← Ünite 4
İktisada Giriş 2

Ünite 4: MİLLİ GELİR DENGE DÜZEYİ-TAM İSTİHDAM-DEVLET HARCAMALARI

Hızlandıranın Matematiksel Formülü
Hızlandıran teorisinde cari dönem yatırımları, tüketimdeki dönemler arası değişime bağlıdır ve It = β (Ct - Ct-1) formülüyle hesaplanır. Buradaki β katsayısı, uyarılmış yatırımların tüketim değişimine olan duyarlılığını gösterir.
1929 Ekonomik Buhranı ve Deflasyonist Açık
1929 yılında başlayan Büyük Buhran, dünya genelinde toplam talep yetersizliği nedeniyle fabrikaların kapanmasına ve kitlesel işsizliğe yol açmıştır. Bu kriz, makroekonomide deflasyonist açığın ve eksik istihdam dengesinin en somut tarihsel örneğidir.
Keynesyen Genişletici Maliye Politikası
Keynesyen iktisat okulu, deflasyonist açığı kapatmak için devletin piyasaya müdahale ederek kamu harcamalarını artırmasını ve vergileri düşürerek toplam talebi canlandırmasını savunur.
Enflasyonist Açıkta Fiyatlar Genel Düzeyi
Ekonomi tam istihdam sınırına ulaştıktan sonra yapılan her ek harcama reel üretimi artıramaz. Bu aşamada harcamalardaki artış, mal ve hizmet miktarını sabit tutarken sadece fiyatlar genel düzeyini yükseltir.

Anahtar Kavramlar

Uyarılmış YatırımEkonomide gelir ve tüketim düzeyindeki artışların tetiklediği, artan talebi karşılamak amacıyla yapılan yeni makine, teçhizat ve fabrika yatırımlarıdır. Örneğin, tekstil ürünlerine olan talebin artması üzerine bir firmanın yeni dikiş makineleri satın alması uyarılmış yatırımdır.
Hızlandıran EtkisiTüketim harcamalarında meydana gelen bir değişimin, uyarılmış yatırım harcamalarında kendisinin katları oranında daha büyük bir değişime yol açması mekanizmasıdır.
Hızlandıran KatsayısıTüketimdeki bir dönemlik değişimin uyarılmış yatırımları kaç kat büyüteceğini veya küçülteceğini gösteren ve beta (β) sembolü ile ifade edilen katsayıdır.
Tasarruf ParadoksuBireysel düzeyde tasarrufları artırmanın rasyonel bir davranış olmasına rağmen, makro düzeyde tüketimi azaltarak milli geliri düşürmesi ve nihayetinde toplam tasarrufları da azaltması çelişkisidir.
Enflasyonist AçıkTam istihdam düzeyinde, toplam talebin toplam arzı aşması sonucu oluşan ve reel üretimin artırılamayıp sadece fiyatların yükselmesine yol açan harcama fazlalığıdır.
Deflasyonist AçıkEkonomiyi tam istihdam düzeyine ulaştırmak için gereken potansiyel harcama düzeyi ile mevcut yetersiz fiili harcama düzeyi arasındaki farktır.
Otonom YatırımGelir, talep ve tüketim düzeyindeki değişimlerden etkilenmeyen, genellikle teknolojik gelişmeler veya devlet kararlarıyla yapılan bağımsız yatırımlardır.
Eksik İstihdamEkonomideki işgücü ve sermaye gibi üretim faktörlerinin tamamının üretim sürecine dahil edilmemesi nedeniyle potansiyel üretimin altında dengeye gelinmesi durumudur.
Bütçe GelirleriDevletin kamu harcamalarını finanse etmek amacıyla topladığı vergiler, harçlar ve borçlanma gibi finansal kaynakların toplamıdır.
Bütçe GiderleriDevletin kamu hizmetlerini yürütmek için yaptığı cari harcamalar, yatırım harcamaları ve transfer ödemelerinin tamamını kapsayan harcama kalemleridir.
Transfer HarcamalarıDevletin karşılığında herhangi bir mal veya hizmet almadığı, sadece gelir dağılımını düzeltmek amacıyla yaptığı işsizlik maaşı, emekli aylığı ve sosyal yardımlar gibi ödemelerdir.
Cari HarcamalarDevletin kamu hizmetlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi için yaptığı memur maaşları, ücretler ve kırtasiye malzemesi gibi tüketim yönlü harcamalardır.
Milli Gelir Denge DüzeyiEkonomide toplam planlanan harcamaların (toplam talep) toplam üretime (toplam arz) eşitlendiği ve ekonomide değişme eğiliminin olmadığı gelir seviyesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Bütçe Dengesi ve Bütçe Açığı

Devletin bir mali yıl içindeki bütçe giderlerinin (cari + yatırım + transfer), bütçe gelirlerini (vergiler) aşması durumunda ortaya çıkan fark bütçe açığı olarak tanımlanır.

Tasarruf Paradoksunda Çelişkili Durum

Bireylerin tasarruflarını artırması mikro düzeyde refah artırıcı iken, makro düzeyde tüketimi ΔS kadar azaltarak milli gelirde ΔY kadar büyük bir daralmaya yol açar.

Atıl Kapasite ve Yatırım İlişkisi

Eğer bir fabrikada makineler %60 kapasiteyle çalışıyorsa, talep artışı yeni makine alımını (yatırımı) tetiklemez. Hızlandıranın çalışması için atıl kapasitenin sıfır olması gerekir.

Gelişmekte Olan Ülkelerde Hızlandıran

İlkel ve emek-yoğun sanayiye sahip gelişmekte olan ülkelerde, üretim kaynaklarında darboğazlar yaşandığı için tüketim artışı uyarılmış yatırımlara dönüşemez ve hızlandıran etkisiz kalır.

Devlet Harcamalarının Çarpan Etkisi

Devletin borçlanma yoluyla yaptığı ΔG kadarlık bir harcama artışı, çarpan mekanizması sayesinde milli gelirde kendisinden daha büyük bir ΔY artışı meydana getirir.

Vergilerin Harcanabilir Gelire Etkisi

Halktan alınan dolaylı ve dolaysız vergiler, tüketicilerin harcanabilir kişisel gelirini doğrudan azaltarak toplam talep doğrusunu aşağıya kaydırır ve milli geliri düşürür.

Sınavda Dikkat Et

  • Hızlandıran ile Çarpan arasındaki farka dikkat edin: Çarpan yatırımların gelir üzerindeki etkisini incelerken; Hızlandıran tüketim/gelir değişiminin yatırımlar üzerindeki etkisini inceler.
  • Hızlandıranın çalışması için 'atıl kapasite olmaması' (tam kapasite) gerektiğini unutmayın; eğer soruda atıl kapasite olduğu söyleniyorsa hızlandıran çalışmaz.
  • Tasarruf paradoksunda bireysel artışın makro düzeyde geliri azalttığı çelişkisine odaklanın; bu durum sadece tasarruflar yatırıma dönüşmediğinde gerçekleşir.
  • Enflasyonist açıkta reel üretimin artırılamadığını, sadece nominal milli gelirin ve fiyatların yükseldiğini sınavda mutlaka hatırlayın.
  • Vergilerin harcanabilir geliri azaltarak milli geliri düşürücü; devlet harcamalarının ise çarpan etkisiyle milli geliri artırıcı etki yaptığını aklınızda tutun.