← Ünite 1
İktisada Giriş 2

Ünite 1: MAKRO EKONOMİ

Türkiye'de Milli Gelir Hesaplama Yöntemi
Türkiye'de milli gelir hesaplamaları Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından temelde 'Üretim Yöntemi' kullanılarak yapılmaktadır. Gelir ve Harcama yöntemleri ise verilerin doğruluğunu test etmek ve kontrol etmek amacıyla ikincil olarak kullanılmaktadır.
Çift Sayma Hatası ve Ara Malı Örneği
Milli gelir hesaplanırken bir arabanın piyasa fiyatı toplama dahil edildikten sonra, arabanın üretiminde kullanılan lastik, cam ve motor gibi ara malların değerleri tekrar hesaba katılmaz. Aksi takdirde çift sayma hatası oluşur ve milli gelir yapay olarak yüksek çıkar.
Safi Milli Hasıla Formülü
Safi Milli Hasıla (SMH), Gayrı Safi Milli Hasıla'dan (GSMH) amortismanların (A) çıkarılmasıyla hesaplanır. Formülü 'SMH = GSMH - A' şeklindedir ve ülkenin iktisadi gücündeki gerçek net artışı gösterir.
Harcanabilir Gelir Formülü
Harcanabilir Gelir, kişisel gelirden devlete ödenen doğrudan vergilerin çıkarılmasıyla bulunur. Formülü 'Harcanabilir Gelir = Kişisel Gelir - Doğrudan Vergiler' şeklindedir ve tüketim ile tasarrufun ana kaynağıdır.

Anahtar Kavramlar

Gayrı Safi Milli Hasıla (GSMH)Bir ülkede belirli bir dönemde (genellikle bir yılda) üretilen nihai mal ve hizmetler toplamının piyasa fiyatlarına göre para ile ifadesidir. Sadece o ülkenin vatandaşları tarafından üretilen değerleri kapsar.
Gayrı Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH)Belirli bir dönemde bir ülkenin ulusal sınırları dahilinde, üretim faktörlerinin hangi ülke vatandaşı olduğuna bakılmaksızın üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam değeridir.
AmortismanMal ve hizmet üretimi esnasında kullanılan makine, teçhizat, bina ve yol gibi sermaye mallarında zamanla meydana gelen eskime, yıpranma ve aşınmanın parasal değeridir.
Safi Milli Hasıla (SMH)Gayrı Safi Milli Hasıla değerinden, üretim sürecinde sermaye mallarında meydana gelen aşınma ve eskime paylarının (amortismanların) düşülmesiyle elde edilen net ekonomik büyüklüktür.
Katma DeğerBir malın üretim sürecinin her bir aşamasında, o aşamada kullanılan girdilerin değerinin üzerine eklenen net değerdir. Çift saymayı önlemek için milli gelir hesaplarında kullanılır.
Kişisel GelirHalkın belirli bir dönemde fiilen elde ettiği gelirdir. Milli gelirden sosyal güvenlik kesintileri, kurumlar vergisi ve dağıtılmayan kârlar düşülüp, transfer ödemeleri eklenerek bulunur.
Harcanabilir GelirKişisel gelirden gelir vergisi gibi doğrudan (dolaysız) vergiler düşüldükten sonra kalan, bireylerin kendi tercihine göre serbestçe tüketebileceği ya da tasarruf edebileceği net gelirdir.
Kişi Başına Milli GelirBir ülkenin toplam milli gelirinin o ülkenin toplam nüfusuna bölünmesiyle elde edilen, ülkenin ortalama zenginlik düzeyini gösteren parasal değerdir.
Nominal Milli GelirBir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin, üretildikleri dönemin cari (o günkü) piyasa fiyatları esas alınarak hesaplanan toplam parasal değeridir.
Reel Milli GelirÜretilen mal ve hizmetlerin cari fiyatlarla değil, belirlenen bir temel (baz) yılın sabit fiyatlarıyla hesaplanmasıyla bulunan, enflasyondan arındırılmış milli gelirdir.
Otonom TüketimHarcanabilir gelir düzeyi sıfır olduğunda bile bireylerin veya toplumun hayatta kalabilmek için borçlanarak ya da eski tasarruflarını kullanarak yapmak zorunda olduğu asgari tüketim harcamasıdır.
Marjinal Tüketim EğilimiGelirde meydana gelen bir birimlik (veya belirli bir miktardaki) değişimin, tüketim harcamalarında yol açtığı değişime oranıdır. Tüketim fonksiyonunun eğimini verir.
Ortalama Tüketim EğilimiBir ekonomide belirli bir dönemde yaratılan toplam gelirin ne kadarının tüketim harcamalarına ayrıldığını gösteren, toplam tüketimin toplam gelire (C/Y) oranıdır.
Makro İktisatMilli gelir, işsizlik, enflasyon, toplam yatırım ve toplam tüketim gibi toplulaştırılmış ekonomik büyüklükleri ve ekonominin bir bütün olarak işleyişini inceleyen iktisat dalıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Kişi Başına Gelir ve Sosyal Refah İlişkisi

Kişi başına milli gelir düzeyi bir ülkenin zenginliği hakkında genel bir fikir verse de, sosyal refahı tam olarak yansıtmaz. Çünkü yüksek kişi başına gelire sahip bir ülkede adaletsiz bir gelir dağılımı varsa, büyük çoğunluk yoksulluk çekebilir.

Reel Milli Gelir Hesaplama Formülü

Reel Milli Gelir, cari fiyatlarla hesaplanmış olan Nominal Milli Gelir değerinin, belirlenen temel yıla ait Fiyat Endeksine bölünmesiyle hesaplanır. Formülü 'Reel Milli Gelir = Nominal Milli Gelir / Fiyat Endeksi'dir.

Keynes'in Tüketimi Etkileyen Subjektif Nedenleri

Keynes'e göre insanları gelirlerinin tamamını harcamaktan alıkoyan subjektif nedenler insan doğasından kaynaklanır. Bunlar ihtiyat, güven, kazanç sağlama, yaşam standardını yükseltme, özgürlük ve miras bırakma isteğidir.

Keynes'in Tüketimi Etkileyen Objektif Nedenleri

Tüketim harcamalarını belirleyen objektif dışsal nedenler arasında gelecekteki gelirlere ilişkin tahminlerdeki değişmeler, faiz oranlarındaki dalgalanmalar ile devletin uyguladığı vergi ve para politikaları yer alır.

Tasarruf ve Yatırım Özdeşliği

Makroekonomik dengede, harcama yönünden gelir (Y = C + I) ile gelir yönünden gelir (Y = C + S) birbirine eşit olduğundan, denge durumunda yatırımlar her zaman tasarruflara eşit olmak zorundadır (I = S).

Tüketim Fonksiyonu Formülü

Tüketim harcamalarının gelir düzeyine bağlılığını gösteren doğrusal tüketim fonksiyonu 'C = Co + cY' şeklinde yazılır. Burada Co otonom tüketimi, c ise marjinal tüketim eğilimini ifade eder.

Sınavda Dikkat Et

  • GSMH ve GSYİH ayrımına dikkat edin; GSMH vatandaşlık esasına dayanırken, GSYİH coğrafi sınırlar esasına dayanır.
  • Safi Milli Hasıla sorulduğunda formülün 'GSMH - Amortisman' olduğunu ve amortismanın aşınma payı anlamına geldiğini unutmayın.
  • Milli gelir hesaplamalarında 'çift sayma' hatasını engellemek için sadece nihai malların veya katma değerlerin toplandığını aklınızda tutun.
  • Harcanabilir Gelir hesaplanırken kişisel gelirden sadece 'doğrudan (dolaysız) vergilerin' düşüldüğünü unutmayın.
  • Reel milli gelir artışının gerçek üretim artışını, nominal artışın ise çoğunlukla sadece fiyat (enflasyon) artışını yansıttığını ayırt edin.
  • Tüketim fonksiyonunda (C = Co + cY) yer alan 'Co'nun gelirden bağımsız otonom tüketimi, 'c'nin ise marjinal tüketim eğilimini temsil ettiğini mutlaka ezberleyin.