İnfografik
← Ünite 2
Toksikoloji ve Klinik İş Sağlığı

Ünite 2: Toksik Maddelerin Vücuda Girişi, Dağılımı ve Atılımı

Kurşunun Kemiklerde Depolanması
Vücuda alınan kurşunun yaklaşık %90-95'i kalsiyuma benzerliği nedeniyle kemik matrisinde depolanır. Bu durum, kurşunun kemik dokusundaki yarılanma ömrünün 20-30 yıl gibi çok uzun bir süre olmasına neden olur.
Kurşun Zehirlenmesi ve Anemi
Kurşun, hem sentezinde görevli ALAD ve Ferroşelatalaz enzimlerini inhibe eder. Bu durum eritrositlerde bazofilik noktalanma ile seyreden mikrositer hipokrom anemiye yol açar.
Vinil Klorür ve Karaciğer Kanseri
Plastik endüstrisinde kullanılan vinil klorür monomeri, karaciğerde nadir görülen ancak oldukça ölümcül bir kanser türü olan karaciğer angiosarkomuna neden olmaktadır.
Cıva Maruziyeti ve Kuyumculuk
Altın kaplama ve yaldız işlerinde cıva amalgamlarının ısıtılması sonucu cıva buharı açığa çıkar. Bu iş kollarında çalışanlarda eretizm tablosu gelişme riski yüksektir.

Anahtar Kavramlar

LD50Deney hayvanı popülasyonunun %50'sinin ölümüne neden olan tek dozluk kimyasal miktarıdır. Akut toksisitenin temel belirleyicisidir; değer ne kadar düşükse madde o kadar toksiktir.
BiyotransformasyonVücuda giren yabancı maddelerin enzimler aracılığıyla kimyasal değişikliğe uğratılmasıdır. Temel amacı, lipofilik maddeleri idrarla atılabilecek hidrofilik formlara dönüştürmektir.
EretizmCıva maruziyeti sonucu gelişen nörotoksik tablodur. Ellerde titreme (tremor), patolojik utangaçlık, kaygı ve hafıza kaybı gibi belirtilerle karakterizedir.
BiyoaktivasyonFaz I metabolizma reaksiyonları sonucunda oluşan ara metabolitin, orijinal maddeden daha toksik hale gelmesi durumudur. Benzene maruziyette oluşan epoksitler buna örnektir.
Enterohepatik SirkülasyonSafra ile bağırsağa atılan maddelerin bağırsak florası tarafından tekrar emilerek karaciğere dönmesi sürecidir. Bu durum kimyasalın vücutta kalış süresini uzatır.
NOAELHerhangi bir olumsuz etkinin gözlenmediği en yüksek doz seviyesidir. İşyeri ortamındaki kimyasal sınır değerlerinin belirlenmesinde temel referans noktasıdır.
Solunabilir Tozlar0.5-5 mikron boyut aralığındaki partiküllerdir. Doğrudan alveollere ulaşabildikleri için pnömokonyoz gibi meslek hastalıklarına en çok yol açan toz boyutudur.
Şelasyon TedavisiVücutta biriken ağır metalleri bağlayarak idrarla atılmasını sağlayan tıbbi tedavi yöntemidir. Kurşun zehirlenmesi gibi durumlarda kullanılır.
İlk Geçiş EtkisiSindirim yoluyla alınan kimyasalların sistemik dolaşıma katılmadan önce karaciğerde metabolize edilerek etkisizleştirilmesi veya değiştirilmesi sürecidir.
Biyolojik Yarılanma ÖmrüBir kimyasalın vücuttaki veya kandaki konsantrasyonunun %50 azalması için geçen süredir. Kurşunun kemiklerdeki yarılanma ömrü 20-30 yılı bulabilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Akciğerlerin Yüzey Alanı

Solunum yoluyla emilimin çok hızlı olmasının temel nedeni akciğerlerin 70-100 metrekarelik devasa yüzey alanı ve alveol-kapiler membranın aşırı ince yapısıdır.

Kan Kurşun Düzeyi Sınırı

85 µg/dL gibi yüksek kan kurşun düzeyi saptanan bir çalışanda, derhal işten uzaklaştırma ve şelasyon tedavisi gibi acil tıbbi müdahaleler gereklidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Toksikokinetik süreçlerin sırasını (Emilim-Dağılım-Metabolizma-Atılım) ezberleyin; sınavda kronoloji sorusu mutlaka gelir.
  • İnorganik kurşunun deri değil, solunum yoluyla vücuda girdiğini unutmayın; bu sıkça karıştırılan bir çeldiricidir.
  • Kullanım amacı ve nakliye yöntemi gibi dışsal faktörlerin toksisiteyi değiştirmediğini, sadece maruziyet riskini etkilediğini hatırlayın.
  • Cıva (eretizm) ve Kurşun (anemi/nöropati) arasındaki klinik farkları iyi ayırt edin; sınavda vaka soruları buradan gelir.
  • Parkinson'un bir ruh sağlığı hastalığı olmadığını, nörodejeneratif bir durum olduğunu mutlaka not edin.
  • LD50 değeri ile toksisite gücü arasında ters orantı olduğunu (düşük LD50 = yüksek toksisite) unutmayın.