← Ünite 2
İktisada Giriş 2

Ünite 2: MİLLİ GELİRİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER

Milli Gelir Özdeşliği
Milli gelir kullanım yönünden tüketim (C) ve tasarruf (S) toplamından oluşur. Bu ilişki makroekonomide Y = C + S formülüyle gösterilir ve gelirin harcanmayan kısmının zorunlu olarak tasarruf edildiğini kanıtlar.
Otonom Tasarruf (So)
Gelir sıfırken yapılan tüketim harcamaları, mutlak değer olarak otonom tasarrufa eşittir. Gelirin olmadığı durumda hayatta kalmak için yapılan tüketim, geçmiş birikimlerin harcanması anlamına geldiğinden tasarruf negatiftir.
Tasarrufun Sıfır Olduğu E Noktası
Tasarruf fonksiyonu grafiğinde E noktasında tasarruf sıfırdır. Bu noktada harcanabilir gelirin tamamı tüketime harcanmaktadır ve tüketim doğrusu ile 45 derecelik referans doğrusu kesişmektedir.
Tasarruf-Yatırım Dengesi
Ekonomide hedeflenen tasarrufların hedeflenen yatırımları aşması durumunda talep yetersizliği nedeniyle işsizlik; yatırımların tasarrufları aşması durumunda ise aşırı talep nedeniyle enflasyon oluşur.

Anahtar Kavramlar

TasarrufElde edilen harcanabilir gelirin tüketime harcanmayıp elde tutulan veya gelecekte kullanılmak üzere ayrılan kısmıdır. Örneğin, 10.000 TL geliri olan bir bireyin 8.000 TL harcaması durumunda kalan 2.000 TL tasarruftur.
Tasarruf FonksiyonuTasarruf miktarı ile harcanabilir gelir düzeyi arasındaki sistematik ilişkiyi gösteren fonksiyondur. Gelir arttıkça tasarrufların da artacağını S = So + sY denklemiyle ifade eder.
Marjinal Tasarruf EğilimiGelirde meydana gelen bir birimlik değişimin tasarruflarda yol açtığı değişim oranıdır. Delta S / Delta Y formülüyle hesaplanır ve gelirin ne kadarının tasarrufa gideceğini gösterir.
Ortalama Tasarruf EğilimiBelli bir dönemde toplam gelirin ne kadarının tasarruf edildiğini gösteren oran olup S / Y formülüyle hesaplanır. Toplumun genel tasarruf alışkanlığını yansıtır.
YatırımBir ekonomide belirli bir dönemde fiziki üretim araçları mevcuduna yapılan ilaveler ve bu amaçla gerçekleştirilen harcamalardır. Yeni bir fabrika binası inşası veya makine alımı yatırıma örnektir.
Reel YatırımEkonominin makine, teçhizat, bina, yol gibi fiziki ve somut sermaye stokuna bir dönem içinde yapılan net ilavelerdir. Bu yatırımlar ekonomide doğrudan yeni istihdam ve üretim kapasitesi yaratır.
Mali YatırımBir alacak hakkının veya hisse senedi, tahvil gibi finansal varlıkların mülkiyetinin el değiştirmesi işlemidir. Ekonomide doğrudan yeni bir fiziki üretim kapasitesi veya fabrika yaratmaz.
Brüt YatırımBir ekonomide belirli bir dönemde aşınma ve eskime payları düşülmeden yapılmış olan tüm yatırım harcamalarının toplamıdır. Yeni yatırımlar ile eskiyenlerin yerine yapılanların toplamını içerir.
Net YatırımBrüt yatırım miktarından, üretim sürecinde eskiyen ve aşınan sermaye mallarının yerine yapılan ikame (amortisman) yatırımlarının çıkarılmasıyla bulunan net sermaye artışıdır.
Otonom YatırımMilli gelir ve talep düzeyindeki değişimlerden etkilenmeyen, kar amacı gütmeyen yatırımlardır. Devletin yol, baraj, okul ve hastane gibi kamu hizmeti amaçlı altyapı yatırımları bu gruba girer.
Uyarılmış YatırımMilli gelir düzeyindeki artışlara ve buna bağlı tüketim harcamalarındaki yükselişe paralel olarak, özel girişimcilerin kar elde etmek amacıyla yaptıkları ilave yatırımlardır.
Marjinal Yatırım EğilimiGelir düzeyinde meydana gelen değişimin uyarılmış yatırımlarda yol açtığı değişim oranıdır. Yatırım fonksiyonunun eğimini belirleyen ve Delta I / Delta Y ile gösterilen katsayıdır.
Sermayenin Marjinal EtkinliğiBir yatırım malından ömrü boyunca beklenen net gelir akışını, o yatırım malının cari arz fiyatına (maliyetine) eşitleyen iskonto oranıdır. Yatırımın iç karlılık oranını temsil eder.

Diğer Önemli Bilgiler

Özel ve Kamu Yatırımı Farkı

Özel sektör yatırımları tamamen kar elde etme amacı ve piyasa beklentileri doğrultusunda şekillenirken; devlet yatırımları toplumsal fayda, sosyal adalet ve altyapı hizmetlerini sağlamak amacıyla gerçekleştirilir.

İkame Yatırımları

Üretim sürecinde kullanılan makine ve teçhizatın zamanla aşınması, eskimesi ve yıpranması nedeniyle bunların yerine konması amacıyla yapılan yenileme harcamalarına ikame yatırımları veya amortisman denir.

Uyarılmış Yatırım Örneği

Devlet tarafından yeni açılan bir otoyolun kenarına özel sektör girişimcileri tarafından kurulan benzin istasyonları, dinlenme tesisleri, otel ve moteller uyarılmış yatırımların en somut örneğidir.

Faiz ve Yatırım İlişkisi

Kredi faiz oranları yatırımın maliyetini belirler. Faiz oranları yüksek olduğunda borçlanma maliyeti artacağı için yatırımlar azalır; faiz oranları düştüğünde ise kredi talebi artarak yatırımları yukarı taşır.

Teknoloji ve Yatırım Talebi

Yeni teknolojilerin üretim sürecine dahil edilmesi, birim maliyetleri düşürüp kar marjlarını artırdığı için firmaların mevcut sermaye stoklarını yenileme ve yeni yatırım yapma taleplerini doğrudan tetikler.

Yatırım Kararında r ve i Karşılaştırması

Girişimci, sermayenin marjinal etkinliğini (r) cari piyasa faiz oranı (i) ile karşılaştırır. r > i ise yatırım projesi hayata geçirilir; r < i ise proje iptal edilerek fonlar faizde değerlendirilir.

Sınavda Dikkat Et

  • S = So + sY denkleminde So'nun negatif bir değer olduğunu unutmayın; çünkü gelir sıfırken yapılan otonom tüketim negatif tasarrufa yol açar.
  • Marjinal Tasarruf Eğilimi (s) ile Ortalama Tasarruf Eğilimi (S/Y) kavramlarını karıştırmayın; marjinal eğilim değişimi, ortalama eğilim ise mevcut oranı gösterir.
  • Reel yatırımların ekonomide yeni istihdam ve üretim kapasitesi yarattığını, mali yatırımların ise sadece mülkiyet el değiştirmesi olduğunu mutlaka aklınızda tutun.
  • Otonom yatırımların milli gelir eksenine paralel (yatay) çizildiğini, çünkü gelir düzeyindeki değişimlerden etkilenmediğini unutmayın.
  • Yatırım kararının karlı olması için sermayenin marjinal etkinliğinin (r) cari faiz oranından (i) büyük olması (r > i) gerektiğini sınavda mutlaka kontrol edin.