Yanıcı maddelerin gaz, buhar, sis ve tozlarının atmosferik şartlar altında hava ile oluşturduğu ve tutuşturucu kaynakla temasında tümüyle yanabilen karışımdır. Örneğin, boya atölyelerinde havaya yayılan solvent buharının hava ile birleşmesi bu ortamı oluşturur.

İşyerinde oluşabilecek patlayıcı ortamların risklerini değerlendiren ve çalışanların güvenliğini sağlamak için alınacak teknik ve organizasyonel önlemleri içeren resmi belgedir. İşveren tarafından hazırlanması yasal bir zorunluluktur.

Yanıcı gaz, buhar, sis veya tozların birden fazlasının aynı anda ortamda bulunarak oluşturduğu karmaşık patlayıcı karışımdır. Bu karışımlar, tek başlarına patlama limitinin altında olan maddelerin birleşerek çok daha şiddetli patlamalar üretmesine neden olur.

Yanıcı bir sıvının üzerinde, hava ile karışarak tutuşabilir bir buhar tabakası oluşturabildiği en düşük sıcaklık değeridir. Sıvıların depolama sıcaklıklarının bu noktanın altında tutulması patlama güvenliği açısından esastır.

Patlayıcı ortam oluşmasını engellemek amacıyla ortama azot veya karbondioksit gibi inert gazlar verilerek oksijen konsantrasyonunun patlama sınırının altına düşürülmesi işlemidir. Özellikle kapalı tanklarda ve reaktörlerde yaygın olarak kullanılır.

Havada bulunan yanıcı gaz, buhar veya toz konsantrasyonunun, patlamanın meydana gelebileceği en düşük (asgari) yüzdesel değeridir. Bu değerin altındaki konsantrasyonlarda ortam çok fakir olduğu için patlama gerçekleşmez.

Havada bulunan yanıcı gaz, buhar veya toz konsantrasyonunun, patlamanın meydana gelebileceği en yüksek (azami) yüzdesel değeridir. Bu değerin üzerindeki konsantrasyonlarda ortam çok zengin (oksijen yetersiz) olduğu için patlama gerçekleşmez.

Belirli bir patlayıcı karışımın tutuşmasını ve patlamayı başlatmasını sağlamak için gereken en düşük elektrik veya ısı enerjisi miktarıdır. Oksijen oranı veya sıcaklık arttıkça bu enerji gereksinimi ciddi oranda düşer.

Sıcak bir yüzey üzerinde birikmiş olan belirli bir kalınlıktaki toz katmanının (toz birikintisinin) içten yanmaya veya tutuşmaya başladığı en düşük sıcaklıktır. Tozlu işyerlerindeki makine yüzey sıcaklıklarının kontrolünde bu parametre esas alınır.

Patlama riskini azaltmak amacıyla, proseslerde kullanılan yüksek derecede yanıcı veya parlayıcı bir maddenin yerine, benzer işlevi gören tehlikesiz veya daha az tehlikeli bir maddenin konulması işlemidir. Örneğin, yanıcı solvent bazlı temizleyiciler yerine su bazlı temizleyicilerin kullanılması bu yönteme örnektir.

Gaz, buhar veya sis halindeki yanıcı maddelerin hava ile karışımının sürekli, uzun süreli veya sık sık patlayıcı ortam oluşturduğu yerlerdir. Örnek olarak kapalı konteynırların veya reaksiyon tanklarının iç kısımları verilebilir.

Havada bulut halinde bulunan tutuşabilir tozların sürekli veya uzun süreli patlayıcı ortam oluşturduğu alanlardır. Genellikle değirmenler, silolar ve kurutucuların iç kısımları bu sınıfa girer.

Meydana gelen bir patlamanın tesisin diğer bölümlerine sıçramasını ve zincirleme reaksiyonları tetiklemesini engellemek için kullanılan yöntemlerdir. Su perdesi, hızlı mekanik izolasyon veya alev tutucular bu amaçla kullanılır.

Ortamdaki oksijen konsantrasyonunu düşürerek veya yanıcı maddeyi etkisizleştirerek patlamayı önleme işlemidir. Örneğin, azot veya karbondioksit gazı kullanılarak ortamın yanmaz hale getirilmesi bu işleme örnektir.

Özdirenci yüksek malzemelerin ayrılması veya taşınması sırasında oluşan yük birikmesidir. Kıvılcım veya fırça deşarjı şeklinde boşalarak patlayıcı ortamı tutuşturabilir; topraklama ile önlenir.

Bir maddenin hava ile karışımının kendiliğinden yanmaya başladığı en düşük sıcaklık değeridir. Ekipmanların sıcaklık sınıfları (T1-T6), bu değerler dikkate alınarak belirlenir.

Yanıcı maddelerin gaz, buhar, sis veya toz halinde hava ile karışarak, tutuşması durumunda yanmanın tüm karışıma yayıldığı ortamlardır. Yönetmelik, bu ortamlarda çalışanların korunmasını esas alır.

Bir patlama anında oluşan basıncı güvenli bir yöne boşaltarak ekipmanın parçalanmasını önleyen yapısal önlemlerdir. Patlamanın şiddetini azaltmak için kullanılır.

Dışarıya ısı veren kimyasal reaksiyonlardır. Kontrolsüz hızlanmaları durumunda ortam sıcaklığını artırarak patlayıcı ortamın tutuşmasına neden olabilirler.

Yüzeylerde biriken yanıcı toz tabakalarıdır. Yalıtım özellikleri nedeniyle ısıyı hapsederler ve kendiliğinden yanmaya eğilimlidirler; bu nedenle rutin olarak temizlenmeleri gerekir.

Yanıcı gaz, buhar, sis veya tozların atmosferik şartlarda hava ile oluşturduğu, tutuşturucu kaynakla temasında tümüyle yanabilen karışımdır. Örneğin; bir boyahanede solvent buharının hava ile karışması sonucu oluşan ortam.

Ortamdaki yanıcı gaz veya buhar yoğunluğunun, patlamaya yol açacak kadar yeterli olmadığı en alt sınırdır. Bu sınırın altındaki yoğunluklarda patlama gerçekleşmez.

Ortamdaki yanıcı gaz veya buhar yoğunluğunun, patlamaya yol açacak kadar yeterli olmadığı en üst sınırdır. Bu sınırın üzerindeki zengin karışımlarda da patlama gerçekleşmez.

Optimum toz-hava karışımını tutuşturmak için gereken en düşük elektrik kıvılcımı enerjisidir. Toz patlaması risk analizlerinde kritik bir parametredir.

Bir sıvının, standart şartlar altında alevlenebilir buhar/hava karışımı oluşturacak miktarda buhar çıkardığı en düşük sıvı sıcaklığıdır. Yanıcı sıvıların tehlike derecesini belirler.

Yanıcı gaz, buhar veya sıvının ortama yayılmaya başladığı nokta veya yerdir. Örneğin; bir boru hattındaki sızıntı noktası bir boşalma kaynağıdır.

500 mikron veya daha küçük boyutta olan, havada asılı kalabilen ve hava ile patlayıcı karışım oluşturabilen katı tozlardır. Ahşap veya gıda endüstrisinde sıkça rastlanır.

Patlayıcı ortamın oluşma ihtimali nedeniyle özel önlemlerin alınması gereken bölgedir. Bu bölgeler, patlayıcı ortamın varlığına göre sınıflandırılır.

Toz bulutunda patlamanın yayılabilmesi için ortamda bulunması gereken minimum oksijen miktarıdır. Bu değerin altına inildiğinde patlama riski ortadan kalkar.

Belirli test koşulları altında, biriken toz katmanını tutuşturan minimum yüzey sıcaklığıdır. Toz birikintilerinin olduğu yerlerde yangın riskini belirler.

Teçhizatın emniyetli çalışması için gerekli olan ancak tek başına bir fonksiyonu olmayan parçalardır. Örneğin, bir patlayıcı ortam cihazının içindeki özel bir conta veya devre elemanı bileşen sayılır.

Patlamayı derhal durdurmak veya etkisini sınırlamak için tasarlanmış bağımsız sistemlerdir. Patlama bastırma sistemleri veya alev tutucular bu kapsama girer.

Madenlerin yeraltı bölümleri ve grizu/yanıcı toz tehlikesi olan yerüstü tesislerinde kullanılan ekipmanlardır. M1 ve M2 kategorilerini içerir.

Maden dışındaki muhtemel patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanlardır. 1, 2 ve 3 kategorilerini kapsar.

Bir ürünün ticari faaliyet yoluyla piyasada ilk kez bulundurulmasıdır. Bu aşamadan sonra ürünün yönetmelik gereklerine uygunluğu zorunludur.

Ürünün temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşılayıp karşılamadığını gösteren süreçtir. İmalatçı, prosedür sonucunda AB uygunluk beyanını düzenler.

İmalatçının, ürünün yönetmelik kurallarına uygun olduğunu beyan ettiği belgedir. İmalatçı bu beyanla ürünün sorumluluğunu üstlenir.

İmalatçı tarafından yazılı sözleşme ile atanan, Türkiye'de yerleşik gerçek veya tüzel kişidir. Bakanlık ile iletişim ve dosya saklama görevlerini yürütür.

Ürünün, imalatçının belirlediği güvenlik bilgileri ve teknik sınırlar dahilinde kullanılmasıdır. Yanlış kullanım, ürünün koruma seviyesini tehlikeye atabilir.

AB mevzuatını uygulamak amacıyla kabul edilen Avrupa standardıdır. Bu standartlara uygun ürünlerin temel gerekleri karşıladığı varsayılır.

Tedarik zincirinde yer alan imalatçı, yetkili temsilci, ithalatçı ve dağıtıcıyı kapsayan genel terimdir. Hepsinin izlenebilirlik konusunda sorumlulukları vardır.

Uygunluk değerlendirme kuruluşlarını atayan, denetleyen ve izleyen kamu otoritesidir. Örnek: Bakanlık, onaylanmış kuruluş adaylarını değerlendirirken bu yetkisini kullanır.

Üçüncü taraf uygunluk değerlendirme işlemlerini yapmak üzere görevlendirilmiş kuruluştur. Örnek: Bir teçhizatın patlayıcı ortama uygunluğunu test edip sertifikalandıran bağımsız bir laboratuvar.

Bir ürünün ilgili yönetmelik gereklerini karşılayıp karşılamadığının kanıtlanması sürecidir. Örnek: Ek-3 ila Ek-7'de belirtilen prosedürlere göre yapılan teknik incelemeler.

AB mevzuatına uyum sağlamak amacıyla kabul edilen teknik kriterler bütünüdür. Örnek: Ürünün 23. madde gerekliliklerini karşıladığını kanıtlamak için kullanılan standartlar.

Ürünlerin piyasaya arz edildikten sonra güvenlik ve uygunluk açısından denetlenmesidir. Örnek: Bakanlığın, riskli ürünleri tespit edip piyasadan çektirmesi.

Ürünün imalatçısı, tedarikçisi, yetkili temsilcisi veya dağıtıcısıdır. Örnek: Uygunsuz ürünün düzeltilmesi için Bakanlık tarafından muhatap alınan imalatçı firma.

Ürünün ilgili AB yönetmeliklerine uygun olduğunu gösteren işarettir. Örnek: 38. maddede belirtilen, hatalı iliştirilmesi durumunda şekli uygunsuzluk sayılan işaret.

Ürünün tasarım ve imalat bilgilerini içeren zorunlu belgedir. Örnek: 38. maddeye göre bu dosyanın eksik olması bir şekli uygunsuzluk sebebidir.

Uygunsuzluğu gidermek için alınan aksiyonlardır. Örnek: İmalatçının riskli ürünü piyasadan geri çağırması.

Kuruluşun teknik yetkinliğini kanıtlayan belgedir. Örnek: TÜRKAK tarafından yayımlanan ve onaylanmış kuruluş başvurusunda sunulan sertifika.

Onaylanmış kuruluşların AB sistemine kaydedilmesi sürecidir. Örnek: Bakanlığın, Ticaret Bakanlığı aracılığıyla Komisyona yaptığı resmi bildirim.

Onaylanmış kuruluşların faaliyetlerinden doğabilecek zararları karşılayan sigortadır. Örnek: 23. madde gereği, devlet sorumluluğu üstlenmediği sürece yaptırılması zorunlu olan sigorta.

Ürünün teknik güvenliğinden ziyade idari gerekliliklerin yerine getirilmemesidir. Örnek: CE işaretinin hiç iliştirilmemiş olması.

Onaylanmış kuruluşlara Komisyon tarafından atanan benzersiz numaradır. Örnek: Ürün üzerine iliştirilmesi gereken, kuruluşun yetkinliğini temsil eden numara.

Kuruluşun ticari ve finansal baskılardan uzak olmasıdır. Örnek: Onaylanmış kuruluşun, değerlendirdiği ürünün imalatçısı ile çıkar ilişkisi kuramaması.

Değerlendirme sürecinde elde edilen ticari sırların korunmasıdır. Örnek: Bakanlığın ve onaylanmış kuruluşların görevleri sırasında öğrendikleri bilgileri saklı tutması.

Piyasaya arz edilmiş riskli ürünlerin toplatılmasıdır. Örnek: 35. madde uyarınca Bakanlığın risk teşkil eden ürün için işletmeciden talep ettiği işlem.

Şiddetli kimyasal reaksiyonla parçalanan, ani yüksek sıcaklık ve büyük hacimli gaz çıkışı sağlayan maddelerdir. Örneğin, maden ocaklarında kaya kırmak için kullanılan dinamitler bu sınıfa girer.

İnfilak edici özelliği olmayan, ısı, ışık, ses veya duman etkisi yaratmak için tasarlanmış madde karışımlarıdır. Havai fişek gösterilerinde kullanılan maddeler buna örnektir.

Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin ateşleme işini yapacak kişilere verilen resmi yetki belgesidir. Bu belge olmadan patlayıcı madde ateşleme işlemi yapılamaz.

Bakanlık koordinasyonunda, mühendisler ve imha uzmanlarından oluşan 7 kişilik heyettir. Yazılı ve mülakat sınavlarını yapmak, değerlendirmek ve itirazları sonuçlandırmakla görevlidir.

Sadece piroteknik maddelerin ateşlenmesi işini yapacak kişilere verilen yeterlilik belgesidir. Diğer patlayıcı türlerini ateşleme yetkisi vermez.

Yerüstünde yapılacak işlemlerle ilgili patlayıcı maddelerin ateşlenmesi işini yapacaklara verilen belgedir. Taş ocakları gibi açık alan operasyonlarında gereklidir.

Yeraltı ve grizulu ocaklarda yapılacak işlemler için verilen en kapsamlı yeterlilik belgesidir. Yeraltının riskli koşullarında patlayıcı kullanma yetkisi sağlar.

Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen suçlardır. Yönetmelik, taksirli suçlar hariç olmak üzere belirli ceza sınırlarını aşan kişilere belge vermez.

Yabancı uyruklu kişilerin Türkiye'de belirli bir amaçla (çalışma gibi) kalmasına izin veren belgedir. Yabancı adayların ateşleyici olabilmesi için bu belgeyi alması şarttır.

Daha önce işlenen bir suçun veya yapılan bir ihlalin tekrar edilmesi durumudur. Yönetmelikte, kurallara aykırı hareketin tekrarlanması halinde belge iptali öngörülmüştür.