Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Tarih Lisans Programı » Osmanlı Sosyal İktisat Tarihi

Ünite 14: Mukataa Sistemi ve Osmanlı Devleti’nde Borçlanma — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 11 kelime var.

1 / 110 doğru

İltizam süresince mukataanın el değiştirmesi durumunda, mültezimin tasarrufta bulunduğu gün sayısının iltizam bedelinin gün sayısına bölünmesiyle borcunun hesaplanması yöntemidir.

Mukataa — Hazineye ait olan bir arazi veya gelir kaynağının bir bedel karşılığında mülk olarak kiraya verilmesi, yani muvakkaten temlik edilmesidir. Örneğin, deniz ve gümrük gelirleri veya darphane hakları ••• olarak işletilmiştir.

İltizam — Mukataaların bir bedel karşılığında müteşebbisler tarafından açık artırma usulüyle işletilmesi ve vergi tahsil edilmesi yöntemidir. Bu sistemi yürüten kişilere mültezim denmektedir.

Emanet — Mukataaların devlet eliyle, doğrudan hazine tarafından görevlendirilen 'emin' unvanlı ulufeli memurlar aracılığıyla işletilmesi usulüdür. Emin, işletmenin kârından veya zararından bağımsız olarak sabit maaş veya ödenek alırdı.

Malikâne — Mukataaların ömür boyu (hayat kaydı şartıyla) iltizama verilmesi sistemidir. Devlet, nakit ihtiyacını karşılamak ve tarım topraklarını korumak için 1695'te bu sisteme geçmiştir.

Amil — Mukataa gelirleri olan resimleri, borçları ve cerimeleri yerinde tespit edip toplayan görevli kişidir. Geniş kapsamlı yönetimde kâtip ve cabi (tahsildar) ile birlikte çalışırdı.

Muaccele — Malikâne veya esham sisteminde mukataaların satış tarihi itibariyle peşin olarak ödenen satış bedelidir. Hazinenin en önemli nakit gelir kaynaklarından biriydi.

Kısta'l yevm — İltizam süresince mukataanın el değiştirmesi durumunda, mültezimin tasarrufta bulunduğu gün sayısının iltizam bedelinin gün sayısına bölünmesiyle borcunun hesaplanması yöntemidir.

Esham — 1768-1774 Savaşı sonrasında çıkarılan, bir vergi kaynağının yıllık gelirinin paylara (sehime) ayrılarak ömür boyu sabit gelir sağlamak üzere alıcılara satıldığı iç borçlanma senedidir.

Kaime — 1840 yılından itibaren çıkarılan, önceleri faiz geliri sağlayan ancak daha sonra faiz boyutu kaldırılarak kâğıt paraya dönüştürülen Osmanlı borç senedidir.

Tağşiş — Devletin finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla para birimlerinin içerdiği kıymetli maden (gümüş) miktarını azaltması işlemidir. En hızlı ••• II. Mahmut döneminde yapılmıştır.

Duyun-ı Umumiye — 1881 Muharrem Kararnamesi ile kurulan ve yabancı alacaklıların temsilcileri tarafından yönetilen, Osmanlı'nın vergi gelirlerinin önemli bir kısmını doğrudan toplayıp Avrupa'ya aktaran genel borçlar idaresidir.