← Ünite 2
İnsan Ve Toplum Felsefesi

Ünite 2: Felsefe, İnsan ve Toplum

Delfi Tapınağı ve Kendini Bil Buyruğu
Apollon adına inşa edilen Delfi Tapınağı'nın kapısında yer alan 'Kendini bil' yazısı, Sokrates'in insan ve ahlak felsefesinin temel hareket noktasını oluşturmuş, insanın kendi benini tanımasını mutluluğun anahtarı saymıştır.
Protagoras ve İnsan Ölçüt Teoremi
Ünlü sofist Protagoras'ın öne sürdüğü 'İnsan, ihtiyaç duyup kullandığı her şeyin ölçüsüdür' tezi, felsefenin dikkatini evrenin kökeninden alıp insan bireyine ve pratik yaşama çeviren devrimci bir yaklaşım olmuştur.
Platon'un Üç Sınıflı Devlet Modeli
Platon, 'Devlet' adlı eserinde toplumu; ekonomik faaliyetleri yürüten işçiler/köylüler, güvenliği sağlayan koruyucular (askerler) ve yasa koyup yönetenler olmak üzere katı üç ana sınıfa ayırmıştır.
Aristoteles'in Zoon Politikon Tanımı
Aristoteles, 'Politika' adlı eserinde insanın doğası gereği siyasal bir hayvan olduğunu belirtmiş, site (polis) dışında tek başına yaşayan bir insanın ya hayvan ya da tanrı olması gerektiğini savunmuştur.

Anahtar Kavramlar

LogosHerakleitos felsefesinde evrendeki düzeni sağlayan, farklılıktaki gizli birliği, akıl, söz, yasa ve evrensel mantığı ifade eden temel ilkedir.
Eudaimonia (Mutluluk)Antik Yunan düşüncesine göre insanın doğaya ve yasaya uygun yaşaması, aklını ve erdemlerini kullanmasıyla ulaştığı gerçek mutluluk durumudur.
NomosSofistlere göre doğadan bağımsız olarak insanların uzlaşıyla, sözleşmeyle oluşturduğu yasa, gelenek, hukuk ve ahlak kurallarıdır.
SofistlerEski Çağ'da para karşılığı gençlere retorik ve erdem eğitimi veren, mutlak hakikatin olmadığını savunan gezici öğretmenler grubudur.
Kendini Bil (Gnothi Seauton)Delfi Tapınağı'nda yazılı olan ve Sokrates'in insan anlayışının temelini oluşturan, insanın kendi gerçek kişiliğini ve doğasını tanıması buyruğudur.
Zoon PolitikonAristoteles'in insanı tanımlamak için kullandığı, insanın toplumsal, devlet kuran ve siyaset yapan bir varlık olduğunu belirten kavramdır.
Polis (Site)Antik Yunan'da her türlü ihtiyacın karşılandığı, insanın ahlaki olgunluğa ve insanlığa ulaştığı en üst düzey siyasal örgütlenme biçimidir.
İdeal DevletPlaton'un insan ruhunun üç tabakasına (akıl, irade, arzu) paralel olarak yöneticiler, koruyucular ve işçiler şeklinde tasarladığı adil toplum düzenidir.
Madde ve FormAristoteles'e göre evrendeki her varlığın yapı taşıdır; insanda beden maddeye, ruh ise formun gerçekleşmesine karşılık gelir.
Pozitif HukukSofist Antiphon'un eleştirel yaklaştığı, insanlar tarafından sonradan konulmuş olan ve genellikle güçlünün ya da yöneticilerin çıkarını gözeten yazılı yasalardır.
DaimonPlaton felsefesinde insanın kendi yaşamını ve yazgısını seçerken üstlendiği sorumluluğu ve göksel/tanrısal içsel gücü ifade eden kavramdır.
Ortak İyiPlaton ve Aristoteles'e göre toplumun ve devletin kuruluş amacını oluşturan, toplumdaki tüm bireylerin adil ve mutlu olmasını hedefleyen ilkedir.
Pratik AkılAristoteles'e göre insanın günlük basit ihtiyaçlarının karşılanmasında ve eylemlerinde kullandığı akıl türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Antik Atina'nın Sınıflı Toplum Yapısı

MÖ 4. ve 5. yüzyıl Atina'sında toplum; aristokratlar, halk sınıfı, yabancılar ve köleler şeklinde keskin bir sosyal tabakalaşmaya sahip olup, kölelik kurumu dönemin filozofları tarafından meşru kabul edilmiştir.

Herakleitos ve Logos Kavramı

Ephesoslu (Efesli) filozof Herakleitos, evrendeki sürekli oluşu ve değişimi yöneten, karşıtların birliğini sağlayan ilkeyi 'logos' olarak adlandırmış ve insanın logosun sesine kulak vermesi gerektiğini savunmuştur.

Demokritos'un Hukuk ve Mutluluk Anlayışı

Demokritos, insanın kendini hak, hukuk ve yasalara uygun davranmaya zorlaması gerektiğini, devlet yönetiminde adaletin en öncelikli unsur olduğunu ve yasamanın amacının toplum refahı olduğunu belirtmiştir.

Antiphon ve Doğal Hukuk Ayrımı

Sofist Antiphon, insanların doğadan gelen tam bir eşitliğe sahip olduğunu (Yunanlı ve Barbar ayrımı olmaksızın), insanların koyduğu pozitif yasaların ise doğaya aykırı olabildiğini savunarak ilk doğal hukuk eleştirilerinden birini yapmıştır.

Aristoteles'in Altı Yönetim Biçimi Sınıflaması

Aristoteles devletleri yönetim şekline göre üçe ayırmış; doğru biçimler olarak monarşi, aristokrasi ve politeia'yı, bunların yozlaşmış biçimleri olarak ise tiranlık, oligarşi ve demokrasiyi göstermiştir.

Sokrates'in Mahkemesi ve İdamı

MÖ 399 yılında Atina'da gençlerin ahlakını bozmak ve yeni tanrılar türetmek suçlamalarıyla yargılanan Sokrates, felsefi ilkelerinden ödün vermeyerek zehirli baldırıkan içmeye mahkûm edilmiş ve ölüme yürümüştür.

Sınavda Dikkat Et

  • Sofistlerin devleti ve yasalari 'dogal' değil, 'yapay (uzlaşıma dayali)' kabul ettiğini unutmayın; sinavlarda bu çeldirici olarak sıkça sorulur.
  • Sokrates'in 'Kendini bil' buyruğunun ruh ve ahlak felsefesiyle doğrudan ilişkili olduğunu, fiziksel doğayla ilgili olmadığını aklınızda tutun.
  • Platon'un sinifli devlet modelindeki işçi, koruyucu ve yönetici üçlemesi ile insan ruhundaki arzu, irade ve akıl paralelliğini karıştırmayın.
  • Aristoteles'in insanı 'zoon politikon' (politik/toplumsal hayvan) olarak tanımladığını ve insanın ahlaki olgunluğa ancak polis'te (devlette) erişebileceğini unutmayın.
  • Herakleitos'un evrendeki değişimi ve düzeni açıklarken 'logos' kavramını merkeze koyduğunu ve 'kendimi araştırdım' dediğini not edin.
  • Demokritos'un yasaların amacının bireyin refahı ve mutluluğu olduğunu, devlet yönetiminde adaletin en önemli unsur olduğunu savunduğunu hatırlayın.