Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
7/B seçeneği, özellikle küçük ölçekli ticaret, hizmet ve üretim işletmeleri için tasarlanmış bir maliyet izleme yöntemidir. Bu sistemin temel özelliği, giderlerin defter-i kebirde maliyet dönemi boyunca 'çeşit esasına' göre (örneğin; işçilik, malzeme, amortisman gibi) izlenmesidir. Bu yöntem, işletmelere giderleri ilk aşamada fonksiyonlarına ayırmadan, türlerine göre takip etme kolaylığı sağlar.
Maliyet çıkarma dönemleri geldiğinde, çeşit esasına göre izlenen bu giderler 'Gider Dağıtım Tablosu' aracılığıyla fonksiyonlarına dönüştürülür. Bu aşamada giderler; ilgili gider yerlerine, mamul veya hizmet maliyetlerine ya da doğrudan sonuç hesaplarına (gelir tablosu hesaplarına) aktarılır. İşletmeler, bu süreci isterlerse dönem sonunda toplu kayıtlarla, isterlerse de yardımcı defterler üzerinden eş zamanlı kayıt düzeniyle yürütebilirler.
7/B seçeneğini tercih eden işletmeler, muhasebe sistemlerinde 79 numaralı grupta yer alan hesapları kullanırlar. Bu grup, giderlerin türlerine göre sınıflandırıldığı 790'dan 797'ye kadar olan hesapları, bu giderleri ilgili yerlere aktarmaya yarayan 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı'nı ve üretim maliyetlerinin toplandığı 799 Üretim Maliyet Hesabı'nı kapsar.
790-797 arası hesaplar, işletmenin faaliyetlerini sürdürürken katlandığı tüm maliyetleri türlerine göre sınıflandırır. 790 İlk Madde ve Malzeme Giderleri, üretimde kullanılan her türlü direkt ve endirekt malzemeyi; 791 İşçi Ücret ve Giderleri, işçilere ödenen maaş, prim ve sosyal yardımları; 792 Memur Ücret ve Giderleri ise yönetim ve büro personelinin tüm özlük haklarını içerir. Bu hesaplar, gider tahakkuk ettikçe borçlandırılır.
Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler (elektrik, su, haberleşme, nakliye) 793 hesabında; sigorta, kira, yolluk gibi diğer faaliyet giderleri 794 Çeşitli Giderler hesabında; yasal zorunluluk olan vergi ve harçlar 795 hesabında izlenir. Ayrıca, duran varlıklar için ayrılan amortismanlar 796 hesabında, borçlanmalardan doğan faiz ve kur farkı gibi finansman giderleri ise 797 hesabında takip edilir.
Bu hesapların ortak özelliği, dönem boyunca borç tarafında birikmeleri ve dönem sonunda 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı aracılığıyla kapatılmalarıdır. Yani, bu hesaplar yıl sonunda bakiyelerini yansıtma hesabına devrederek sıfırlanırlar.
798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı, 7/B seçeneğinin kalbidir. Bu hesap, çeşit esasına göre izlenen giderlerin fonksiyonel hesaplara (630, 631, 632 gibi) veya üretim maliyet hesaplarına aktarılmasında bir köprü görevi görür. Dönem sonunda 790-797 arası hesapların toplamı, 798 hesabının alacağı karşılığında ilgili gider veya maliyet hesaplarına borç kaydedilerek aktarılır.
799 Üretim Maliyet Hesabı ise sadece üretim ve hizmet işletmelerinde kullanılır. Üretimle ilgili tüm giderler (direkt ilk madde, direkt işçilik ve genel üretim giderleri) bu hesapta toplanır. Üretim süreci sonunda, tamamlanan mamuller 152 Mamuller hesabına, henüz tamamlanmamış olanlar ise 151 Yarı Mamuller hesabına aktarılır.
Hizmet işletmelerinde ise 799 hesabında toplanan tutarlar, doğrudan 622 Satılan Hizmet Maliyeti hesabına devredilir. Ticaret işletmelerinde ise üretim maliyet hesabı kullanılmaz; giderler doğrudan ilgili sonuç hesaplarına (pazarlama, genel yönetim, finansman giderleri vb.) yansıtılarak dönem sonu işlemleri tamamlanır.