uygulaması

Osmanlı'nın bu tarihte kabul ettiği düzenleme ile aşiret ağalarına bölgelerinde 400 yıl sürecek özerk bir yönetim alanı tanınmıştır.

Köy Envanter Etütleri

1960'lı yıllarda yapılan bu çalışmalarla göçebe ailelerin yerleşik hayata geçirilmesi için kapsamlı planlamalar yapılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Tönnies ve Durkheim'ın kavram çiftlerini karıştırmayın; Tönnies 'Cemaat-Cemiyet', Durkheim 'Mekanik-Organik' der.
Marshall Planı'nı gördüğünüzde aklınıza hemen 'tarımda makineleşme' ve 'traktör artışı' gelmeli, sınavda sık sorulur.
Türkiye'de ilk alan araştırmasının 'Kurna Köyü Monografisi' olduğunu ve Mehmet Ali Şevki'ye ait olduğunu unutmayın.
Kırsal sosyolojinin ilk olarak Avrupa'da değil, ABD'de (Amerika) sistemleştiği bilgisi kritik bir sınav bilgisidir.
Aşiret ve ağalık gibi yapıların sadece tarihsel değil, günümüzde de 'geleneksel otorite' olarak kırsalda sürdüğünü bilin.
1980 sonrasını 'neoliberalizm' ve 'tarımın piyasalaşması' anahtar kelimeleriyle eşleştirin; bu dönemde devlet desteği azalmıştır.