Ünite 3: 1930-1939: Devletçilik Dönemi — Alıştırmalar

Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.

1. Alıştırma 1myders hazırladı
   1923-1929 yılları arasında uygulanan liberal ekonomi politikalarının başarısız olma nedenlerini ve özel girişimcilerin neden üretken sanayi yatırımları yerine ticari faaliyetlere yöneldiğini açıklayınız.
   Yanıt / ipucu

   Özel girişimcilerin sermaye yetersizliği, teknik eleman eksikliği ve altyapı yetersizlikleri nedeniyle yüksek maliyetlerle karşılaşması ve ticari faaliyetlerin daha kısa vadeli karlar sunmasıdır.
2. Alıştırma 2myders hazırladı
   1929 Büyük Dünya Buhranı'nın Türkiye ekonomisi üzerindeki olumsuz etkilerini ve bu durumun devletçilik ilkesinin benimsenmesindeki rolünü değerlendiriniz.
   Yanıt / ipucu

   Tarımsal ihraç ürünlerinin fiyatlarının düşmesiyle döviz gelirleri azalmış, ithalat imkansızlaşmıştır. Bu durum, kendi kendine yeten bir sanayi kurmak için devletin ekonomiye doğrudan müdahalesini zorunlu kılmıştır.
3. Alıştırma 3myders hazırladı
   1930-1939 yılları arasında bütçe dengesini sağlamak ve sanayi yatırımlarına kaynak yaratmak amacıyla yürürlüğe konulan olağanüstü vergileri listeleyerek, dolaylı ve dolaysız vergilerin paylarındaki değişimi özetleyiniz.
   Yanıt / ipucu

   İktisadi Buhran Vergisi, Muvazene Vergisi ve Hava Kuvvetlerine Yardım Vergisi uygulanmıştır. Dolaysız vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payı 1930'da %26 iken, 1936'da %53'e yükselmiş, 1939'da %44 olmuştur.
4. Alıştırma 4myders hazırladı
   Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (BBYSP) temel stratejik amacını açıklayarak, planın finansmanını ve yönetimini üstlenen ihtisas bankalarını ve görevlerini belirtiniz.
   Yanıt / ipucu

   Temel amaç, hammaddesi yurt içinde olan ve ithal edilen temel tüketim mallarının yerli imkanlarla üretilmesidir. Finansmanı için Sümerbank (tekstil/hafif sanayi) ve Etibank (madencilik/enerji) kurulmuştur.
5. Alıştırma 5myders hazırladı
   İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın Birinci Plan'dan stratejik farklarını açıklayınız ve bu planın neden uygulamaya konulamadığını belirtiniz.
   Yanıt / ipucu

   İkinci Plan, hafif sanayi yerine madencilik, enerji ve kimya gibi ağır sanayiye odaklanmış ve ihracatı artırmayı hedeflemiştir. Ancak Atatürk'ün vefatı ve 1939'da İkinci Dünya Savaşı'nın başlaması nedeniyle uygulanamamıştır.