Afet ve acil durum müdahale hizmetleri yönetmeliğine göre afet; toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, normal hayatı ve insan faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan, etkilenen toplumun kendi başetme kapasitesinin yeterli olmadığı doğal, teknolojik veya insan kökenli olaylar bütünüdür. Acil durum ise toplumun normal hayat faaliyetlerini kesintiye uğratan ve acil müdahaleyi gerektiren kriz halini ifade eder. Bu durumların her ikisinde de hayati öneme sahip olan acil yardım faaliyetleri; arama, kurtarma, tıbbi ilk yardım, defin, salgın hastalıkları önleme, gıda, giyecek, barınma, ısıtma, aydınlatma, ulaştırma ve enkaz kaldırma gibi geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu geniş yelpazedeki tüm acil yardım faaliyetlerinin başarıyla yerine getirilebilmesi, lojistik yönetiminin etkinliğine doğrudan bağlıdır. Afet yönetiminin can damarı olarak nitelendirilen lojistik; arama kurtarma faaliyetlerinden enkaz kaldırmaya, altyapıyı asgari çalışır düzeye getirmekten acil barınma ve temel ihtiyaçların karşılanmasına kadar her aşamada temel kolaylaştırıcı rolü üstlenir. Örneğin, arama kurtarma çalışmaları ölüm tehlikesiyle karşı karşıya olan kazazedelerin kurtarılması tekniğidir ve dünyanın dört bir yanından gelen ekiplerin koordinasyonu ile malzeme sevkıyatı tamamen lojistik bir süreçtir. Afet sonrasındaki toplumsal travmanın hızlıca aşılması ve hayatın normalleşmesi için defin işlemlerinin düzenli yapılması, enkazların temizlenmesi ve altyapının asgari düzeyde çalışır hale getirilmesi kritik adımlardır. Altyapının asgari düzeyde çalışması, yardım bekleyen afetzedelere yiyecek, ilaç ve barınma imkanlarının ulaştırılmasını doğrudan etkiler. Eğer lojistik koordinasyon sağlanıp altyapı hızlıca ayağa kaldırılamazsa, afet sonrasındaki insan kayıplarının katlanarak artması kaçınılmaz hale gelecektir. Afet yönetiminde lojistik biriminin üstlendiği sorumluluklar, afetin öncesinden başlayıp müdahale sonrasındaki toparlanma evresine kadar uzanan geniş bir döngüyü kapsar. İlk olarak, afet planlarına uygun şekilde bölge için gerekli miktarda afet malzemesinin stoklanması ve bu stokların korunması için uygun ambarların/depoların tedarik edilmesi gerekir. Stoklanan bu malzemelerin periyodik bakımlarının yapılması ve kritik stok düzeyinin altına düşülmemesi için eksilen malzemelerin zamanında tedarik edilmesi lojistik birimin asli görevlerindendir. Afet anında ortaya çıkabilecek anlık ve acil ihtiyaçların karşılanması amacıyla, bölgedeki yerel tedarikçi firmaların önceden tespit edilerek bir tedarikçi portföyünün oluşturulması hayati önem taşır. Benzer şekilde, ulaştırma kapasitesinin belirlenmesi, araçların yetersiz kalması durumunda devreye sokulacak nakliye firmalarının organize edilmesi, araç yükleme planlarının ve bölge yol haritalarının önceden hazırlanması lojistik birimin sorumluluğundadır. Afet meydana geldiğinde ise, sahadan gelen anlık ihtiyaç listeleri doğrultusunda malzeme ve ekipmanların en hızlı şekilde alana sevk edilmesi operasyonu başlar. Müdahale aşaması sona erdiğinde lojistik birimin görevi bitmez; aksine toparlanma süreci başlar. Alandan geri dönen malzemelerin bakım ve onarım ekipleri tarafından gözden geçirilmesi, bakımı yapılanların tekrar depolara sevk edilmesi sağlanır. Ekonomik ömrünü doldurmuş veya kullanılamaz hale gelmiş malzemelerin ise yasal prosedürlere uygun olarak satış veya imha işlemleri gerçekleştirilir. Son olarak, yapılan tüm planların işleyişi ve uygulanabilirliği raporlanarak gelecek afetler için lojistik kapasitenin geliştirilmesi desteklenir. Afet ve acil durum lojistiği; afet öncesi, afet sırası ve afet sonrası olmak üzere üç temel aşamadan oluşur. Bu aşamaların her birinde yürütülen lojistik faaliyetler insan hayatı üzerinde doğrudan etkiye sahiptir. Afet öncesi lojistiği; planlama, satın alma, nakliye, depo yönetimi, insan kaynaklarının geliştirilmesi ve raporlama gibi hazırlık süreçlerini kapsar. Bu aşamada yapılan doğru planlama ve hazırlıklar, afet anındaki müdahalenin başarısını ve dolayısıyla kurtarılacak hayat sayısını doğrudan belirler. Afet sırasında lojistik, zamanla yarışılan ve en ufak bir aksaklığın doğrudan can kaybına yol açabileceği kritik bir süreci yönetir. İhtiyaç malzemelerinin, arama kurtarma ekiplerinin ve tıbbi malzemelerin doğru zamanda doğru noktaya ulaştırılması bu aşamadaki lojistik başarının temel göstergesidir. Afet sonrasındaki lojistik ise daha çok hasarın giderilmesi, iyileştirme çalışmalarının yapılması ve bölgenin hızlı bir şekilde normal hayata dönmesini sağlamak amacıyla yürütülen faaliyetleri içerir. Afet yönetiminin lojistik fonksiyonu, sahadaki operasyon fonksiyonu kadar hayati bir öneme sahiptir. Günümüzde afetlerin türüne, şiddetine, meydana geldiği yere ve bölgenin zarar görebilirlik durumuna göre dinamik ve olay bazlı lojistik modellerin geliştirilmesi gerekmektedir. Risklerin sürekli ölçülmesi ve afet yönetim planlarının güncel veriler ışığında revize edilmesi, lojistik süreçlerin başarısı için zorunludur. Afet lojistiği, afet öncesinde planlanan ve afet sonrasında büyük bir süratle, hatasız bir şekilde icra edilen çok disiplinli özel bir lojistik alanıdır. Afet lojistiğinin temel faydası, afetler sonrasında meydana gelen kaçınılmaz zararların en hızlı şekilde giderilmesini sağlayarak toplumsal ve ekonomik hayatın normale dönmesini kolaylaştırmasıdır. Afetlerin türüne göre ihtiyaç duyulan uzmanlıklar ve lojistik hazırlıklar farklılık gösterse de, hepsinin ortak paydası can ve mal kayıplarını en aza indirmektir. Gelişmiş ülkelerde dahi büyük çaresizliklere yol açabilen Katrina Kasırgası gibi afetler veya ne zaman olacağı önceden kestirilemeyen depremler, hazırlık seviyesinin önemini ortaya koymaktadır. Japonya gibi afet lojistiği ve hazırlığı konusunda ileri düzeyde olan ülkelerde can kayıplarının minimize edilebildiği görülmektedir. Türkiye'de de özellikle büyük can ve mal kayıplarına yol açan 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, afet lojistiği ve hazırlık çalışmalarının hayati öneminin toplum ve kamu kurumları tarafından kavranmasında acı bir dönüm noktası olmuştur. Afet durumunda sırasıyla izlenmesi gereken yol haritası; haberleşmenin sağlanması, ulaştırma ve trafiğin düzenlenmesi, kurtarma ve tıbbi yardımların ulaştırılması, barınma, beslenme, defin ve altyapının onarılması gibi adımlardan oluşur. Bu adımların her biri doğrudan lojistik süreçlerin etkinliği ile ilişkilidir. Afet lojistiği, korumasız durumdaki afetzedelerin ihtiyaçlarını zamanında ve yerinde karşılayarak, malzemelerin ve bilginin çıkış noktasından ihtiyaç duyulan son noktaya kadar kesintisiz akışını sağlayarak insan hayatını kurtarır.