Ünite 2: Sosyal Güvenliği Doğuran Şartlar — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Sanayi Devrimi öncesindeki usta-çırak ilişkisi ile Sanayi Devrimi sonrasındaki işveren-işçi ilişkisini, çalışanların sosyal güvenliği ve karşılaştıkları tehlikelerin çözümü açısından karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
Sanayi öncesinde usta-çırak ilişkisi sevgi, saygı ve ailevi özen esasına dayanırken, tehlikeler usta ve diğer çalışanların yardımıyla kolayca aşılıyordu. Sanayi sonrasında ise işçi sadece bir üretim aracı haline gelmiş, aradaki bağ tamamen maddi odaklı bir hal almış ve tehlikeye uğrayan işçiler kendi kaderlerine terk edilmiştir.
Alıştırma 2myders hazırladı
Sanayi Devrimi öncesi dönemde sosyal güvenliği destekleyen geleneksel kurum ve yapıları araştırarak, bu yapıların bireylere nasıl bir güvence sağladığını örneklerle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Bu dönemde lonca sandıkları, geniş aile bağları, komşuluk ilişkileri ve Türk kültüründeki vakıflar temel güvence mekanizmalarıydı. Örneğin, lonca sandıkları meslek mensuplarına zor anlarında maddi destek sağlarken, köy ve mahallelerdeki güçlü akrabalık bağları tehlikeye düşen bireyin zararını el birliğiyle hafifletiyordu.
Alıştırma 3myders hazırladı
Sanayi Devrimi'nden sonra ortaya çıkan sefalet şartlarını ve çekirdek (atom) aileye geçiş sürecini analiz ederek, bu durumun geleneksel yardımlaşma sistemlerini nasıl etkisiz kıldığını tartışınız.
Yanıt / ipucu
Hızlı göçle birlikte altyapısız mahallelerde 12-16 saat çalışan ve birbirini tanımayan kalabalıklar arasında komşuluk bağları erimiş, aile yapısı çekirdek aileye dönüşmüştür. Düşük ücretler nedeniyle bireysel tasarruf imkansız hale gelmiş ve geleneksel yardımlaşma mekanizmaları bu kitlesel sefalet karşısında tamamen işlevsiz kalmıştır.
Alıştırma 4myders hazırladı
Modern sosyal güvenliğin doğuşunu hazırlayan beş temel prensibi inceleyerek, devletin bu sistemde neden 'mecburi katılım' ilkesini uyguladığını gerekçeleriyle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Modern sistemde devletin objektif gücü, otomatik koruma, hak talebi, prim ödeme ve mecburi katılım ilkeleri esastır. Devletin katılımı zorunlu tutmasının nedeni, alt ve orta gelir gruplarının uzak tehlikelere karşı kendi iradelerine bırakılması durumunda ortaya çıkacak sosyal yaraları ve sefaleti önlemektir.
Alıştırma 5myders hazırladı
Özel sigortalar ile sosyal sigortalar arasındaki temel farkları; katılım esası, hukuki dayanak ve amaçlar yönünden karşılaştıran bir tablo veya liste hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
Özel sigortalar isteğe bağlı katılım ve sözleşme esasına dayanarak özel menfaatleri korurken; sosyal sigortalar kanuni zorunluluk ve kanunla belirlenen haklar çerçevesinde kamu yararını gözetir. Ayrıca özel sigortalar ticari riskleri ve mal varlığını korumaya odaklanırken, sosyal sigortalar asgari geçim seviyesini ve kazanç kayıplarını güvence altına almayı amaçlar.
