← Ünite 2
Yaşam Becerileri

Ünite 2: Yaşam Becerilerinin Kuramsal Temelleri-1

Ergenlik Döneminde Biyolojik Yaş Sınırları
Ergenlik döneminde yaşanan fiziksel, cinsel ve hormonal değişimler kız çocuklarında 8 ile 14 yaşlar arasında başlarken, erkek çocuklarında bu süreç 9 ile 15 yaşlar arasında kendini göstermektedir.
Ergenliğe Giriş Yaşındaki Tarihsel Düşüş
Son 50 yıllık süreçte yapılan bilimsel gözlemler ve araştırmalar, ergenliğe giriş yaşında dünya genelinde belirgin bir düşüş yaşandığını ortaya koymaktadır. Bu durum erken yaşta yaşam becerileri eğitimini zorunlu kılmaktadır.
Cinsiyete Göre Depresyon ve İntihar Eğilimi
Ergenliğin ilk yıllarında kız çocuklarının depresyon ve buna bağlı olarak intihara meyil gösterme oranlarında erkek çocuklarına kıyasla belirgin bir yükselme olduğu saptanmıştır.
Erkek Çocuklarda Davranışsal Riskler
Yapılan araştırmalar, erkek çocukların kız çocuklarına oranla daha fazla depresif belirti gösterdiğini, daha fazla öğrenme güçlüğü yaşadığını ve kontrol dışı davranışlar sergilediğini kanıtlamaktadır.

Anahtar Kavramlar

Yaşam BecerileriBireyin kendisini koruma, geliştirme, sağlıklı olma ve sosyal ilişkiler kurma gibi alanlarda yetkin olmasını sağlayan ve tüm yaşamı boyunca ihtiyaç duyacağı bilişsel, sosyal ve duygusal becerilerin bütünüdür.
ErgenlikSosyal açıdan henüz yetişkin düzeyine erişilemeyen, fakat fiziksel ve biyolojik olarak yetişkin özelliklerinin görülmeye başlandığı, çocukluktan yetişkinliğe geçişi temsil eden hızlı gelişim dönemidir.
Bilişsel GelişimBireyin çevresindeki dünyayı algılama, anlama, zihinsel olarak organize etme ve karşılaştığı problemleri çözme yeteneğinde yaşa ve deneyime bağlı olarak meydana gelen niteliksel değişim sürecidir.
Sosyal AlgıBireyin sosyal çevresindeki diğer kişileri, nesneleri, olayları ve durumları algılayarak onlar hakkında değerlendirmeler, duygular ve tutumlar oluşturması sürecidir.
Ahlak GelişimiBireyin toplum tarafından kabul edilen iyi-kötü, doğru-yanlış kurallarını içselleştirmesi, ahlaki yargılarda bulunması ve bu doğrultuda davranışlar sergilemesi sürecidir.
Bilişsel Problem ÇözmeKarşılaşılan sorunlu durumları aşmak için soyutlama, analiz, sentez ve karar verme gibi zihinsel süreçler dâhilinde beynin alternatif çözüm yolları üretmesi ve uygulaması sürecidir.
Kişiler Arası Bilişsel Problem Çözme ProgramıÇocuklara ne düşüneceklerini değil, sorunlar karşısında nasıl düşüneceklerini, alternatif çözümler üretip kendi fikirlerini nasıl değerlendireceklerini öğreten bilişsel odaklı bir eğitim programıdır.
Temel Güvene Karşı GüvensizlikErikson'un psikososyal gelişim kuramının ilk evresi olup, bebeğin özellikle anneyle kurduğu ilişki üzerinden dış dünyaya karşı geliştirdiği ilk inanç ve emniyet duygusudur.
Kimlik Kazanmaya Karşı Rol KarmaşasıErgenlik yıllarını kapsayan, bireyin 'Ben kimim?', 'Gelecekte ne olacağım?' sorularına yanıt aradığı ve akran gruplarından yoğun şekilde etkilendiği psikososyal gelişim evresidir.
Gelenek Öncesi DüzeyKohlberg'in ahlak kuramında yer alan, davranışların doğruluğunun sadece ceza almamak (ceza-itaat) ya da kişisel çıkarlara uygunluk (araçsal ilişkiler) kriterlerine göre değerlendirildiği ilk düzeydir.
Geleneksel DüzeyKohlberg'in kuramında, bireyin sosyal onay almak (kişiler arası uyum) ve toplumsal kurallara, kanunlara uymak (kanun ve düzen) amacıyla hareket ettiği ahlaki gelişim düzeyidir.
Gelenek Sonrası DüzeyBireyin toplumsal kuralların ötesine geçerek evrensel insan hakları, adalet, eşitlik ve sosyal sözleşmeler çerçevesinde kendi ahlaki ilkelerini oluşturduğu en üst Kohlberg düzeyidir.
Prososyal DavranışBireyin herhangi bir kişisel çıkar gözetmeksizin, başkalarının iyiliği, yardımlaşma, paylaşma ve iş birliği için gerçekleştirdiği olumlu sosyal davranışlardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Erkek Çocuklarda Sosyal Uyum Sorunları

Martin (1997) ve Wood (2002) tarafından yapılan çalışmalarda, erkek çocukların aktivite düzeylerinin daha yüksek, adaptasyon düzeylerinin daha düşük olduğu ve sosyal ret yaşama ihtimallerinin daha fazla olduğu bulunmuştur.

Kız Çocuklarının Gelişimsel Üstünlükleri

Ummanel (2007) tarafından yapılan çalışmada, kız çocukların ince motor beceriler, problem çözme ve kişisel sosyal becerilerde erkek çocuklarına göre daha başarılı olduğu ve daha az davranışsal sorun sergilediği gözlenmiştir.

Dört Yaşında Problem Çözme Becerisi

Anlıak ve Dinçer (2005) tarafından yapılan araştırma, çocukların henüz 4 yaş gibi çok erken bir dönemde bilişsel problem çözme becerileri kazanabileceğini ve günlük sorunlara çözüm üretebileceğini göstermiştir.

Ebeveyn Eğitiminin Çocuk Davranışlarına Etkisi

Kazdin, Siegel ve Bass (1992) tarafından yapılan çalışmada, bilişsel problem çözme eğitimi alan anne babaların çocuklarında saldırgan ve antisosyal davranışların azaldığı, prososyal becerilerin ise arttığı saptanmıştır.

72 Aylık Çocuklarda Kişiler Arası Problem Çözme

Özdil (2008) tarafından yürütülen deneysel çalışmada, kişiler arası problem çözme eğitimi verilen 72 aylık çocukların, eğitim almayan akranlarına göre problem çözme becerilerinde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek başarı gösterdiği saptanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Ergenlik yaş sınırlarına dikkat edin: Kızlarda 8-14, erkeklerde 9-15 yaş aralığı sınavda doğrudan eşleştirme sorusu olarak gelebilir.
  • Cinsiyet ve gelişim bulgularını karıştırmayın: Erkek çocuklarda depresif belirti, öğrenme güçlüğü ve kontrol dışı davranışların; kız çocuklarında ise ince motor ve sosyal becerilerin daha yüksek olduğu sorulabilir.
  • Piaget ve Vygotsky ayrımını iyi yapın: Piaget bilişsel gelişimi bireysel keşif ve evrelerle açıklarken, Vygotsky sosyal etkileşim ve dil aracılığıyla açıklar.
  • Erikson'un ilk 5 evresinin yaş gruplarını ve kriz isimlerini ezberleyin: Özellikle 'özerkliğe karşı utanç' (1-3 yaş) ve 'girişimciliğe karşı suçluluk' (3-6 yaş) sınavda sıkça karıştırılmaktadır.
  • Kohlberg'in ahlak düzeylerinin sırasını unutmayın: Gelenek öncesi, geleneksel ve gelenek sonrası düzeylerin hangi evreleri kapsadığı kesinlikle soru potansiyeli taşır.
  • Gilligan'ın ahlak kuramındaki cinsiyet odağını aklınızda tutun: Kadınlar 'bakım/sorumluluk', erkekler 'hak/adalet' odaklıdır, bu ayrım doğrudan sorulabilir.
  • Kişiler Arası Bilişsel Problem Çözme Programı'nın felsefesini unutmayın: Programın amacı 'ne düşüneceğini' değil, 'nasıl düşüneceğini' öğretmektir, bu ifade seçeneklerde çelişki yaratmak için tersyüz edilebilir.