← Ünite 6
İşletme Bilimlerine Giriş

Ünite 6: İşletmelerin Uluslararasılaşması

İngiliz Doğu Hindistan Şirketi
1600 yılında Kraliçe I. Elizabeth tarafından imtiyaz verilerek kurulan şirket, yaklaşık iki yüz yıl boyunca dünyanın en büyük ve en güçlü çok uluslu işletmesi olarak faaliyet göstermiştir.
House Of Rothschild
Rönesans sonrası dönemde Hollanda, Danimarka, İspanya, Avusturya ve İsveç gibi ülkelerde faaliyette bulunma imtiyazına sahip olan ve uluslararası bankacılığın öncülerinden olan Alman bankasıdır.
McDonald’s Başarısı
1940 yılında California'da kurulan firma, bugün 119 ülkede 26.000'den fazla restoranla hizmet vermektedir. Her gün dünyada ortalama 45 milyon insan bu restoranları ziyaret etmektedir.
Dünya Ekonomisinde Çok Uluslu Şirketler
Dünyanın en büyük 100 ekonomisi incelendiğinde, bunların 51'inin devletler değil, çok uluslu işletmeler olduğu görülmektedir. Bu, şirketlerin bazı ülkelerden daha büyük ekonomik güce ulaştığını kanıtlar.

Anahtar Kavramlar

Uppsala Modeliİşletmelerin deneyim eksikliği nedeniyle önce fiziksel ve kültürel olarak yakın pazarlara, zamanla uzak pazarlara açılmasını öngören aşamalı modeldir. Örneğin; bir Türk firmasının önce komşu ülkelerde faaliyet gösterip, deneyim kazandıktan sonra Avrupa'ya açılmasıdır.
Joint Venture (Ortak Girişim)İki veya daha fazla işletmenin, belirli bir projeyi veya pazarı hedefleyerek mülkiyeti ve riski paylaştıkları uzun dönemli iş birliğidir. Örnek olarak Kordsa'nın Mısır'da Nil firmasıyla ortak tesis kurması verilebilir.
FranchisingBir markanın kullanım haklarının, belirli bir ücret ve sözleşme karşılığında başka bir işletmeye devredildiği dağıtım sistemidir. McDonald’s gibi firmaların dünya genelinde aynı standartla hizmet vermesi bu modele en iyi örnektir.
Doğrudan Yabancı Yatırım (FDI)Bir işletmenin, yerel bir ortak olmaksızın veya büyük pay sahibi olarak yabancı bir ülkede üretim tesisi kurmasıdır. Dünya sabit sermaye yatırımlarının %80'ini oluşturur.
Taarruz Yatırımlarıİç pazarın doygunluğa ulaşması sonucu, işletmenin yeni pazarlar aramak amacıyla dış ülkelere yönelmesidir. İşletme, büyüme ve kârlılık hedefini dış pazarlarda arar.
Savunma YatırımlarıMevcut pazar payını korumak ve rakiplerin tehditlerine karşı varlığını sürdürmek için yapılan yatırımlardır. İşletme, pazarını kaybetmemek için uluslararasılaşır.
Lisans AnlaşmasıPatent, marka veya teknik bilginin (know-how) başka bir ülkede faaliyet gösteren işletmeye belirli bir ücretle kullandırılmasıdır. Örneğin, bir teknoloji firmasının üretim hakkını yerel bir firmaya devretmesi.
Ağ Modeliİşletmenin uluslararasılaşmasını, içinde bulunduğu sosyal ve iş ilişkileri şebekesinin (network) gücüne bağlayan yaklaşımdır. İşletme, ağdaki diğer aktörlerin kaynaklarını kullanarak dışa açılır.
Yenilik ModeliUluslararasılaşmanın her aşamasını işletme için bir yenilik olarak gören ve bu süreçteki öğrenme eğrisini temel alan modeldir. Her adımda karşılaşılan yeni durumlar, işletmenin yönetim becerisini geliştirir.
Deneysel İhracatçı İşletmeToplam satışlarının %10'undan azını ihracattan elde eden, uluslararasılaşma sürecinin henüz başında olan firmalardır. Genellikle ihracat faaliyetleri düzensizdir.
İleri Düzey İhracatçı İşletmeToplam satışlarının %40'ından fazlasını ihracattan elde eden, uluslararası pazarlarda yerleşik bir düzen kurmuş işletmelerdir.
Stratejik İttifakİşletmelerin birleşme veya satın alma yapmadan, kaynaklarını ve yeteneklerini ortak projeler için birleştirmesidir. Otomobil sektöründeki Ford ve Mazda iş birliği buna örnektir.
Dış Kaynaklardan Yararlanma (Outsourcing)İşletmenin rekabet üstünlüğü sağlamasına doğrudan katkısı olmayan faaliyetleri dışarıdan uzman firmalara yaptırmasıdır. Bu, küresel işletmelerin maliyet düşürme stratejisidir.
Sembol Ekonomisiİşletmelerin fiziksel varlık kurmadan, sadece marka ismini ve imajını kullanarak küresel pazarlarda büyümesidir. Franchising bu ekonominin bir sonucudur.
Know-HowBir işletmenin sahip olduğu teknik bilgi, üretim yöntemi veya pazarlama sırlarıdır. Lisans anlaşmalarının temel konusunu oluşturur.
Küresel İşletmeFaaliyetlerini sadece tek bir ülkeye değil, dünya genelindeki farklı pazarlara yaymış, stratejilerini küresel ölçekte belirleyen devasa ekonomik yapılardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Brisa ve Bridgestone İttifakı

1996 Avrupa Kalite Ödülü'nü alan Brisa, Japon Bridgestone Corporation ile stratejik ittifak kurmuştur. Bu ortaklık, Türk sanayisinin küresel teknoloji ile entegrasyonuna somut bir örnektir.

Sabancı Holding ve Nile Kordsa

Sabancı Holding, Mısır'da %40 sermaye payı ile Nile Kordsa'yı kurarak kendi teknolojisini Mısır'a ihraç etmiştir. Kordsa bugün 47 ülkeye ihracat yapan küresel bir oyuncudur.

Otomotiv Sektöründe İttifaklar

Sektördeki yoğun iş birliğine örnek olarak Ford'un Mazda'nın %25'ine, General Motors'un Isuzu'nun %41'ine sahip olması verilebilir. Bu şirketler çapraz hisse sahipliği ile küresel pazarı domine etmektedir.

Pontiac Le Mans Örneği

Küresel üretim ağının karmaşıklığına dair bir örnek olarak; Pontiac Le Mans modeli Almanya'da tasarlanmış, Japon aksamları kullanılarak Kore'de imal edilmiştir.

Franchise Başarı İstatistikleri

Kendi olanaklarıyla gelişen bir işletmenin ilk beş yılda başarı oranı %35 iken, franchise sistemine dahil olan bir işletmenin aynı dönemde başarılı olma ihtimali %95'tir.

Doğrudan Yabancı Yatırımın Payı

Doğrudan dış yatırımlar (FDI), dünya ekonomisindeki toplam sabit sermaye yatırımlarının %80'ini oluşturmaktadır. Bu, küresel ekonominin ihracattan ziyade doğrudan yatırımlara kaydığını gösterir.

İtalyan Bankacılık Tarihi

XIV. yüzyılın sonlarında, İtalyan ticaret ve banka merkezleri uluslararası ticarette öncü rol oynamış ve o dönemde çok uluslu faaliyet gösteren 150 kadar İtalyan bankası bulunmaktaydı.

Dijital Platformların Yükselişi

2020 sonrası dönemde Amazon ve Alibaba gibi platform tabanlı ekonomiler, geleneksel küreselleşme kalıplarını değiştirerek işletmelerin çok daha erken aşamalarda globalleşmesine olanak tanımıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Uluslararasılaşma modellerini (Uppsala, Yenilik, Ağ) birbirine karıştırmayın; Uppsala 'deneyim ve aşamalı giriş', Ağ ise 'sosyal ilişkiler ve şebeke' vurgusu yapar.
  • İhracat ile ortak girişimi (Joint Venture) ayırt edin; ihracatta üretim yurt dışına taşınmaz, ortak girişimde ise yerel bir ortakla üretim yapılır.
  • İtici ve çekici faktörleri analiz ederken 'maliyet' odaklı düşünün; gelişmiş ülkelerdeki yüksek maliyetler (işçi, çevre) itici, gelişmekte olan ülkelerdeki düşük maliyetler çekicidir.
  • Franchising'in bir işletme türü veya hukuksal bir örgütlenme biçimi olmadığını, sadece bir 'dağıtım sistemi' olduğunu unutmayın.
  • Sınavda 'deneysel' ve 'ileri düzey' ihracatçı tanımlarındaki %10 ve %40 oranlarına dikkat edin, bu rakamlar soru olarak gelebilir.