Lojistik kelimesi köken olarak Yunanca hesaplama yeteneği anlamına gelen 'logistikos' ve Fransızca arz etmek, kışla veya konak yeri anlamına gelen 'logistique' kelimelerinden türemiştir. Tarihsel süreçte ilk olarak askeri operasyonlarda savaşı kazandırmak amacıyla birlikleri ayakta tutma, destekleme ve ikmal sağlama hizmeti olarak tanımlanmıştır. Ansiklopedilerde hesap kitap yapma bilimi veya hesapta becerikli anlamlarına gelen bu kavramın, bir diğer görüşe göre ise 'Logic' (mantık) ve 'Statistics' (istatistik) kelimelerinin birleşiminden türediği ve Türkçe karşılık olarak 'istatistiksel mantık' ifadesine denk geldiği öne sürülmektedir. Askeri alandaki büyük başarılardan ve özellikle II. Dünya Savaşı'ndaki devasa lojistik operasyonlardan etkilenen kavram, savaştan sonra ayrı bir 'işletme disiplini' olarak literatürdeki yerini almıştır. Günümüzde lojistik yönetimi, malzemelerin çıkış ve varış noktaları arasındaki tüm hareketlerinin entegrasyonu olarak tanımlanmaktadır. Bu yönetim süreci taşımacılık ve depolama faaliyetlerinin entegrasyonu ile başlamış; zamanla gümrükleme, sigorta, paketleme, katma değerli hizmetler, muayene, gözetim, stok yönetimi ve sipariş yönetimi gibi unsurları da bünyesine katarak kapsamını genişletmiştir. Lojistik alanında literatürde en çok kabul gören ve atıf yapılan tanım Lojistik Yönetim Konseyi (CLM) tarafından yapılmıştır. Bu tanıma göre lojistik; müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere ürünlerin üretildiği noktadan, son kullanımın bulunduğu tüketim noktasına kadar olan tedarik zinciri içindeki malzemelerin, servis hizmetlerinin ve bilgi akışının etkin ve verimli bir şekilde iki yöne doğru hareketinin ve depolanmasının planlanması, uygulanması ve kontrol edilmesini sağlayan tedarik zinciri sürecinin bir parçasıdır. Türk Dil Kurumu (TDK) ise lojistiği 'Mal ve hizmetlerin sağlanmasına yönelik etkinliklerin yönetimi, örgütlenmesi ve planlaması bilimi' olarak tanımlamaktadır. Lojistik; ürün, hizmet ve insan gibi kaynakların ihtiyaç duyulan yerde ve istenen zamanda temin edilmesi için en kritik araçtır. Günümüzde herhangi bir pazarlama veya üretim organizasyonunun güçlü bir lojistik destek olmadan başarıya ulaşması neredeyse imkansızdır. Lojistik; nakliye, envanter, depolama, malzeme idaresi ve ambalajlama bilgilerinin stratejik bir şekilde birleştirilmesini kapsar. İşletmeler açısından lojistik, hammaddenin coğrafi olarak konumlandırılmasından prosesin işletilmesine ve ihtiyaçların mümkün olan en düşük maliyetle karşılanmasına kadar uzanan geniş bir sorumluluk alanını ifade eder. Lojistik hizmetlerin maliyeti, faaliyet gösterilen sektöre göre değişiklik göstermekle birlikte genel olarak ürün satış bedelinin %8 ile %14'ü arasında değişen çok önemli bir orana karşılık gelmektedir. Bu yüksek oran nedeniyle lojistik maliyetlerinde yapılacak en ufak bir optimizasyon ve azaltma, doğrudan ürün satış bedelinin düşmesini sağlayarak işletmenin rekabet gücünü artırır ya da kâr marjında doğrudan bir artış yaratır. Optimize edilmiş bir lojistik süreci sayesinde ürün, hizmet ve bilgilerin doğru zamanda, doğru yerde ve doğru kalitede bulunması sağlanarak işletmelerde yüksek düzeyde maliyet etkinliği elde edilir. Lojistiğin önemini temel olarak ekonomi ve yönetim olmak üzere iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Lojistik faaliyetlerin optimize edilmesiyle işletmeler; maliyetlerin azaltılması, kapasite planlaması, stok seviyesinin optimizasyonu (minimum veya sıfır stok), ürünlerin müşteriye teslim sürelerinin kısaltılması ve tedarik zinciri eylemlerinin performansının iyileştirilmesi gibi çok yönlü yararlar sağlarlar. Tüm bu süreçlerin ve faydaların doğal bir sonucu olarak en nihayetinde en yüksek düzeyde müşteri memnuniyeti elde edilmiş olur. Lojistiğin hangi alanında çalışıldığına bakılmaksızın (üretim lojistiği, tüketim lojistiği veya askeri lojistik vb.) tüm faaliyetlerin planlanması ve icrasında rehber niteliği taşıyan belirli prensipler mevcuttur. Bu prensiplerden ilki 'Standartlık'tır. Desteklenen sistemlerde kullanılan malzemede, hizmetlerde ve usullerde uluslararası standartlara uyulması ekonomik fayda ve zaman tasarrufu sağlar. Standart tip konteynırlar bunun en somut örneğidir. İkinci prensip 'Ekonomik Olma'dır; kaynaklar kıt olduğundan en az masrafla maliyet-etkin bir lojistik desteğin sağlanması hedeflenir. Üçüncü prensip olan 'Yeterlilik' ise lojistik kaynakların destek yeterlilik seviyesinde olmasını, fazla stok yerine optimum stok bulundurulmasını öngörür. Bir diğer önemli prensip 'Elastikiyet'tir. Lojistik teşkilat ve usullerin değişen durumlara, görevlere ve konseptlere hızlıca uyum sağlayabilecek esnek bir yapıda olması gerekir. 'Sadelik' prensibi ise hem planlamada hem de icrada karmaşık oluşumlar yerine sadeliği esas alarak etkinliği artırmayı hedefler. 'İzlenebilirlik ve Şeffaflık' prensibi, bilgi teknolojileri kullanılarak operasyonların miktar, durum, zaman ve yer itibarıyla anlık izlenmesini sağlar ve sisteme olan güveni artırır. 'Koordinasyon ve İşbirliği' ise tedarik zincirinin tüm tarafları arasında eşgüdüm sağlanarak lojistik desteğin etkinliğinin en üst seviyeye çıkarılmasını ifade eder. Lojistiğin diğer prensipleri arasında 'Etkinlik', 'Güvenilirlik', 'Öncelik' ve 'Otorite' yer alır. Etkinlik prensibi, süreçteki değer yaratmayan faaliyetlerin elenmesini gerektirir. Güvenilirlik, planlanan zamanda ve miktarda ürünün teslim edileceğine dair inancı temsil eder ve gereksiz emniyet stoku tutulmasını önler. Öncelik prensibi, olası kaynak yetersizliklerinde hangi birim veya mallara öncelik verileceğinin netleştirilmesini sağlar. Otorite prensibi ise sistemdeki yetkilerin net bir şekilde belirlenerek yetki aşımı veya yetki boşluğu oluşmasının önüne geçilmesini amaçlar. Yoğun rekabet ortamında performans ölçümü, amaçlara ulaşmada uygulanan yöntemlerin etkinliğini ve verimliliğini belirleme faaliyetidir. Etkinlik hedefe, plana veya standarda ulaşma derecesini gösterirken; verimlilik, çıktıya oranla girdilerin ne kadar tasarruflu ve doğru kullanıldığını ifade eder. Lojistik faaliyetlerde performans yönetiminin temel amacı, organizasyonun ve çalışanların hedeflerine ulaşmasını sağlamaktır. Bu kapsamda lojistik hedeflerin açık göstergelere dönüştürülmesi, gerçekleşen başarı ile beklenen sonuçların karşılaştırılması ve zayıf yönlerin belirlenmesi hedeflenir. Performans ölçüm sistemlerinin tasarlanması dört aşamalı bir süreçten oluşur. Bu aşamalar sırasıyla; ölçümü yapılacak sistemin tanımlanması, ölçümü yapılacak performans alanlarının belirlenmesi ve göstergelerin seçilmesi, ölçümler için veri toplama ve değerlendirme yönteminin belirlenmesi ile son olarak sistemin uygulanması, denetlenmesi ve sürdürülmesidir. Bu süreçlerin sağlıklı işletilmesi, işletmenin stratejik kararlar alabilmesi için hayati önem taşır. Lojistik faaliyetlerde kullanılan temel performans göstergeleri; kalite, maliyet, esneklik ve hız, verimlilik, etkinlik, yenilikçilik, müşteri memnuniyeti, pazar yönlülük, güvenilirlik ve finansal analizle ilgili göstergelerden oluşmaktadır. Performans yönetiminin kapsamı ise işletmenin mevcut pazar payından tedarik, satın alma, depolama, üretim ve dağıtım süreçlerinin verimliliğine, finansal sonuçlardan müşteri servisine kadar çok geniş ve bütünleşik bir alanı analiz edecek yapıda olmalıdır. Lojistik yönetimi, ürünlerin başlangıç noktasından tüketim noktasına kadar olan ileri yönlü akışını yönettiği gibi, tüketim noktasından geri dönüşünü kapsayan ters yönlü akışını da yönetir. Bu ters yönlü akış 'Tersine Lojistik' olarak adlandırılır. Kaynakların giderek kıtlaştığı günümüzde üretim yapan firmalar, mevcut üretimi artırırken daha az kaynak kullanmayı ve daha az atık oluşturmayı hedeflemektedir. Bunu sağlamanın en etkili yollarından biri, atıkların ve geri dönen ürünlerin yeniden üretime alınarak değerinin artırılmasıdır. Tersine lojistik; geri dönen hammadde, yarı mamul, ürün veya bilgilerin yeniden değer kazandırılmasını ya da bu mümkün değilse çevreye zarar vermeden güvenli bir şekilde yok edilmesi faaliyetlerini kapsar. İleri lojistiğe kıyasla tersine lojistikte belirsizlikler çok daha fazladır. Bu nedenle tersine lojistik kapsamında yapılan planlama, üretim ve kontrol faaliyetleri çok daha karmaşık bir yapıya sahiptir. Ayrıca tersine lojistik süreçlerinde, ileri lojistikte bulunan birimlerden daha fazla birimin koordineli çalışması gerekir. Tersine lojistiğin işletmelere sağladığı faydalar oldukça fazladır. Geri dönen ürünlerin ve alt parçaların yeniden değerlendirilmesiyle katma değer artırılır ve kâr maksimizasyonu sağlanır. Atıkların geri dönüşümü sayesinde yasal ve çevresel yükümlülükler yerine getirilir. Ayrıca müşteriye sunulan geri alım garantisi ve satış sonrası hizmetler sayesinde müşteri ilişkileri yönetimi önemli ölçüde iyileştirilir. Günümüzde firmalar tersine lojistiği sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda çok güçlü bir rekabet aracı olarak konumlandırmaktadır. Lojistik, köken olarak askeri birliklerin kendi ihtiyaçlarını karşılama ve ikmal süreçlerinden doğmuş bir konsepttir. Eski Yunan, Roma ve Bizans uygarlıklarında ordunun ihtiyaçlarının dağıtımı ve finanse edilmesinden sorumlu 'Logistikas' adı verilen özel bölümler ve subaylar görev yapmaktaydı. Osmanlı İmparatorluğu'nda ise lojistik hizmetler geleneksel olarak derbendçilik, köprücülük, gemicilik ve meremmetçilik gibi kurumsallaşmış adlar ve teşkilatlar altında icra edilmekteydi. Lojistiğin askeri alandan iş dünyasına ve modern işletmeciliğe uyarlanması esas olarak 1950'li yıllardan sonra gerçekleşmiştir. II. Dünya Savaşı sonrasında dünya çapında tedarik, taşıma ve malzeme ihtiyacının hızla artması lojistiğin bir iş disiplini olarak benimsenmesini zorunlu kılmıştır. Lojistiğin modern dönemdeki tarihsel gelişimi temelde üç ana aşamada incelenmektedir: Parçalanma dönemi, Birleşme dönemi ve Toplam Bütünleşme dönemi. 1960-1980 yılları arasındaki 'Parçalanma' döneminde talep tahmini, satın alma, depolama, taşıma gibi lojistik faaliyetler işletmeler içinde birbirinden bağımsız ve ayrı ayrı yürütülmekteydi. 1980-2000 yılları arasındaki 'Birleşme' döneminde bu faaliyetler 'Madde ve Malzeme Yönetimi' ile 'Fiziksel Dağıtım' olmak üzere iki ana çatı altında birleştirilmiştir. 2000'lerden günümüze uzanan 'Toplam Bütünleşme' döneminde ise küreselleşme ve liberalleşmenin etkisiyle tüm bu faaliyetler tek bir çatı altında toplanarak günümüzün 'Entegre Lojistik' ve tedarik zinciri yönetimi anlayışını ortaya çıkarmıştır.