İnfografik
← Ünite 4
Kentleşme ve Afet Riskleri

Ünite 4: Tehlike ve Riskin Değerlendirilmesi

Erdik ve Diğerleri (2000)
Deprem tehlikesi ve risk kavramlarının tanımlanmasında ve bu kavramların önemli öğelerinin belirlenmesinde temel akademik referans kaynağı olarak metinde belirtilmiştir.
Reiter (1990) Metodolojisi
Deterministik ve probabilistik deprem tehlike analizlerinin dört aşamalı prosedürünü tanımlayan temel araştırmacıdır. Analizlerin standartlaştırılmasında bu model esas alınır.
Finn ve Diğerleri (2004)
Probabilistik deprem tehlike analizi aşamalarını görselleştiren ve metodolojiyi geliştiren çalışmanın sahipleridir. Şekil 2.1.b'deki analiz akış şemasının kaynağıdır.
Güler (2010) Tanımlamaları
Tehlike, zarar görebilirlik ve risk faktörlerinin sınıflandırılması konusunda temel tanımları yapan yazardır. Çizelge 2.1 ve 2.2'deki verilerin kaynağını oluşturur.

Anahtar Kavramlar

Deprem TehlikesiBelirli bir bölgede ve zaman diliminde, can ve mal kaybı yaratabilecek deprem kaynaklı yer hareketinin belirlenmesidir. Örneğin, bir bölgenin sismik aktivitesine bakılarak gelecekteki yer sarsıntısı potansiyelinin tahmin edilmesidir.
Deprem RiskiDeprem tehlikesinin gerçekleşme olasılığı ile bu tehlikenin yaratacağı sonuçların (hasar, can kaybı) çarpımıdır. Formül olarak 'Deprem Tehlikesi x Hasar Görebilirlik' şeklinde ifade edilir.
Deterministik AnalizZaman boyutundan bağımsız olarak, bölgede oluşabilecek en büyük depremin yaratacağı yer hareketini inceleyen yöntemdir. 'Denetleyen deprem' senaryosu üzerinden hesaplama yapılır.
Probabilistik AnalizHasar yapıcı yer hareketinin belirli bir zaman periyodunda meydana gelme olasılığını istatistiksel olarak hesaplayan yöntemdir. Belirsizliklerin hesaba katıldığı daha kapsamlı bir yaklaşımdır.
Denetleyen DepremDeterministik analizde, sahada en güçlü sarsıntı seviyesini üretmesi beklenen depremdir. Tehlike tanımlaması bu depremin yer hareketi parametrelerine göre yapılır.
Zarar GörebilirlikBir toplumun veya yapının afet tehlikesi karşısında görebileceği hasarın ölçüsü ve bu duruma direnç gösterme kapasitesidir. Örneğin, zayıf yapı stokuna sahip bir mahallenin depremde daha fazla zarar görmesi yüksek zarar görebilirlik göstergesidir.
Yineleme (Recurrence) İlişkisiProbabilistik analizde kullanılan, deprem oluş sayısı ile deprem büyüklüğü arasındaki istatistiksel ilişkidir. Gelecekteki deprem sıklığını tahmin etmeye yarar.
Azalım İlişkileriDepremin merkezinden uzaklaştıkça yer hareketinin şiddetinin nasıl değiştiğini gösteren matematiksel modellerdir. Probabilistik analizlerde kritik bir aşamadır.
Tehlikeİnsan toplulukları için olumsuz etkiler doğurma potansiyeli olan doğal, teknolojik veya insan kökenli olaylardır. Deprem, sel veya endüstriyel kazalar bu kapsama girer.
Afet YönetebilirliğiBir toplumun afet tehlikesi karşısında sonuçları azaltma, direnç gösterme ve normal yaşama dönme kapasitesidir. Risk faktörlerini belirleyen üçüncü ana unsurdur.

Diğer Önemli Bilgiler

Deterministik Analiz Aşamaları

Kaynak tanımlama, uzaklık seçimi, denetleyen deprem seçimi ve tehlike tanımlama olmak üzere toplam 4 aşamadan oluşan bir süreçtir. Zaman boyutundan bağımsız bir yaklaşımdır.

Zarar Görebilirlik Türleri

Metinde zarar görebilirliğin fiziksel, sosyal ve ekonomik olmak üzere üç ana grupta incelendiği belirtilmektedir. Bu gruplandırma, afetin etkilerini yönetmek için temel teşkil eder.

Sınavda Dikkat Et

  • Risk formülünü (Tehlike x Hasar Görebilirlik) ezberleyin; sınavda bu formül üzerinden yorum soruları gelebilir.
  • Deterministik ve Probabilistik yöntemlerin farkını iyi kavrayın; deterministik 'en büyük deprem' odaklıyken, probabilistik 'olasılık' odaklıdır.
  • Zarar görebilirliğin sadece fiziksel değil, sosyal ve ekonomik boyutları olduğunu unutmayın.
  • Analiz aşamalarını (4 aşama) birbirine karıştırmayın; deterministik analizde 'denetleyen deprem' seçimi kritik bir aşamadır.
  • Risk faktörlerini denetleyen 3 ana unsuru (Tehlike, Zarar Görebilirlik, Yönetilebilirlik) mutlaka not edin.
  • Tanımlarda geçen 'zaman boyutundan bağımsız' ifadesinin deterministik analize ait olduğunu unutmayın.