← Ünite 10
Dünya Bölgeleri: Avrupa

Ünite 10: Avrupa’nın Ekonomik Yapısı: Sanayi

Avrupa’nın Ekonomik Yapısı: Sanayi - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 191
Houston Uzay Tesisleri ve Siyasal Müdahale
Başkan Johnson'ın doğrudan siyasal bir eylemi sonucunda NASA'ya ait bazı tesisler Teksas'ın Houston şehrine yerleştirilmiş, bu durum kenti uzay faaliyetleriyle ilgili imalatçıların merkezi haline getirmiştir.
Ruhr Sanayi Bölgesi'nin Boyutları
Rhein Nehri'nin kolundan adını alan 9.934 km2'lik Ruhr bölgesi; 11 milyon nüfusu, 3.7 milyon çalışanı ve Almanya'nın en büyük 100 şirketinden 40'ına ev sahipliği yapmasıyla Avrupa'nın en yoğun sanayi konürbasyonudur.
Japonya'da Robot Kullanım Yoğunluğu
Dünya genelinde sanayide kullanılan robot sayısı 2011'de 1 milyonu aşarken, Japonya'da her 10.000 işçiye 322 robot düşmektedir ve ülkede toplam 350.000'den fazla robot bulunmaktadır.
Ukrayna'nın İlk Demir-Çelik Tesisi
Ukrayna'da ilk demir-çelik tesisi 1797 yılında çevredeki ormanlardan sağlanan odun kömürü ve Urallar'dan getirilen demir cevherleri kullanılarak faaliyete geçirilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Sanayi bölgesiSanayi faaliyetlerinin yoğunlaştığı, hammadde, işgücü ve ulaşım avantajlarına sahip coğrafi alanlardır. Örneğin Almanya'daki Ruhr bölgesi, maden kömürü yatakları ve gelişmiş ulaşım ağıyla Avrupa'nın en büyük sanayi bölgesidir.
OtomasjonÜretim süreçlerinde insan gücüne duyulan ihtiyacın azalarak makinelerin ve robotların devreye girmesidir. Örneğin Japonya ve Almanya'da otomobil endüstrisinde imalat işçilerinin yerini hızla robotlar almaktadır.
Temiz sanayiGeleneksel ağır sanayiye kıyasla çevreye zarar vermediği düşünülen ancak elektronik ve bilgisayar imalatında kullanılan kimyasallar nedeniyle yeraltı suyu kirliliği yaratabilen sanayi koludur. Örneğin Silikon Vadisi'ndeki elektronik üretim süreçleri bu türe örnektir.
Hafif sanayiAğır hammadde işlemeyen, daha çok tüketim mallarına ve çeşitlendirilmiş imalata yönelik sanayi faaliyetleridir. Örneğin Belçika'daki Brüksel ve Antwerp hattı hafif sanayi koridoruna sahiptir.
Sanayi parkıHükümetler ve yerel yönetimler tarafından belirli bölgelerdeki işsizliği azaltmak ve hafif sanayiyi teşvik etmek amacıyla kurulan organize üretim alanlarıdır. İngiltere'nin kuzeydoğusundaki Newcastle'da bu tür ticaret estate'leri kurulmuştur.
Aktarma noktasıBüyük miktarlardaki ham ve mamul maddelerin daha küçük ünitelere bölünüp başka taşıyıcılara aktarıldığı liman ve lojistik merkezleridir. Okyanus limanları dünya pazarları için bu görevi görür.
ZoningŞehirsel alanlarda devletin veya otoritelerin arazi kullanımını ayrıntılı bir şekilde kontrol ederek sanayi tesislerinin kurulabileceği yerleri yasal olarak belirlemesidir.
KonürbasyonBirden fazla yerleşim yerinin büyüterek birbiriyle kaynaşması ve dev bir kentsel-sanayi bütünlüğü oluşturmasıdır. Ruhr bölgesi 11 milyon nüfusuyla Avrupa'nın en büyük konürbasyonudur.
Kritik zonFransa'da en yüksek işsizlik oranlarına sahip olan ve hükümetin sanayi yatırımlarını çekmek için özel mali destekler sağladığı sorunlu bölgelerdir.
Alansal uzmanlaşmaBelirli bir bölgenin coğrafi ve ekonomik koşulları doğrultusunda belli ürünlerin üretiminde yoğunlaşmasıdır. Örneğin İngiltere'de maden kömürüne dayalı sanayi geçmişte bu kalıbı oluşturmuştur.
Merkezi planlamaEkonomik faaliyetlerin, fabrikaların kuruluş yerlerinin ve üretimin devlet tarafından merkezi bir mekanizmayla belirlendiği rejim biçimidir. Eski Sovyetler Birliği bu sisteme örnektir.
Liman sanayileriHammaddeyi deniz yoluyla ithal eden ve kıyılarda ya da suyolları üzerinde yerleşen sanayi kollarıdır. Un fabrikaları, gemi inşa ve şeker fabrikaları buna örnektir.
Avrupa Sanayi KuşağıBatı'dan doğuya doğru maden kömürü yataklarını takip eden, İngiltere'den Silezya'ya kadar uzanan ana sanayi aksıdır.
Stratejik sanayiSavaş araç gereçleri, demir-çelik gibi devletin güvenlik, savunma ve ekonomik istikrar açısından doğrudan müdahale ettiği veya güvenli bölgelerde kurduğu sanayi kollarıdır.
Yarı-iletken imalatıBilgisayar ve elektronik endüstrisinin temelini oluşturan, dünya üretiminin yarısının Japonya tarafından gerçekleştirildiği ileri teknoloji üretim alanıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Silikon Vadisi Yeraltı Suyu Kirliliği

Elektronik parçaların imal edilmesi ve temizlenmesinde kullanılan kimyasal maddelerin birikmesi nedeniyle Silikon Vadisi'nde 150 noktada yeraltı suyu kirliliği yerel ve federal yönetimler tarafından kontrol edilmektedir.

İngiltere Newcastle Sanayi Parkları

İşsizliğin ve gemi inşa gibi gerileyen sektörlerin yoğun olduğu Newcastle'da İngiliz hükümeti hafif sanayiyi teşvik etmek amacıyla ticaret parkları kurmuş ve 15 yıl içinde 50.000'den fazla işçiye istihdam sağlamıştır.

Belçika'nın İki Sanayi Koridoru

Belçika'da maden kömürüne dayalı ağır sanayinin yer aldığı Charleroi-Liège doğu-batı ekseni ile Brüksel-Antwerp hattından kuzeye uzanan hafif ve çeşitlenmiş sanayi koridoru olmak üzere iki temel hat dikkati çekmektedir.

Almanya Salzgitter-Wattenstedt Tesisleri

Nazi hükümetinin arzusuyla Hannover yakınlarında kurulan bu demir-çelik tesisleri, ülkenin kendi demir cevheri kaynaklarına dayanması ve sınırlardan uzak, stratejik açıdan emin bir yerde bulunması amacıyla hayata geçirilmiştir.

Dünya Software Sanayisinin Dağılışı

Geleneksel yer seçimi kurallarına bağlanamayan dünya software sanayisinin yüzde 13'ünü Japonya, yüzde 8'ini Fransa, yüzde 7'sini Almanya, yüzde 6'sını İngiltere ve yüzde 3'ünü Kanada elinde tutmaktadır.

Ukrayna Doneç Havzası'nın Tarihsel Önemi

Ondokuzuncu yüzyılda kömüre dayalı geleneksel bir ağır sanayi kompleksi olan Doneç Havzası, 1913 yılında Sovyetler Birliği'nde çıkarılan tüm maden kömürünün yüzde 90'ını karşılıyordu.

Fransa'nın Paris Sanayi Politikası

Savaş sonrası dönemde Fransa hükümetleri, sanayi faaliyetlerini Paris bölgesinden dışarı çıkarmayı politika edinmiş; kritik zonlarda yerleşen sanayiler yeniden yerleşme maliyetlerinin yüzde 20'sine kadar devlet desteği alabilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Devletin sanayiye doğrudan ve dolaylı müdahale biçimlerini (eski Sovyetler Birliği gibi kesin denetim ile vergi/yasalarla destekleme) mutlaka ayırt edin; sınavda bu konuda soru gelmektedir.
  • Almanya'nın Ruhr bölgesi ile Belçika'nın iki sanayi koridorunun (Charleroi-Liège ağır sanayi, Brüksel-Antwerp hafif sanayi) özelliklerini karıştırmayın.
  • Ukrayna'nın Doneç Havzası ve Krivoy Rog yataklarının bölgenin sanayileşmesindeki kritik rolünü, coğrafi konumuyla birlikte ezberleyin.
  • Makineleşme ve robot kullanımının artmasıyla işgücü talebinin azaldığını, Japonya ve Almanya örneklerinin bu süreçte önde olduğunu unutmayın.
  • Paris ve Londra'nın çevresinde kömür veya demir yatakları olmamasına rağmen dev iç pazar ve ulaşım avantajlarıyla nasıl sanayi merkezi haline geldiğini sorgulayan sorulara dikkat edin.
  • Temiz sanayi olarak bilinen bilgisayar ve yarı iletken üretiminin (Silikon Vadisi örneği) yeraltı suyu kirliliği yarattığı bilgisini göz ardı etmeyin.