← Ünite 5
İktisada Giriş 2

Ünite 5: MİLLÎ GELİR-DIŞ TİCARET VE İSTİHDAM VE İŞSİZLİK

Dış Açık ve Milli Gelir İlişkisi
Milli gelir denkleminde ithalatın ihracattan fazla olması (M > X) durumunda net ihracat negatif değer alır. Bu durum toplam talebi azaltarak milli gelir denge düzeyini Y1 seviyesinden Y seviyesine düşürür.
IS-LM Modeli ve Genel Denge
Keynes tarafından geliştirilen bu modelde, mal piyasasını gösteren IS doğrusu ile para piyasasını gösteren LM doğrusunun kesiştiği E noktasında hem faiz oranı hem de milli gelir aynı anda dengeye gelir.
Çalışma Çağındaki Nüfus Sınırı
Uluslararası standartlara göre bir ekonomide demografik olarak 15-64 yaş grubunda yer alan tüm bireyler çalışma çağındaki nüfus olarak kabul edilir.
Emeğin Stoklanamazlık Özelliği
Emek faktörü insana bağlı olduğu için hizmeti biriktirilip saklanamaz. Çalışılmayan günlere ait emek gücü tamamen kaybolur ve telafi edilemez.

Anahtar Kavramlar

İhracat (X)Bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin dış ülkelere satılması işlemidir. Toplam talepte artış yaratarak milli geliri yükseltir.
İthalat (M)Dış ülkelerde üretilen mal ve hizmetlerin satın alınması işlemidir. Yurtiçi harcamaların dışarıya gitmesine neden olarak milli geliri azaltıcı etki yapar.
IS DoğrusuTüketim, yatırım ve devlet harcamalarının yapıldığı mal piyasasındaki denge noktalarını gösteren doğrudur.
LM DoğrusuPara arzı ve para talebinin eşitlendiği para piyasasındaki denge noktalarını gösteren doğrudur.
Tam İstihdamEkonomideki tüm üretim faktörlerinin (emek, sermaye, toprak, girişimci) atıl kalmaksızın üretim sürecine dahil edilmesi durumudur.
Aktif NüfusÇalışma çağındaki (15-64 yaş) nüfustan çalışmak istemeyenlerin sayısı düşüldükten sonra kalan, emeğini arz eden nüfustur.
İşgücüBir ülkedeki nüfusun üretici durumda olan, yani iktisadi faaliyete katılan çalışanlar ve işsizlerin toplamından oluşan kısmıdır.
İşsizlik OranıBelli bir dönemde çalışacak durumda olan ve iş aramasına rağmen iş bulamayanların toplam işgücüne olan yüzde oranıdır.
Yapısal İşsizlikEkonominin talep ve üretim teknolojisindeki değişmelere işgücü niteliğinin hemen uyum sağlayamaması nedeniyle ortaya çıkan işsizliktir.
İradi İşsizlikKişilerin cari ücret düzeyinde iş bulma imkanı olmasına rağmen, daha iyi şartlar aramak gibi nedenlerle kendi istekleriyle çalışmamayı tercih etmeleridir.
Gayri İradi İşsizlikCari ücret düzeyinde çalışmaya razı olan kişilerin, ekonomideki talep ve yatırım yetersizliği nedeniyle iş bulamaması durumudur.
Friksiyonel İşsizlikKişilerin daha iyi bir iş bulmak amacıyla mevcut işlerinden ayrılmalarıyla ortaya çıkan kısa süreli ve geçici işsizlik türüdür.
Konjonktürel İşsizlikEkonomik dalgalanmaların durgunluk ve depresyon aşamalarında, toplam talep yetersizliği nedeniyle ortaya çıkan işsizliktir.
Gizli İşsizlikÇalışıyor göründüğü halde marjinal verimliliği sıfır olan, yani işten çıkarıldığında toplam üretimde azalmaya yol açmayan işgücünü ifade eder.
TrampaParanın henüz kullanılmadığı dönemlerde, ihtiyaç duyulan malların doğrudan diğer mallarla değiştirilmesi esasına dayanan takas sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Gelişmekte Olan Ülkelerde İşsizlik

Sosyal güvenlik kurumlarının yetersiz olduğu gelişmekte olan ülkelerde işsizlik tazminatı ödenemediği için işsizlik çok daha ağır bir sosyal sorun haline gelmektedir.

Teknolojik Gelişme ve Yapısal İşsizlik

Teknolojik ilerleme hızının yüksek olduğu dönemlerde makinelerin devreye girmesiyle işgücü talebinin yapısı değişir ve bu durum yapısal işsizliği artırır.

Friksiyonel İşsizliğin Kaçınılmazlığı

Friksiyonel işsizlik, ekonominin en elverişli ve tam istihdama en yakın olduğu şartlarda bile iş değiştirmeler nedeniyle her zaman görülebilen bir işsizlik türüdür.

Tarım Sektöründe Gizli İşsizlik

Az gelişmiş ülkelerin tarım kesimindeki küçük aile işletmelerinde aile fertlerinin hepsi çalışıyor görünür ancak bir kısmı ayrılsa bile toplam üretim miktarı değişmez.

İlk Madeni Paranın Tarihi

Tarihsel araştırmalar, dünyadaki ilk madeni paraların M.Ö. 6. ve 7. yüzyıllarda Anadolu'da Lidyalılar ve Eski Yunanlılar tarafından basıldığını göstermektedir.

Paranın Sonsuz Likit Olması

Para, hiçbir işlem maliyetine veya değer kaybına uğramadan anında her türlü mal ve hizmet alımında kullanılabildiği için ekonomideki en likit varlıktır.

Enflasyon Döneminde Para Tutma Eğilimi

Yüksek enflasyon dönemlerinde paranın değer saklama fonksiyonu zayıflar. İnsanlar paranın hızla değer kaybedeceğini düşünerek ellerindeki parayı hemen çıkarma eğilimine girerler.

Sınavda Dikkat Et

  • Milli gelir formülünde net ihracatın (X - M) etkisine dikkat edin; X > M ise milli gelir artar, M > X ise azalır.
  • IS-LM modelinde IS'in mal piyasasını, LM'in ise para piyasasını temsil ettiğini karıştırmayın; sınavda eşleştirme sorulabilir.
  • İşsiz sayılabilmek için sadece işsiz olmak yetmez, cari ücret düzeyinde çalışmaya razı ve iş arıyor olmak şarttır.
  • Friksiyonel işsizliğin geçici ve her ekonomide kaçınılmaz olarak bulunan bir işsizlik türü olduğunu unutmayın.
  • Gizli işsizlikte marjinal verimliliğin sıfır olduğunu ve bu kişilerin işten ayrılmasının toplam üretimi azaltmadığını aklınızda tutun.
  • Paranın geleneksel üç fonksiyonu (değer ölçüsü, mübadele, değer saklama) ile modern fonksiyonlarını birbirinden ayırt edin.