Ünite 8: Yaptırım ve Türleri

5237 Sayılı TCK

1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren Türk Ceza Kanunu'dur. Bu kanunla cürümler 'suç' olarak tanımlanmış, kabahatler ise ayrı bir kanuna devredilmiştir.

5326 Sayılı Kabahatler Kanunu

31 Mart 2005 tarihli ve 25772 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Dilencilik, kumar ve tütün mamullerinin tüketilmesi gibi fiiller bu kanun kapsamında düzenlenmiştir.

Anayasa Mahkemesi Kuruluş Kanunu

50. maddesinin 2. fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararı vermesi durumunda yeniden yargılama veya tazminata hükmetme yetkisini düzenler.

MK m.129 (Evlenme Engelleri)

Kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenler arasındaki evliliği yasaklayan emredici hükümdür. Bu kurala aykırı evlilikler mutlak butlanla sakattır.

Anahtar Kavramlar

YoklukBir hukuki işlemin kurucu unsurlarından birinin eksik olması durumudur; işlem hiç doğmamış sayılır. Örnek: Resmi memur önünde yapılmayan evlilik yok hükmündedir.

Mutlak ButlanHukuki işlemin emredici hukuk kurallarına aykırı olması durumudur; işlem ölü doğar ve sonradan geçerli hale gelemez. Örnek: Yakın akraba evliliği mutlak butlanla sakattır.

Nisbi ButlanHukuki işlemin iptal edilebilir olmasıdır; sakatlık giderilmezse veya süre geçerse geçerli hale gelebilir. Örnek: Hata veya hile ile yapılan sözleşmeler.

Cebri İcraBorcunu yerine getirmeyen kişinin devlet gücüyle borcunu ifaya zorlanmasıdır. Örnek: Nafaka ödemeyen kişinin maaşına haciz konulması.

TazminatHukuka aykırı fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle oluşan zararın giderilmesidir. Örnek: Bir kişinin başkasının malına verdiği zararı ödemesi.

Haksız FiilKusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar verilmesidir. Örnek: Birinin başkasının aracına kasten zarar vermesi.

Kusursuz SorumlulukFailin kusuru olmasa dahi, kanunun öngördüğü hallerde zararı giderme yükümlülüğüdür. Örnek: Motorlu araç işleteninin sorumluluğu.

İptalHukuka aykırı bir idari işlemin veya kanunun yargı kararıyla baştan itibaren geçersiz kılınmasıdır. Örnek: Anayasa Mahkemesi'nin bir kanunu iptal etmesi.

SuçKamu düzenini sarsan ve karşılığında hapis veya adli para cezası öngörülen fiildir. Örnek: İnsan ticareti suçu.

KabahatSuçtan daha hafif, kamu düzenini bozan ve idari para cezası ile cezalandırılan fiildir. Örnek: Dilencilik veya kumar oynamak.

İlliyet BağıFailin fiili ile ortaya çıkan zarar arasındaki neden-sonuç ilişkisidir. Örnek: Bıçaklanan kişinin yaralanması ile failin fiili arasındaki bağ.

Disiplin CezasıBelirli statüdeki kişilerin görev kusurları nedeniyle idari makamlarca verilen cezadır. Örnek: Devlet memuruna verilen kınama cezası.

GabinSömürü veya aşırı yararlanma hali olup, sözleşmenin iptal edilebilmesine imkan tanıyan bir durumdur. Örnek: Bir kişinin zor durumundan yararlanarak çok ucuza mal kapatmak.

İrade FesadıSözleşme yaparken iradenin hata, hile veya korkutma ile sakatlanmasıdır. Örnek: Tehdit altında imzalanan bir satış sözleşmesi.

Hakkaniyet SorumluluğuAyırt etme gücü olmayan kişilerin verdiği zararlardan dolayı hakkaniyet gereği tazminat ödemesidir. Örnek: Akıl hastasının verdiği zararın tazmini.

Diğer Önemli Bilgiler

BK m.49 (Haksız Fiil)

Kusurlu ve hukuka aykırı fiille başkasına zarar verenin, bu zararı gidermekle yükümlü olduğunu belirten temel Borçlar Kanunu maddesidir.

Karayolları Trafik Kanunu m.85/1

Motorlu araç işleteninin tehlike sorumluluğunu düzenler. İşleten, araç sahibi olmasa bile zilyetliği elinde bulunduran kişi olarak zarardan sorumludur.

MK m.156 (Batıl Evlilik)

Mutlak butlanla sakat bir evliliğin dahi hakim kararına kadar geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğuracağını belirten koruyucu hükümdür.

BK m.112 (Sözleşmeye Aykırılık)

Borçlunun, borcunu gereği gibi ifa etmemesi durumunda, kusursuzluğunu kanıtlamadıkça zararı gidermekle yükümlü olduğunu belirten maddedir.

AY m.125/7 (İdarenin Sorumluluğu)

İdarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu anayasal güvence altına alan maddedir.

MK m.1007/1 (Tapu Sicili)

Tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan devletin sorumlu olduğunu belirten kusursuz sorumluluk halidir.

Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü

Polis memurlarının görev kusurları nedeniyle uyarma, kınama, aylık kesme veya meslekten çıkarma gibi disiplin cezaları almasını düzenleyen mevzuattır.

Sınavda Dikkat Et

Yokluk ve butlan arasındaki farkı iyi kavrayın; yoklukta işlem hiç doğmamıştır, mutlak butlanda ise işlem ölü doğmuştur.
İdare hukukunda iptal kararlarının geriye yürüdüğünü, ancak anayasa hukukunda bu ilkenin farklı olduğunu unutmayın.
Ceza hukukundaki para cezası ile özel hukuktaki tazminatı karıştırmayın; para cezası devlete, tazminat mağdura ödenir.
Kusursuz sorumluluk hallerini (tehlike, hakkaniyet, özen) ve bunların hangi kanunlarda düzenlendiğini ezberleyin.
Nisbi butlanın (iptal edilebilirlik) sadece menfaati zedelenen tarafça ileri sürülebileceğini, mutlak butlanın ise resen dikkate alındığını unutmayın.
İdari işlemlerin 'geri alma' yetkisinin, idari kararların geriye yürümezliği ilkesinin bir istisnası olduğunu not edin.