Ünite 1: Cumhuriyetin Kuruluş Yılları Öncesi Ekonomik Durum — Alıştırmalar

Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.

1. Alıştırma 1myders hazırladı
   Osmanlı Devleti'ndeki tımar (dirlik) sisteminin işleyişini, has, zeamet ve tımar ayrımını gözeterek ve bu sistemin devletin askeri ile mali yapısına sağladığı katkıları açıklayınız.
   Yanıt / ipucu

   Tımar sistemi, mülkiyeti devlete ait toprakların gelirlerine göre has, zeamet ve tımar olarak ayrılmasıdır. Bu sistem sayesinde devlet bütçesinden para harcamadan cebelü (atlı asker) yetiştirmiş ve vergi toplama işini yerelleştirerek mali yükten kurtulmuştur.
2. Alıştırma 2myders hazırladı
   1838 tarihli Baltalimanı Ticaret Antlaşması'nın getirdiği serbest ticaret koşullarının Osmanlı geleneksel lonca sistemi ve yerli sanayisi üzerindeki yıkıcı etkilerini değerlendiriniz.
   Yanıt / ipucu

   Baltalimanı Antlaşması ile gelen serbest ticaret, Osmanlı pazarlarını ucuz yabancı mallara açmış; el emeğine ve narh sistemine dayalı lonca teşkilatının rekabet gücünü kırarak yerli sanayinin çöküşüne yol açmıştır.
3. Alıştırma 3myders hazırladı
   Osmanlı sanayisinin yapısını anlamak amacıyla 1913 ve 1915 yıllarında yapılan sanayi sayımlarının sonuçlarını, üretilen mallar ve mülkiyet yapısı açısından analiz ediniz.
   Yanıt / ipucu

   Sayımlar, Osmanlı sanayisinin un, makarna, dokuma gibi dayanıksız tüketim mallarına sıkıştığını ve bu tesislerin mülkiyetinin büyük ölçüde yabancılar ile azınlıkların elinde olduğunu ortaya koymuştur.
4. Alıştırma 4myders hazırladı
   19. yüzyılda yabancı sermaye eliyle inşa edilen demiryolu hatlarının güzergah tasarımlarını ve bu tasarımların Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlılığı üzerindeki etkilerini açıklayınız.
   Yanıt / ipucu

   Demiryolları tarımsal hammadde bölgelerini limanlara bağlayacak şekilde yapılmıştır. Bu durum, Avrupalıların hammaddeyi kolayca çekmesini ve mamul mallarını iç pazara sokmasını sağlayarak dışa bağımlılığı artırmıştır.
5. Alıştırma 5myders hazırladı
   Osmanlı Devleti'nin ilk kez 1854 yılında Kırım Savaşı sırasında başlattığı dış borçlanma sürecini, bu borçların kullanım alanlarını ve Osmanlı Bankası'nın buradaki rolünü tartışınız.
   Yanıt / ipucu

   İlk dış borç Kırım Savaşı'nda alınmış; üretken yatırımlar yerine saray yapımı ve ordu gibi cari harcamalara gitmiştir. İngiliz-Fransız sermayeli Osmanlı Bankası ise para basma yetkisiyle bu finansal süreçte merkez rolü oynamıştır.